Đi phố không thể tránh gặp xe buýt ghé vào trạm dừng, và câu hỏi xe buýt dừng đón khách vượt hay chờ luôn phải trả trong vài giây. Trả sai một chiều đều rủi ro: vượt khi không đủ chỗ thì bạn kẹt giữa xe buýt và dòng xe đối diện; chờ khi xe buýt sẽ đứng lâu thì bạn bỏ mất nhịp đi an toàn của mình. Bài này tách quyết định thành các phần: đọc tín hiệu của xe buýt, ước không gian bên trái, và bốn điều kiện để vượt an toàn.
Đọc tín hiệu xe buýt trước khi quyết định
Xe buýt chuẩn bị vào trạm báo trước bằng đèn xin vào lề bên phải và việc giảm tốc từ xa. Đó là lúc bạn nên tự hỏi: trạm này đông khách không, xe buýt sẽ đứng bao lâu, và sau trạm là gì — một đèn đỏ, một đoạn hẹp, hay đường trống. Trạm vắng khách, xe buýt thường chỉ dừng mười lăm hai mươi giây; trạm đông giờ cao điểm, xe có thể đứng tới một hai phút, đủ dài để vượt là quyết định đúng nếu không gian cho phép.
Một tín hiệu quan trọng nữa là người khách đang đứng chờ: nếu khách vừa lên gần hết, xe buýt sẽ nhích ra sớm, và vượt lúc đó là chọn thời điểm xấu — bạn sẽ đi song song với thân xe đúng lúc nó nhánh ra. Ngược lại, khi xe buýt vừa ghé, khách còn đang xếp hàng, đó là khoảng trống thời gian rõ nhất để vượt nếu đủ điều kiện.
Vượt xe buýt an toàn: bốn điều kiện bắt buộc
Vượt xe buýt an toàn chỉ đúng khi đủ cả bốn điều kiện cùng lúc. Một: không gian bên trái đủ rộng — bạn phải giữ được khoảng cách ngang với thân xe buýt, không chỉ đủ cho bản thân mà còn cho sai số khi xe buýt nhích ra. Hai: tầm nhìn phía trước thông thoáng — nhìn thấy được đường sau trạm ít nhất vài chục mét, không bị xe khác che, không bị khúc cua che. Ba: dòng xe đối diện vắng trong khoảng thời gian bạn vượt — nếu phải vượt giữa hai luồng xe, độ rủi ro nhân lên. Bốn: tốc độ của bạn đủ để vượt dứt khoát — vượt dở, đuối ga, rồi treo mình giữa thân xe buýt và dòng đối diện là thế nguy hiểm nhất của tình huống này.
Thiếu một trong bốn, hãy chờ. Chờ không có nghĩa đứng im sau xe buýt: hãy lùi lại độ một vài mét so với đuôi xe, chếch về mép phải, để khi xe buýt xuất phát bạn không hít khói và có tầm nhìn theo hướng đi. Sau khi vượt xong, không cắt ngay mặt xe buýt để rẽ vào lề — nó đang tăng tốc và bạn vừa rời khỏi vùng nhìn của nó; giữ làng đi thẳng thêm một đoạn rồi mới về đúng vị trí.
Khi nào chờ là lựa chọn đúng
Có những lúc chờ thắng hẳn: đường hai chiều hẹp, trạm ngay trước đèn đỏ, xe buýt là xe dài hai khoang, hoặc trời mưa làm phanh ướt và nhìn khó. Ở các tuyến phố cổ quanh Hồ Gươm, nhiều đoạn chỉ vừa hai dòng xe máy đan nhau, xe buýt ghé trạm gần như chắn trọn đường — lúc đó cố vượt là lấy khoảng cách an toàn đổi lấy vài chục giây. Người đi hằng ngày ở Hà Nội đều biết những trạm như vậy và tự chỉnh nhịp đi sớm hơn, tránh bị kẹt sau xe buýt ngay từ đầu.
Còn một điểm tinh tế: khách xuống xe buýt thường băng ra từ đuôi hoặc đầu xe mà không nhìn, vì họ cũng bị xe che tầm nhìn. Vượt qua trạm, dù đủ điều kiện, hãy chậm lại một nhịp ở đoạn khách hay băng qua, và để chân sẵn dưới đất. Mọi tính toán về khoảng cách đều phục vụ duy nhất một điều: giữ cho bạn luôn còn thời gian phản ứng.
Một thói quen đáng nói riêng: không bám sát sát đuôi xe buýt trên đường thẳng. Xe buýt phanh chắc và dừng đột ngột ở trạm, còn xe máy bám sát sau nó vừa mất tầm nhìn, vừa hít khói, vừa không kịp dừng khi xe buýt ghé lề. Khoảng cách vừa hợp là tầm nhìn thấy được gương của xe buýt — tầm đó đảm bảo bạn nhìn thấy tín hiệu giảm tốc của nó sớm, và đủ chỗ lách sang khi nó ghé trạm. Người hay đi sau xe buýt còn một lợi thế: nó như một tấm chắn khai đường cho bạn qua các đoạn đông — nhưng lợi thế đó chỉ có khi bạn giữ khoảng cách, không phải khi bạn dán sát vào đuôi xe.
Trời mưa và tối làm mọi tín hiệu chậm đi một nhịp: đèn xin vào lề khó thấy qua mưa, bánh xe ướt phanh kém, và hành khách vội lên xuống nên băng ngang nhiều hơn. Những lúc đó nên nghiêng về phía chờ: đứng sau xe buýt thêm một nhịp đèn, đợi dòng đối diện thật vắng rồi hẵng vượt. Một trạm đông khách trên các trục lớn như đường Giải Phóng hay Giảng Võ giờ cao điểm đủ để xe buýt đứng thành hàng hai ba chiếc — chen vượt giữa hàng xe buýt là tình huống tệ nhất có thể tự đặt mình vào, vì lúc đó bạn vượt không phải một chiếc mà là cả dãy, và dãy đó không thấy bạn ở bất kỳ gương nào.
Tóm lại: đọc tín hiệu trước, vượt khi đủ cả bốn điều kiện, chờ khi thiếu một, và luôn giữ khoảng cách với thân xe buýt. Các tình huống giao thông tương tự khi đi xe máy được gom trong trang tình huống giao thông, chủ đề kỹ năng khác nằm trong mục kỹ năng, còn kinh nghiệm đi phố nói chung xem thêm ở kinh nghiệm.