Người Việt sống ở nước ngoài về thăm nhà vài tuần, thuê một chiếc xe máy là cách hợp lý nhất để tự do đi lại theo lịch riêng của mình, nhưng có vài việc đặc thù cần tính trước: giấy tờ tùy thân dùng để thuê, giấy phép lái xe hai bánh có còn giá trị sử dụng tại Việt Nam hay không, tay lái đã lâu không chạm yên xe, và lịch trình dày đặc thăm họ hàng ở nhiều nơi. Trả lời ngắn gọn: chuẩn bị giấy tờ đầy đủ từ trước khi bay, hỏi rõ cửa hàng về yêu cầu giấy tờ qua điện thoại, nhận xe buổi đầu chạy thử quanh phố quen, và chia lịch thăm người thân theo cụm địa bàn thay vì mỗi ngày một phương hướng.
Giấy tờ và thủ tục thuê xe
Điểm quan trọng nhất với người về ngắn hạn: gọi điện cho cửa hàng thuê xe trước khi về, hỏi rõ cần những giấy tờ gì. Mỗi cửa hàng có cách làm việc riêng, có nơi cần bản gốc giấy tờ tùy thân để lại, có nơi chỉ cần ảnh và đặt cọc, biết trước giúp bạn mang đủ từ nước ngoài chứ không phải đi lại hai lần. Cuộc gọi này cũng là lúc hỏi về giá theo tuần và theo tháng, vì thời gian về thăm nhà thường hai bốn tuần, thuê theo tuần hoặc tháng luôn quy đổi rẻ hơn theo ngày.
Về giấy phép lái xe: đây là điểm cần thận trọng và không nên nghe lời khuyên miệng. Người mang quốc tịch Việt Nam còn giấy phép lái xe hai bánh cấp tại Việt Nam thì tình trạng giấy phép đó cần được kiểm tra, giấy phép quá lâu không gia hạn có thể không còn hiệu lực. Người mang quốc tịch nước ngoài hoặc dùng giấy phép nước ngoài thì giấy phép quốc tế và quy định chuyển đổi có những điều kiện riêng thay đổi theo thời gian. Cách an toàn nhất trước chuyến về: tra thông tin từ nguồn chính thức về giấy phép lái xe hiện hành, và nếu chưa chắc chắn, cân nhắc đi taxi hoặc xe có người lái cho những ngày đầu, đồng thời làm rõ vấn đề giấy phép rồi mới tự lái.
Với hộ chiếu và giấy tờ tùy thân, nguyên tắc chung khi thuê bất cứ thứ gì: không để bản gốc duy nhất của hộ chiếu lại nơi cho thuê nếu có thể thương lượng phương án khác, vì mất hộ chiếu giữa thời gian về thăm nhà là rắc rối lớn với lịch bay. Mang theo bản photo và một giấy tờ thứ hai nếu có.
Làm quen lại tay lái
Người đi xe máy giỏi ở Hà Nội, mười năm sống nơi chỉ lái ô tô hoặc đi phương tiện công cộng, quay về chạm lại yên xe thì phản xạ đầu tiên không phải là nhớ, mà là nhớ sai. Cảm giác khoảng cách với xe xung quanh, thói quen luồn, và tốc độ phán đoán đèn vàng, tất cả được lưu trong trí nhớ cũ của con phố đã đổi, dòng xe hôm nay đông và nhanh hơn ký ức. Vì vậy buổi đầu nhận xe, hãy dành ba mươi phút chạy thử thật: vòng quanh khu quen gần nhà, thử phanh, thử dừng khởi động trên đoạn có dốc nhẹ, và chạy đúng một tuyến cũ từng thuộc lòng để so sánh trí nhớ với thực tế.
Vài điểm cụ thể hay thay đổi: đèn báo rẽ nay đã được thay bằng hệ thống làn đường có vạch riêng ở nhiều nút, một số đường một chiều cũ nay đổi chiều, và mật độ xe giao hàng trực tuyến là thứ chưa từng có trong trí nhớ cũ. Chạy chậm hơn tốc độ bạn từng chạy, và trong tuần đầu không chở người sau vào giờ cao điểm, người nhà ngồi sau không chỉ là hành khách mà còn là sự tự tin của bạn, dễ khiến bạn chạy theo cảm hứng thay vì theo trạng thái thật.
Người lớn tuổi trong nhà hay nói câu trông xe cứng tay lại là do lâu không về, nghe thì buồn cười nhưng có phần đúng: cơ bắp giữ yên xe teo đi theo năm tháng không lái, mỏi nhanh hơn, và mỏi thì phản xạ chậm. Tập lại vài buổi đầu với quãng ngắn là cách rẻ nhất để lấy lại cả tay lái lẫn sức bền.
Lịch trình thăm họ hàng theo cụm
Người về thăm nhà thường nhận ra mình không về nghỉ, mà về chạy: họ hàng nội ngoại hai bên, bạn bè cũ, thầy cô, mỗi người một huyện một phía thành phố. Lịch xấu là lịch mỗi ngày một phía: hôm nay sang đông, mai sang tây, mốt ra bắc, vừa tốn xăng vừa tốn sức. Lịch tốt là lịch theo cụm: gom tất cả những người cần thăm theo hướng địa lý, mỗi ngày giải quyết trọn một hướng, và để ngày nghỉ xen giữa.
Với quà cáng mang về, chia làm hai loại: loại cứng vali mang từ nước ngoài thì giao tận tay theo từng cuộc thăm, loại mua tại chỗ như bánh kẹo và hộp trà thì mua một lần số lượng lớn, chia sẵn theo từng gia đình, để ở nhà, mỗi buổi ra lấy phần của buổi đó. Xe máy chở quà thăm nhà có giới hạn, hai túi lớn sau càng là tối đa an toàn, cố chở hơn chỉ để mọi người lo cho bạn thay vì vui vì bạn.
Cuối lịch thăm, chừa lại ít nhất một ngày hoàn toàn không hẹn ai, dành cho việc mà mọi người về thăm nhà đều thèm: một buổi sáng chạy xe đi chợ quen ăn bún, một vòng hồ lúc chiều, những việc chẳng đi đâu cả nhưng lại là phần quê hương đậm nhất.
Những chuyện nhỏ hay quên
Tiền mặt: người quen thanh toán không tiền mặt ở nước ngoài hay quên rằng ở Việt Nam, gửi xe, mua bún chấm, và nhiều quán nhỏ vẫn cần tiền lẻ, đổi sẵn một khoản tiền mệnh giá nhỏ ngay ngày đầu. Điện thoại: mua sim dữ liệu ngay tại sân bay, vì bản đồ, liên hệ với cửa hàng xe, và gọi họ hàng, tất cả trông vào này. Áo mưa: mua một cái để dưới cốp ngay hôm nhận xe, mưa Hà Nội chiều về không báo trước, và người mới về luôn quên chuyện này cho tới cơn mưa đầu tiên.
Về trả xe: nếu bay sáng sớm, hỏi trước cửa hàng về phương án trả xe tối hôm trước hoặc sớm hơn giờ mở cửa, cửa hàng làm việc trong khung chín giờ tới hai mươi mốt giờ, và lịch bay thì không chịu chỉnh theo giờ làm việc của ai cả. Chốt phương án này ngay hôm nhận xe để cuối chuyến không phải cuống.
Một vài điều về cảm xúc
Người về thăm nhà bằng xe máy hay kể lại một khoảnh khắc chung: lần đầu tiên sau nhiều năm, tự mình chạy trên con phố cũ, đèn đường cũ, và nhận ra mình vẫn nhớ từng khúc cua không cần suy nghĩ. Chạy xe ở quê hương là việc kết nối người về với quá khứ nhanh hơn mọi chuyến thăm, vì đôi tay và đôi chân làm đúng những động tác cũ, và trí nhớ cơ bắp thì không cần phiên dịch.
Đó cũng là lý do chuyện xe cộ xứng đáng được chuẩn bị kỹ: chuyến về ngắn, mỗi buổi chiều quý, và hỏng hóc xe hay tranh cãi giấy tờ là những kẻ ăn cắp thời gian giỏi nhất. Chuẩn bị đầy đủ từ trước khi bay, để thời gian ở lại được dành hết cho người thân và những con phố.
Câu hỏi thường gặp của người về thăm nhà
Có được chở cha mẹ đi cùng xe thuê không: được nếu cha mẹ ngồi vững và bạn đã làm quen lại tay lái, nhưng buổi đầu chỉ nên chở trên quãng ngắn, đường quen, tránh giờ đông. Cha mẹ ngồi sau xe con là niềm vui thật sự của nhiều người về thăm, hình ảnh ấy đáng để chuẩn bị cẩn thận thay vì vội vàng.
Có nên lấy xe của người thân mượn thay vì thuê: tùy tình huống, xe mượn không tốn phí nhưng đi kèm trách nhiệm sửa chữa nếu hỏng giữa kỳ mượn, và xe người thân lâu ngày không chạy thường có những lỗi ẩn. Thuê xe của cửa hàng có nghĩa đổi xe nhanh nếu trục trặc và không mang nghĩa nợ tình, hai cái ấy với thời gian về ngắn ngủi thường đáng giá hơn khoản tiền thuê.
Đi về quê ngoại thành hay tỉnh được không: được với tuyến quen, nhưng nên nói trước với cửa hàng hành trình để được tư vấn chiếc phù hợp và các điểm đổ xăng, đồng thời nhớ lấy số điện thoại hỗ trợ. Chuyến về quê ăn giỗ chạp bằng chính đôi tay mình lái là phần mà nhiều người sống xa nhà mong chờ nhất, chuẩn bị kỹ để chuyến ấy chỉ còn chuyện vui.
Tóm lại
Việt kiều về thăm nhà nên gọi trước cửa hàng hỏi giấy tờ, kiểm tra kỹ tình trạng giấy phép lái từ nguồn chính thức, chạy thử làm quen tay lái vài buổi đầu, chia lịch thăm theo cụm hướng, và chuẩn bị tiền lẻ, sim, áo mưa từ ngày đầu. Chốt phương án trả xe sớm nếu bay sáng. Xem thêm về nhóm người thuê đặc thù trong mục kinh nghiệm, và thông tin liên hệ trong mục liên hệ.