Ngã xe máy bị đập đầu xuống đường, mũ vẫn cài quai, đứng dậy thấy tỉnh: có cần đi khám không? Nên đi. Các nguồn y tế dẫn trong bài cùng nhắc rằng sau va đập vùng đầu, tổn thương bên trong có thể không lộ ra ngay mà xuất hiện sau vài giờ, vài ngày, thậm chí vài tuần. Bài dành cho người vừa ngã và người đi cùng; bài không chẩn đoán và không thay lời bác sĩ.
Ngã xe máy bị đập đầu mà vẫn tỉnh: vì sao chưa nên yên tâm
Mũ bảo hiểm đỡ bớt lực va, nhưng không bảo đảm phần bên trong hộp sọ không bị tổn thương. Cảm giác “vẫn ổn” lúc vừa ngã cũng chưa nói lên nhiều, vì khi đó người ta còn hoảng.
Bài phổ biến kiến thức về tụ máu dưới màng cứng trên cổng thông tin của Sở Y tế Hà Nội (đăng tháng 8/2022, nguồn báo Sức khỏe & Đời sống) mô tả đúng tình huống này: nhiều người ngã vẫn tỉnh táo, vài ngày sau mới đau đầu tăng dần, vào viện thì được chẩn đoán máu tụ. Bài chia ba thể theo thời điểm triệu chứng xuất hiện:
- Thể cấp tính: ngay sau chấn thương hoặc trong vòng vài giờ; bài gọi đây là thể nghiêm trọng nhất.
- Thể bán cấp: khoảng 3 đến 7 ngày sau.
- Thể mạn tính: máu tụ từ từ, triệu chứng có thể đến 2 đến 3 tuần sau.
Trang của Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cũng viết rằng người bị chấn thương sọ não nhẹ có thể mất ý thức hoặc không, nhưng vẫn có thể gặp triệu chứng thần kinh kéo dài hàng tuần.
Dấu hiệu phải vào viện ngay hoặc gọi 115
Danh sách dưới đây tổng hợp từ bài của Sở Y tế Hà Nội ở trên và bài “Nhận biết và xử trí chấn thương sọ não” của báo Sức khỏe & Đời sống, được Trạm Y tế phường Chợ Lớn (TP.HCM) đăng lại. Chỉ cần một dấu hiệu là đưa người vừa ngã đến bệnh viện ngay, đừng chờ sáng mai:
- Đau đầu tăng dần.
- Nôn nhiều lần.
- Lơ mơ, khó gọi, nói sảng hoặc không đáp lại khi được hỏi.
- Mất định hướng, quên chuyện vừa xảy ra, nói ngọng.
- Co giật.
- Yếu hoặc liệt tay chân, nhất là một bên người.
- Chảy máu ở tai, mũi hoặc miệng.
- Sốt, hoặc người lạnh bất thường.
Gọi 115 khi người bị nạn lơ mơ, co giật hoặc không tự đi được. Nói ngắn: đang ở đâu (ở Hà Nội, đọc tên phố, số nhà hay biển hiệu gần nhất), người bị nạn còn tỉnh không, đập đầu lúc mấy giờ. Các đầu số khẩn cấp được phân biệt trong bài gọi 113, 114 hay 115 khi gặp sự cố trên đường.
Người ngã nằm bất động, đau cổ hay không cử động được tay chân thì đừng tự đỡ dậy: bài báo trên khuyên gọi cấp cứu, không tự ý di chuyển nạn nhân khi không cần thiết, và khi nghi tổn thương nặng thì giữ cố định đầu và cổ.
Đau đầu buồn nôn sau ngã xe nhưng còn nhẹ: vẫn nên đi khám sớm
Không phải ai cũng có dấu hiệu nặng ngay. Bệnh viện Việt Đức liệt kê các triệu chứng hay gặp: nhức đầu, buồn nôn, ù tai, nhìn mờ, nhạy cảm với ánh sáng, ngủ quá nhiều, khó tập trung, hay quên. Có những biểu hiện này sau cú đập đầu thì nên đi khám trong ngày.
Khi khám, kể rõ: ngã thế nào, đầu đập vào đâu, có lúc nào không nhớ gì không, mũ có vỡ hay móp không, đang dùng thuốc gì hằng ngày. Bài của Sở Y tế Hà Nội nhắc riêng người cao tuổi, người dùng thuốc chống đông, và khuyên người có nguy cơ cao đi khám ở bệnh viện có chuyên khoa dù chấn thương đầu nhẹ.
Không tự lái xe về sau cú đập đầu
Dấu hiệu nặng có thể đến khi bạn đang giữa dòng xe, mà lái xe máy trong phố cần tỉnh táo, phản xạ và thăng bằng. Hãy đi khám bằng taxi hoặc xe công nghệ, có người đi cùng; đang chóng mặt thì ngồi sau xe máy cũng khó giữ thăng bằng.
Ví dụ: ngã trên đường Nguyễn Văn Cừ ở Long Biên giờ tan tầm. Nhờ người đi cùng hoặc người xung quanh dắt xe vào lề, gửi bãi gần nhất, khóa cổ, mang chìa theo, chụp ảnh chỗ gửi, rồi gọi xe đi viện. Chiếc xe chờ được, cái đầu thì không.
Khoản 2 Điều 59 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (theo văn bản hợp nhất) viết: “Người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ phải bảo đảm điều kiện sức khỏe phù hợp với từng loại phương tiện được phép điều khiển.” Câu tiếp theo giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định tiêu chuẩn sức khỏe. Bài không kết luận người vừa đập đầu có đáp ứng điều kiện đó hay không; khi nào lái lại, hãy hỏi bác sĩ đã khám cho bạn. Quy định có thể thay đổi, hãy đối chiếu văn bản mới nhất trên cổng văn bản của Chính phủ.
Người đi cùng theo dõi gì trong 48 giờ đầu
Bài của báo Sức khỏe & Đời sống khuyên theo dõi chặt chẽ ít nhất 48 giờ sau va đập. Với người đi cùng, nhất là khi đang ở khách sạn hay nhà thuê ở Hoàn Kiếm, Tây Hồ:
- Ở cạnh người vừa ngã, đừng để họ ngủ một mình trong đêm đầu.
- Ghi giờ ngã, giờ khám và lời bác sĩ dặn; hỏi bác sĩ có cần đánh thức kiểm tra trong đêm không.
- Thỉnh thoảng hỏi chuyện: đang ở đâu, có nhớ lúc ngã không; để ý lời nói có rõ, tay có yếu một bên không.
- Không tự cho uống thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ; không rượu bia.
- Cho nghỉ ngơi, ăn nhẹ, hạn chế điện thoại và máy tính, như các nguồn trên khuyên.
- Thấy dấu hiệu nào trong danh sách ở trên: đi viện ngay, kể cả lúc nửa đêm.
Những tuần sau: khi nào quay lại bác sĩ
Vì thể mạn tính có thể đến sau 2 đến 3 tuần, hãy nhớ cú ngã này cả khi đã trả xe hay rời Hà Nội. Đau đầu quay lại hoặc nặng dần, buồn ngủ bất thường, nói ngọng, yếu tay chân, hay quên hơn trước: đi khám lại và nói rõ mình từng đập đầu ngày nào. Trang của Bệnh viện Việt Đức cũng kể đau đầu kéo dài, rối loạn giấc ngủ, giảm tập trung và rối loạn thăng bằng trong số những ảnh hưởng có thể kéo dài sau chấn thương sọ não; đừng tự chịu đựng hay đổ cho mệt vì đi chơi.
Xe thuê sau cú ngã: báo cửa hàng, không tự sửa
Khi người đã được chăm sóc, gọi Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú (112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên) qua số 0942 467 674 trong giờ 09:00–21:00, ngoài giờ thì nhắn tin trước: xe đang gửi ở đâu, hư chỗ nào, kèm ảnh. Đừng tự mang xe đến tiệm sửa lạ. Trách nhiệm với hư hỏng, tiền cọc và việc thuê tiếp hay dừng đều xác nhận trực tiếp với cửa hàng. Các bước chung có ở mục sự cố khi thuê xe, còn việc làm ngay tại chỗ sau một cú ngã nhẹ có trong bài ngã xe nhẹ khi đi chơi ở Hà Nội.
Tóm lại
- Đập đầu khi ngã, dù đội mũ và vẫn tỉnh: đi khám trong ngày.
- Đau đầu tăng dần, nôn nhiều, lơ mơ, co giật, yếu tay chân, chảy máu tai mũi: vào viện ngay hoặc gọi 115.
- Không tự lái xe đi viện hay về nhà; gửi xe lại, đi taxi.
- Có người ở cạnh theo dõi ít nhất 48 giờ; không tự uống thuốc, không rượu bia.
- Triệu chứng mới trong vài tuần sau: khám lại, kể rõ ngày đập đầu.
Các bài khác về cơ thể người lái nằm ở chuyên mục sức khỏe khi lái xe, kỹ năng lái xe máy ở Hà Nội nói chung ở mục kỹ năng.