Xe côn tay là loại xe cho cảm giác điều khiển trực tiếp nhất, nhưng cũng là loại đòi hỏi kỹ năng phối hợp nhiều nhất: tay trái điều khiển côn, tay phải điều khiển ga và phanh trước, chân trái vào số, chân phải phanh sau. Nếu bạn mới chuyển từ xe số hay xe ga sang xe côn, buổi đầu trên chiếc xe côn thuê gần như chắc chắn sẽ chết máy vài lần, và điều đó không sao cả, miễn là các lần đó diễn ra ở nơi an toàn. Bài viết này đi từng bước giúp bạn làm quen xe côn một cách có trình tự.
Hỏi nơi cho thuê trước khi nhận xe côn
Xe côn không phải loại xe mọi cửa hàng đều cho thuê, và những nơi có xe côn thường hỏi kỹ kinh nghiệm của người thuê, đó là câu hỏi chính đáng chứ không phải sự khó chịu. Khi đặt xe, nói thật trình độ của bạn: chưa từng đi côn bao giờ, đã đi côn lâu rồi nhưng lâu không chạm, hay chỉ cần xe côn cho một chuyến phượt. Nên hỏi trước về loại xe côn cửa hàng đang có, dung tích xy lanh và độ nặng của tay côn, vì mỗi mẫu xe có độ ăn côn khác nhau. Nếu cửa hàng có gợi ý tập thử trên đoạn vắng gần cửa hàng trước khi chốt nhận xe, hãy nhận lời, đó là cách tốt nhất để biết tay mình hợp với chiếc xe hay không.
Hiểu điểm tiếp xúc của tay côn
Khái niệm quan trọng nhất của xe côn là điểm tiếp xúc: vị trí tay côn đang nhả ra mà hai bánh xe bắt đầu nhận lực từ máy. Mỗi xe có điểm tiếp xúc ở một vị trí khác nhau trên hành trình tay côn, và việc đầu tiên khi lên một chiếc xe côn lạ là tìm điểm đó. Cách làm trên đoạn vắng: vào số một, để ga thấp, nhả tay côn từ từ cho tới khi xe bắt đầu có xu hướng bò tới, đó là điểm tiếp xúc, rồi bóp côn lại. Lặp lại vài lần cho bàn tay ghi nhớ vị trí này, vì toàn bộ kỹ năng đi côn trong phố xây trên việc kiểm soát vùng quanh điểm tiếp xúc này. Xe côn thuê đã qua nhiều tay lái nên điểm tiếp xúc thường cao hơn xe mới, tay côn có thể nặng hơn, và ổ côn đã mòn một chút, tất cả chỉ là đặc điểm, không phải lỗi.
Phối hợp côn và ga khi khởi hành
Khởi hành trên xe côn là lúc hay chết máy nhất. Trình tự chuẩn: bóp côn hết, vào số một, tăng ga nhẹ và giữ đều, nhả côn từ từ qua điểm tiếp xúc, và khi xe đã bò đều thì nhả nốt phần tay côn còn lại. Lỗi phổ biến của người mới là thả côn nhanh hơn tay ga kịp cấp lực, máy bị giật và chết, hoặc tăng ga quá mạnh khiến xe vọt đi khó kiểm soát. Mẹo cho buổi đầu: tập khởi hành mười lăm hai mươi lần liên tiếp trên một đoạn ngõ vắng, mỗi lần chỉ đi vài mét rồi dừng, làm cho tới khi tay và cổ chân phối hợp mà không cần suy nghĩ. Sau khi trình tự nằm ở phản xạ, mọi thứ còn lại của việc đi côn đều dễ hơn.
Vào số và về số giữa dòng phố
Khi xe đã chạy ở số một vòng tua ổn, bóp côn, nhả ga nhẹ, lên số hai, rồi nhả côn vừa phải kèm chút ga. Người mới hay vào số ở vòng tua quá thấp khiến máy giật, hoặc quá cao khiến máy gào. Cảm giác đúng đến từ thực hành: nghe tiếng máy và cảm nhận độ giật khi nhả côn, nếu giật là nhả nhanh quá hoặc ga chưa đủ. Về số khi giảm tốc cũng theo trình tự tương tự nhưng nhả côn từ từ hơn, và nếu tốc độ đã thấp, về thẳng số một hoặc bóp côn đi nửa côn trong ngõ. Trong phố đông, xe côn cho phép kiểm soát tốc độ tinh vi bằng nửa côn, nhưng lạm dụng nửa côn lâu làm nóng ổ côn, nên chỉ dùng trong các đoạn ngắn.
Chết máy giữa phố: xử lý thế nào
Chết máy ở đèn đỏ hay giữa ngõ đông là nỗi ám ảnh của người mới đi côn, nhưng xử lý nó rất gọn nếu có trình tự. Xe chết máy thì bật đèn khẩn nếu có, bóp côn hết, vào số không, đề lại máy, và khởi hành lại như bình thường, hơi nhích xe về phía trước nếu có khoảng trống. Người sau có bấm còi thì để họ bấm, vài giây không đổi được gì. Điều nguy hiểm thật sự không phải cái chết máy, mà là phản ứng hoảng loạn thả côn và ga ồ ạt để tránh xấu hổ, khiến xe vọt đi. Chấp nhận chết máy vài giây và khởi hành lại bình tĩnh luôn an toàn hơn mọi cố gắng lấy lại thể diện. Sau một hai buổi, số lần chết máy giảm hẳn.
Leo dốc và dừng ở dốc trên xe côn
Dốc là bài thi thật sự của xe côn trong phố Hà Nội, với các cầu vượt và hầm có độ dốc dài. Kỹ năng cốt lõi là phanh sau giữ xe ở dốc, và phối hợp nhả côn tới điểm tiếp xúc đúng lúc nhả phanh và tăng ga. Cách tập an toàn: tìm một con dốc ngắn vắng xe, dừng xe giữa dốc, và tập khởi hành lại mười lần, mỗi lần chú ý chân phanh sau chỉ nhả khi tay côn đã đạt điểm tiếp xúc và máy có lực. Nếu lùi ở dốc dù chỉ chút, bóp phanh sau lại và làm lại từ đầu, đừng cố vẫy ga. Trên dốc dài, giữ vòng tua máy cao hơn đường phẳng và vào số phù hợp, tránh để máy yếu quá ở giữa dốc vì lúc đó chỉ còn cách bóp côn và phanh để dừng.
Phanh trên xe côn
Vì tay trái đã bận tay côn, hệ thống phanh của xe côn bắt buộc dùng chân phải nhiều hơn xe ga. Nguyên tắc phanh trên xe côn: phanh sau là phanh chính khi đi chậm và ở đường trơn, phanh trước dùng kèm khi cần giảm tốc mạnh ở đường khô, và bóp côn chỉ khi vòng tua máy đã xuống thấp, vì bóp côn sớm khi đang phanh gấp làm mất cả tác động giữ của máy. Tập thói quen đưa ngón tay đặt sẵn lên cần phanh trước khi tới điểm đông người. Với người mới, phanh gấp trên xe côn dễ thành bóp luôn côn cùng lúc, mất kiểm soát, nên hãy tập riêng thao tác phanh trên đoạn vắng cho tới khi nó tách khỏi tay côn một cách tự nhiên.
Những đoạn nên tránh trong buổi đầu
Ngày đầu tiên với xe côn thuê, tránh các tình huống không cần thiết: giờ cao điểm trên các trục lớn, các hầm tòa nhà có dốc và cua gập, các ngõ hẹp hai chiều có ô tô, và mưa lớn. Chọn buổi sáng sớm cuối tuần cho buổi đầu, chạy tuyến quen quanh khu nhà, nơi bạn biết từng ổ gà và từng đoạn đông. Mang theo người bạn đã biết đi côn ngồi theo trong buổi đầu nếu có thể, vì một cặp mắt có kinh nghiệm nhìn từ phía sau phát hiện các lỗi phối hợp nhanh hơn chính bạn cảm nhận. Buổi thứ hai có thể đi việc nhẹ trong phố, và chỉ tới khi khởi hành ở dốc không còn là vấn đề, xe côn mới thực sự là công cụ của bạn.
Trả xe côn thuê đúng cách
Xe côn chịu tác động của người thuê nhiều hơn xe ga, nên lúc nhận xe, chụp lại tình trạng xích, tay côn và các vết trầy, và lúc trả, trình bày trung thực nếu có sự cố về côn hay xích trong kỳ thuê, ví dụ xích kêu hay côn nặng dần. Những thông tin này giúp nơi cho thuê bảo dưỡng và cũng bảo vệ bạn khỏi tranh luận về hư hỏng có trước. Đổ xăng theo quy ước đã thỏa thuận khi nhận. Nếu bạn thuê côn cho chuyến đi dài và thấy bất thường về máy hay xích giữa kỳ, gọi báo sớm thay vì chờ tới ngày trả, vì nhiều vấn đề nhỏ sửa sớm rẻ và nhanh hơn hẳn.
Từ làm quen tới thành thạo
Quỹ thời gian trung bình để một người đã biết xe số làm quen xe côn đủ để đi phố là một hai buổi tập, và tới trình độ thoải mái là khoảng một tuần đi hằng ngày. Đừng nản với những buổi đầu chết máy, ai đi côn giỏi cũng qua giai đoạn đó. Xe côn sau khi đã thành thạo cho cảm giác kiểm soát và tiết kiệm hơn nhiều loại xe khác trên điều kiện đường Hà Nội. Nếu bạn dự định thuê một chiếc xe côn để tập làm quen hoặc cho chuyến đi sắp tới và muốn trao đổi về mẫu xe hiện có, hãy xem kinh nghiệm hoặc liên hệ để được tư vấn cụ thể.