Xe máy đổ đè lên chân khiến ai cũng muốn giật chân ra rồi dựng xe ngay. Thứ tự an toàn hơn là rút chân, xem chân có bị thương không, rồi mới dựng xe máy bị đổ đè chân lên bằng tư thế không dùng lưng. Bài viết đi từng bước cho người nhẹ cân hoặc lần đầu cầm xe số, xe tay ga nặng, kèm cách kiểm tra nhanh xe sau đó.
Xe máy đổ đè lên chân làm sao: ba nhịp thở đầu tiên
Hãy hình dung một chiều mưa ở khu phố cổ: bạn rẽ vào ngõ nhỏ, nền xi măng ướt, chân vừa chạm đất thì trượt, xe nghiêng theo và nằm lên cẳng chân. Cú giật mạnh lúc này dễ làm xoắn mắt cá hoặc đầu gối, nhất là khi bàn chân đang mắc vào cần số hay bàn đạp. Hãy nằm yên, thở ba nhịp rồi nhìn nhanh:
- Xe đang tì vào phần nào của chân.
- Ống xả có chạm vào da hoặc ống quần không, vì ống xả có thể rất nóng.
- Có mùi xăng hoặc vết xăng loang dưới xe không.
- Xe cộ quanh bạn có đang tiến lại gần không.
Nếu máy còn nổ, hãy nhả hẳn tay ga và xoay chìa về vị trí tắt nếu với tới. Sau đó gọi to nhờ người gần nhất; ở phố đông, thường có người dừng lại ngay.
Rút chân ra: nâng xe trước, kéo chân sau
Quy tắc là giảm sức nặng lên chân trước, rồi mới rút chân theo đường thẳng. Nhiều khi một phần trọng lượng xe đã tựa lên tay lái hoặc ốp nhựa chạm đất, nên chân chỉ chịu một phần. Nếu chỉ có một mình:
- Chống một tay xuống nền cho vững, đặt bàn chân còn tự do lên phần thân xe xa ống xả, tay kia đẩy vào yên hoặc khung, nâng xe lên chỉ một chút, đủ thấy chân nhẹ đi.
- Rút thẳng chân theo trục của nó, không xoay mắt cá hay đầu gối.
- Nếu xe không nhúc nhích hoặc chân vẫn kẹt, dừng lại và nhờ người thay vì gồng đến kiệt sức.
Khi có người giúp, bạn là người ra hiệu: một người nắm tay lái, một người nắm khung sau yên, cùng nâng thẳng khi bạn đếm đến ba, rồi bạn rút chân. Đừng kéo xe lê trên nền, vì bàn chân có thể còn mắc vào xe.
Chân có sao không: tự kiểm tra ngay tại chỗ
Chân thoát ra thì đừng bật dậy ngay. Hãy ngồi xuống chỗ yên ổn như vỉa hè hay sát lề, cách xa dòng xe, vì sau cú ngã cơn đau đôi khi đến chậm hơn thương tích thật. Tự kiểm tra:
- Cử động nhẹ ngón chân, bàn chân, đầu gối; đau nhói hoặc không cử động được là dấu hiệu cần dừng.
- Chân có sưng nhanh, bầm tím lan rộng, biến dạng, có vết thương hở, hay tê, ngứa ran, lạnh hơn chân kia không.
- Chỉ khi chưa thấy dấu hiệu nào ở trên mới dồn thử một ít sức, và có người đỡ bên cạnh; nếu chân không chịu nổi thì đừng gượng.
- Vết phỏng do ống xả, dù nhỏ, cũng nên để nhân viên y tế xem.
Nếu có dấu hiệu nào ở trên, hoặc bạn bị va đầu, chóng mặt, đừng chạy tiếp; hãy nhờ người đưa tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu. Nếu chỉ đau ê, nghỉ vài phút và theo dõi chân; đau tăng lên là lý do để đi khám. Gợi ý này ở mức phổ thông, không thay thế ý kiến nhân viên y tế.
Dựng xe máy bị đổ đè chân bằng lực đùi, không bằng lưng
Chỉ dựng xe khi chân đã ổn và bạn đứng vững; nếu chân còn đau, hãy nhường việc này cho người khác. Tắt máy, xem xe nằm nghiêng bên nào, rồi đứng ở phía cao của xe, tức phía thân xe quay lên trời.
- Đứng sát phía yên, hai chân rộng bằng vai, mũi giày hướng về xe, nền dưới chân khô và chắc.
- Một tay nắm đầu tay lái phía trên, tay kia nắm tay dắt hoặc khung sau yên; tránh gương, ốp nhựa và ống xả.
- Gập gối hạ người, giữ lưng thẳng, kéo xe sát về phía đùi và hông.
- Thở ra, đẩy bằng cơ đùi để đứng thẳng lên; chân làm việc nặng, tay chỉ giữ thăng bằng. Nâng liền một nhịp, đừng giật.
- Khi xe thẳng, giữ chắc tay lái, bóp phanh nếu cần phanh trong tầm tay, rồi gạt chân chống xuống hoặc nhờ người gạt giúp. Chỉ buông tay khi xe đã tựa hẳn vào chống.
Xe số có cần số ở chân bên trái, dễ cong nếu xe đổ về phía đó nên đừng bám vào nó. Xe tay ga không có cần số nhưng ốp nhựa rộng dễ nứt, nên hãy ưu tiên tay lái và tay nắm phía sau. Nếu bạn nhẹ cân hơn nhiều so với xe, nhờ thêm một người nâng cùng không phải chuyện xấu hổ. Thấy xe nặng quá sức thì dừng, đừng gồng lưng.
Dựng xe máy nặng bị ngã trên dốc, nền ướt hay trong ngõ hẹp
Ở Hà Nội, chỗ dựng xe hiếm khi lý tưởng. Trên đoạn đê ven sông Hồng, nền cát sỏi làm chân bạn trượt khi gồng sức; trong ngõ nhỏ khu phố cổ, tường hai bên khiến khó tìm chỗ đứng ở phía cao của xe; nền gạch sau mưa thì trơn, nhất là khi đi dép lê. Hãy chọn chỗ đứng chắc rồi mới nâng, đừng đứng ở phía dưới dốc của xe, và dựng xong thì dắt xe ra nền cứng, phẳng rồi mới chống. Nếu nguyên nhân là bánh xe sụp vào hố ga, xem thêm cách thoát ra khi xe thuê kẹt trong hố ga.
Kiểm tra nhanh xe sau khi dựng
Xe đứng thẳng chưa có nghĩa là xe đã ổn. Trước khi nổ máy, hãy nhìn, nghe và ngửi: nếu có mùi xăng hoặc vết loang dưới gầm, đừng nổ máy, dắt xe ra chỗ thoáng, tránh xa lửa và thuốc lá rồi báo cửa hàng cho thuê. Nếu không rò rỉ, kiểm tra bằng mắt và tay:
- Tay lái: nhìn từ trên thấy thẳng với bánh trước, xoay hết sang hai bên không vướng.
- Phanh trước và phanh sau: bóp cần hoặc đạp bàn đạp thử, thấy chắc như bình thường.
- Tay ga: vặn ra rồi buông, phải tự về chỗ cũ.
- Gương, đèn xi nhan, đèn phanh, đèn pha: còn nguyên và vẫn sáng.
- Bánh xe: dắt vài mét, bánh quay trơn, không có tiếng cọ lạ, lốp không xẹp.
Có mục nào bất thường, nhất là phanh, tay lái hoặc bánh xe, thì đừng chạy tiếp mà làm theo các bước xử lý an toàn khi xe thuê hỏng giữa đường; đừng tự tháo hay chỉnh phanh, dây điện bên đường. Gương hoặc đèn vỡ thì xem thêm bài về đèn xe thuê bị vỡ giữa đường.
Với xe thuê, nếu chỗ đứng đủ an toàn, hãy chụp ảnh nơi xe đổ và các chỗ hư hại trước khi dắt xe đi, rồi báo cửa hàng trước khi nhờ thợ chạm vào xe. Nếu thuê xe của Nguyễn Tú, bạn gọi 0942 467 674 trong khung 09:00–21:00 để báo tình trạng và hỏi hướng xử lý.
Một việc nhỏ nên làm trước khi lăn bánh
Lần tới khi thuê xe máy ở Hà Nội, hãy dành vài phút lúc nhận xe để gạt xe khỏi chân chống, cảm nhận độ nặng so với sức mình và tìm tay nắm phía sau yên. Nếu thấy xe quá nặng, nói rõ chiều cao và sức của bạn khi hỏi thuê để chọn dòng xe vừa tầm. Những sự cố khác như thủng lốp hay xe hỏng giữa đường được gom trong mục sự cố khi thuê xe.