Không nên chở bình gas trên xe máy, kể cả bình nhỏ loại một ký, vì bình gas là bình chứa khí nén dễ cháy, và xe máy là phương tiện hai bánh không có khoang chứa kín, dễ ngã và nóng máy gần chân. Trả lời ngắn gọn: rủi ro không nằm ở chuyện bình nổ ngay khi chở, mà ở chuỗi sự cố nhỏ có xác suất thấp nhưng hậu quả nặng, gồm bình rơi va đập cho tới van hở, khí thoát ra gặp tia lửa từ ống xả nóng hoặc điện hở, và khi ngã xe thì người lái nằm ngay cạnh nguồn cháy. Phương án đúng là nhờ cửa hàng gas giao tận nhà, hoặc chuyển bằng phương tiện chuyên dụng, và tuyệt đối không chở xăng dự phòng trong can nhựa hở nắp cùng lúc.
Ba nguồn rủi ro của bình gas trên yên xe
Nguồn thứ nhất là va đập. Bình gas cho gia đình là bình thép chịu áp lực, thân bình chắc, nhưng van và cổ bình là điểm yếu. Một cú ngã xe ở tốc độ chậm cũng đủ làm van chạm mặt đường, van mòn nhẹ thì rỉ khí từ từ, van gãy thì khí xả ra mạnh trong vài giây. Khí gas nặng hơn không khí, lắng xuống thấp quanh xe, đúng vùng có ống xả đang vài trăm độ.
Nguồn thứ hai là nhiệt và tia lửa. Máy xe chạy nửa tiếng thì ống xả đủ nóng để bốc hơi dầu dính trên bề mặt. Bình gas để cạnh chân, áp vào thân máy hoặc buộc chạm ống xả, nhiệt làm áp suất trong bình tăng, vòng đệm van già hóa nhanh, và mọi tiếp xúc điện hở phát tia lửa đều nằm trong vùng khí thoát. Xe máy không có hệ thống cắt điện như ô tô, chập dây điện dưới yên là hiện tượng có thật trên xe cũ.
Nguồn thứ ba là thói quen. Người chở gas bằng xe máy thường chở kèm nhiều việc: bình kèm đồ ăn, bình kèm can xăng dự phòng cho bếp, hoặc chồng hai bình. Mỗi vật thêm vào là một biến số rơi rớt, và thứ nguy hiểm nhất là tổ hợp gas với xăng, hai chất dễ cháy ở hai cơ chế khác nhau trên cùng một cái xe hai bánh.
Bình nhỏ một ký có phải ngoại lệ
Nhiều người hỏi bình du lịch một ký thì sao, bình nhỏ, van nhỏ, như chai nước lớn. Câu trả lời vẫn là không nên, nhưng cần nói rõ mức độ. Bình nhỏ giảm hậu quả nếu rủi ro xảy ra, không giảm xác suất rủi ro cốt lõi: van vẫn có thể hở khi va đập, khí thoát ra vẫn gặp được tia lửa, và người lái vẫn nằm cạnh. Sự khác biệt giữa bình mười hai ký và bình một ký trên xe máy giống sự khác biệt giữa hai mức của cùng một canh bạc, chứ không phải giữa đỏ và đen.
Với các hộ dùng bếp gas nhỏ để nấu ăn, phương án an toàn thực sự rẻ: chọn điểm bán gas gần nhà nhất, để họ giao, hoặc nếu tự đi thì dùng xe của hàng xóm có thùng sau kín và rào chắn, hoặc gói bình vào thùng xốp dày, buộc đứng thẳng, đi đoạn ngắn nhất và tránh giờ đông. Đây là giảm rủi ro, không phải loại bỏ rủi ro, và cần hiểu đúng như vậy.
Xăng dự phòng và các vật dễ cháy khác
Can xăng dự phòng trên xe máy là câu hỏi riêng và cũng có những điểm cần biết. Xăng bay hơi mạnh, hơi xăng tích trong can nhựa đậy hở là hỗn hợp dễ cháy nổ, và can nhựa mỏng rung trên xe máy hàng giờ rất dễ nứt đường hàn đáy. Nếu buộc phải mang xăng dự phòng cho một chuyến đi vùng sâu, dùng can nhựa chuyên dụng loại dày có van thông khí, đổ chỉ tối thiểu, để ở điểm thấp nhất và cách xa máy nhất có thể, và không bao giờ để can trong cốp xe ga cạnh máy điện.
Các vật dễ cháy khác thường hay bị coi nhẹ: bình xịt dưỡng tóc hoặc thuốc diệt côn trùng dưới áp suất, bị nắng nóng trong cốp có thể nổ vỡ; chai rượu mạnh; dầu hỏa cho bếp; và pin sạc dự phòng chất lượng kém chèn sát máy nóng. Cốp xe ga đóng kín dưới nắng trưa đạt nhiệt độ cao bất ngờ, là lò ủ cho mọi vật nhạy nhiệt này.
Quy định và trách nhiệm khi đi xe thuê
Việc chở hàng dễ cháy nổ trên xe máy nằm trong nhóm hành vi bị hạn chế theo các quy định an toàn giao thông và an toàn cháy nổ hiện hành, mức xử lý cụ thể tùy tình huống và địa phương. Với người đi xe thuê, có một tầng trách nhiệm nữa nằm trong hợp đồng thuê: hư hỏng xe do chở hàng không đúng quy cách thường thuộc về người thuê, và tổn thất do cháy nổ thì không bảo hiểm loại nào theo xe thuê thông thường phủ. Nói thẳng: một phút tiện lợi của việc chở bình gas có thể đổi bằng trách nhiệm tài chính không có giới hạn trên.
Trước khi nhận xe phục vụ việc chở hàng nặng hoặc đặc biệt, hãy nói rõ nhu cầu với cửa hàng để được tư vấn chiếc phù hợp. Nhu cầu gas đúng ra không bao giờ thuộc nhóm nên chở bằng xe máy, cửa hàng sẽ hướng dẫn phương án khác.
Phương án thay thế cụ thể
Một, giao gas tận nhà: hầu hết điểm bán gas trong nội thành đều có người giao, gọi điện đặt là xong, phí giao thường thấp, và người giao dùng xe chuyên dụng có thùng kín và buộc đúng cách. Hai, đổi nguồn năng lượng nấu ăn: nếu nhu cầu chỉ là vài bữa, bếp từ cắm điện hoặc bếp cồn an toàn hơn hẳn việc dự trữ gas. Ba, với nhu cầu xăng dự phòng khi đi vùng ven, xem lại kế hoạch đổ xăng theo chặng thay vì chở theo, các tuyến quanh Hà Nội hiện có mật độ trạm dày. Bốn, với xịt dưỡng tóc và hóa chất áp suất, mua tại điểm gần nơi dùng, đừng tích trữ trong cốp.
Nếu bắt gặp sự cố giữa đường
Trường hợp hiếm nhưng cần biết: bạn thấy một xe máy chở bình gas bị ngã phía trước, có mùi khí thoát ra. Việc nên làm là giữ khoảng cách, không phóng qua sát, không bật tắt điện hay tạo tia lửa, nhắc người quanh khu vực tắt thuốc và hướng xe khác rẽ sang làn tránh. Người bị ngã nên được kéo ra xa khỏi xe trước khi làm gì khác. Gọi cho lực lượng chữa cháy nếu mùi khí mạnh và không giảm. Đây là những phút mà mọi quyết định đều đáng giá, và biết trước vài nguyên tắc giúp bạn không trở thành người vô tình gây tia lửa.
Nếu chính bạn ngã xe khi chở bình, dầu bình đã buộc chắc: dời bản thân ra khỏi xe trước, kéo xe vào lề bằng cách đẩy từ phía xa bình, không nổ máy lại ngay, để máy nguội vài phút và ngửi kỹ quanh van bình trước khi động vào. Bình có mùi khí thì đặt nằm nơi thoáng, không chồm lên kiểm tra, và gọi người đến hỗ trợ.
Lời khuyên cho người thuê xe đi làm việc giao nhận
Người thuê xe chạy việc giao nhận trong thành phố đôi khi được khách nhờ mang kèm những món ngoài dự kiến: bình gas nhỏ, can dung môi, thùng sơn, hoặc hộp pháo giấy cho buổi tiệc. Cách từ chối khéo nhưng dứt khoát: nói rõ xe hai bánh không chở được hàng dễ cháy nổ và rủi ro thuộc về cả hai bên nếu có sự cố, rồi đề nghị tách món đó ra chuyển bằng phương tiện khác hoặc nhờ chính điểm bán giao. Một lần từ chối khó nói còn nhẹ hơn rất nhiều so với một lần sự cố trên đường.
Người làm nghề giao nhận lâu năm đều có nguyên tắc riêng về hàng từ chối, và hàng dễ cháy nổ luôn nằm trong nhóm từ chối đầu tiên, ngay cả khi quãng đường chỉ hai cây số. Kinh nghiệm của nhiều người đi trước đáng để nghe, vì nó được viết bằng những lần suýt chứ không phải bằng lý thuyết.
Tóm lại
Bình gas và các vật dễ cháy nổ không thuộc về yên xe máy, vì van có thể hở khi va, khí nặng lắng xuống vùng ống xả nóng, và người lái nằm ngay cạnh. Bình nhỏ chỉ giảm hậu quả, không bỏ rủi ro, và xăng dự phòng trong can hở còn tệ hơn. Dùng dịch vụ giao gas, đổi bếp an toàn, và lập kế hoạch đổ xăng theo chặng. Xem thêm về chở đồ an toàn trên xe máy trong mục kinh nghiệm, và thông tin liên hệ trong mục liên hệ.