Đang dừng đèn đỏ trên chiếc xe vừa nhận, bạn liếc gương và thấy một làn khói bay ngay sau đuôi xe. Đó là chuyện thường của buổi sáng se lạnh, hay là khói ống xả xe máy bất thường báo trước một trục trặc? Xe của mình thì bạn quen tiếng máy, quen mùi; xe thuê thì bạn chưa biết gì về nó. Dưới đây là cách phân biệt hơi nước vô hại với từng màu khói đáng ngờ, rồi quyết định nên tấp vào lề hay chỉ cần ghi lại và báo cửa hàng.
Làn hơi trắng mỏng buổi sáng: khi khói chỉ là hơi nước
Những sáng Hà Nội se lạnh, bạn nổ máy giữa ngõ nhỏ khu phố cổ và thấy một làn trắng mỏng bay ra từ ống xả. Phần lớn đó chỉ là hơi nước. Xăng cháy sinh ra hơi nước; gặp ống xả còn nguội, hơi nước ngưng lại thành làn trắng nhìn thấy được.
Hơi nước bình thường có mấy đặc điểm dễ nhớ: mỏng, trắng sáng, tan rất nhanh, gần như không mùi, và hết hẳn khi ống xả nóng lên sau vài phút chạy. Xe vừa được rửa hoặc vừa qua trận mưa cũng có thể bốc hơi như vậy ở lần nổ máy đầu. Miễn là máy nổ đều, vặn ga không bị hẫng và không có mùi lạ, bạn cứ chạy như thường.
Bốn câu hỏi để nhận ra khói ống xả xe máy bất thường
Khi thuê xe máy ở Hà Nội, bạn lái một chiếc xe mà mình không biết nó đã chạy những gì, được chăm sóc ra sao. Vì thế đừng đoán theo cảm giác; hãy hỏi chính làn khói bốn câu:
- Màu gì: trắng sáng, trắng đục, đen sẫm hay xanh xám nhạt.
- Dày hay mỏng: tan ngay trong gió hay lơ lửng thành đám sau xe.
- Mùi gì: không mùi, xăng sống, nhớt khét hay hơi ngọt lạ.
- Lúc nào: chỉ khi máy nguội, khi vặn ga mạnh, khi nhả ga xuống dốc, hay suốt chuyến đi.
Câu cuối thường nói được nhiều nhất: khói chỉ có lúc máy nguội nhẹ hơn nhiều so với khói theo bạn suốt quãng đường. Phần mùi bạn có thể đọc thêm trong bài về những loại mùi lạ trên xe thuê.
Khói trắng đặc không chịu tan: nghi có nước lọt vào máy
Khác với làn hơi mỏng, khói trắng đặc trông như đám mây nhỏ lơ lửng sau xe, không tan nhanh và vẫn còn khi máy đã nóng, đôi khi kèm mùi hơi ngọt khó chịu. Kiểu khói này thường gợi đến nước, hoặc dung dịch làm mát ở loại xe có dùng nó, lọt vào nơi không nên có trong động cơ. Xe nào làm mát bằng gió, xe nào bằng dung dịch thì tùy dòng xe, xem sách hướng dẫn hoặc hỏi thợ.
Một tình huống rất Hà Nội: chiều mưa lớn, bạn lội qua đoạn đường trũng ngập nước gần hầm chui, vài phút sau đuôi xe nhả khói trắng, máy ì và có lúc chết. Lúc này đừng cố vặn ga cho khô và đừng đề liên tục, vì nước có thể đã len vào ống xả hoặc đường hút gió, đề thêm dễ làm hỏng nặng hơn.
Hãy dắt xe lên chỗ cao ráo, tắt máy rồi gọi cửa hàng. Khói trắng đặc kéo dài, dù xe vẫn chạy được, cũng đáng báo ngay trong ngày.
Xe máy xả khói đen là sao: xăng cháy chưa hết
Khói đen nghĩa là hỗn hợp trong buồng đốt quá đậm: nhiều xăng, ít gió, nên một phần xăng cháy không hết và thoát ra thành muội than. Nguyên nhân phổ thông gồm lọc gió bẩn, bộ phận cấp xăng làm việc lệch hoặc xe lâu ngày thiếu chăm sóc.
Cụ thể là gì thì chỉ thợ kiểm tra mới kết luận được, nên bạn đừng tự tháo hay vặn chỉnh gì trên xe thuê. Dấu hiệu đi kèm: mùi xăng sống nồng sau xe, đầu ống xả bám muội đen, xe yếu rõ rệt khi tăng tốc. Một làn sẫm màu thoáng qua khi bạn vặn ga đột ngột từ vạch đèn đỏ có thể chỉ là xăng dư nhất thời, nhưng khói đen lặp lại mỗi lần tăng tốc, nhất là khi xe ì, thì nên ghi lại và báo. Nếu xe còn yếu hẳn khi leo dốc cầu vượt, bài về dấu hiệu xe thuê chai lực khi lên dốc sẽ giúp bạn nhận ra sớm hơn.
Xe máy ra khói xanh bất thường: nhớt đang bị đốt
Khói xanh xám nhạt kèm mùi nhớt khét là dấu hiệu quen thuộc của nhớt lọt vào buồng đốt rồi cháy cùng xăng, thường do các chi tiết làm kín trong động cơ đã mòn hoặc nhớt bị đổ quá mức. Khói này hay lộ rõ ở ba lúc: vặn ga ngay sau khi nổ máy nguội, vặn ga trở lại sau đoạn dài nhả ga xuống dốc, và khi xe chở nặng tăng tốc.
Một làn xanh rất mỏng chỉ có đúng lần nổ máy đầu rồi hết hẳn thì nên ghi lại để báo, chưa cần dừng giữa đường. Còn khói xanh kéo dài, đậm dần, kèm mùi khét là lý do để dừng: động cơ thiếu nhớt dễ hư hại rất nhanh. Đừng tự mua nhớt đổ thêm cho xe thuê, hãy hỏi cửa hàng.
Dừng ngay hay chạy tiếp về cửa hàng
Không phải cứ thấy khói là tắt máy giữa đường. Hãy chia thành ba mức, và nếu phân vân thì chọn mức thận trọng hơn:
- Dừng ngay khi khói dày đến mức xe sau khó nhìn, có mùi cháy, khói bốc ra từ chỗ khác chứ không chỉ đầu ống xả, xe giật mạnh, chết máy hoặc nóng lên bất thường.
- Chạy chậm rồi báo khi khói mỏng hoặc chỉ ra từng đợt ngắn, xe vẫn chạy đều, không mùi khét: giữ ga nhẹ, tránh dốc dài, rồi gọi cửa hàng hỏi bước tiếp theo.
- Chỉ ghi nhận khi đúng là làn hơi nước mỏng buổi sáng, hết sau vài phút.
Khi phải dừng, hãy tìm chỗ đủ rộng và được phép dừng, ví dụ đoạn lề thoáng ven đê, tránh giữa lòng đường hay ngay khúc cua. Tắt máy, đứng cách xe một đoạn, không động vào chi tiết còn nóng và không cố đề lại. Nguyên tắc dừng an toàn rồi mới báo cũng đúng với các tình huống khác, xem thêm trong chuyên mục sự cố khi thuê xe.
Chụp gì, ghi gì, nói gì khi gọi cho cửa hàng
Khi đã dừng ở chỗ an toàn, hãy chụp ảnh hoặc quay đoạn phim ngắn thấy rõ màu và độ dày của khói, rồi ghi nhanh: khói màu gì, mùi gì, xuất hiện lúc nào, bạn đang làm gì (leo dốc, vừa lội nước, vừa nổ máy). Mô tả như vậy giúp người nghe điện thoại hình dung đúng hơn nhiều so với một câu “xe bị khói”.
Giữa đường, vị trí của bạn quan trọng không kém làn khói; bài báo vị trí chính xác khi xe thuê gặp sự cố chỉ cách gửi vị trí để người nghe không phải hỏi đi hỏi lại. Nếu bạn thuê xe ở Nguyễn Tú, hãy gọi 0942 467 674 trong giờ 09:00–21:00 và đọc đúng những gì mình đã ghi.
Với xe thuê, hãy báo cửa hàng trước khi tự xử lý hoặc nhờ thợ ven đường mở xe ra xem. Lần tới nhận xe, bạn cũng nên nổ máy, nhìn sau đuôi xe một phút và chụp một tấm ảnh làm mốc so sánh. Còn khi khói đặc, mùi khét hoặc xe yếu hẳn, hãy dừng xe, tắt máy rồi báo cửa hàng; thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, nguyên nhân thật sự cần thợ kiểm tra.