Rời khỏi các trục chính của Hà Nội sau mười giờ đêm, thành phố đổi tính chất: các tuyến ven, đường đê, đường vành đai ngoài và các phố mới chưa hoàn thiện có những đoạn dài không một cột đèn, chỉ còn chùm sáng pha của bạn vẽ ra vũng sáng di chuyển trên mặt đường. Loại đường này có các rủi ro riêng mà người quen phố ít ngờ: mặt đường không đọc được, các chướng ngại hiện ra quá gần để phản ứng, và các ảo giác ánh sáng đánh lừa cả khoảng cách lẫn hướng. Bài viết này đi qua cách chuẩn bị đèn, kỹ thuật đọc đường trong bóng tối, và các quyết định quan trọng nhất: khi nào bớt nhanh lại và khi nào dừng hẳn.
Chuẩn bị đèn trước khi ra đường vắng
Đèn là hệ sinh tồn của đường vắng. Trước một chuyến đêm có đoạn thiếu đèn, kiểm tra đèn pha ở cả hai mức, đèn cốt và đèn chiếu xa, và đèn hậu, vì đèn hậu là thứ xe sau dùng để nhận ra bạn từ xa trên đường không có vạch phản quang. Với xe thuê, kiểm tra đèn là mục bắt buộc trong buổi nhận xe nếu có kế hoạch đêm, và nếu đèn yếu, nói thẳng với nơi cho thuê để được xe khác hoặc tư vấn, vì đèn yếu trên đường vắng không phải sự bất tiện, nó là mất phần lớn thông tin đầu vào của việc lái. Người đi đường vắng thường còn mang thêm đèn dự phòng nhỏ loại cầm tay, không phải để chiếu đường mà cho các tình huống sửa xe hoặc dừng lâu.
Đọc mặt đường trong bóng tối
Trên đường có đèn, mắt đọc đường qua màu sắc và hình khối. Trong bóng tối với đèn pha, cách đọc đổi hẳn: mặt đường tốt phản chiếu đều và sáng, các vệt tối dài là vệt bánh xe hoặc rãnh lún, các vệt tối lấm chấ m là sỏi hoặc ổ gà, và các vệt sáng bất thường ngang đường có thể là vạch sơn hoặc miếng tôn vá đường, thứ trơn khi ướt. Kỹ năng quan trọng nhất là đọc theo khoảng: những gì hiện rõ trong vũng sáng của đèn pha cách bạn ba mươi mét thì bạn đã gần tới nó ở tốc độ bốn mươi km một giờ, và mọi quyết định về hướng phải được ra trước đó. Vì thế nguyên tắc vàng của đường vắng: tốc độ phải thấp tới mức mọi thứ bạn nhìn thấy trong vũng sáng đều còn thời gian xử lý, và khi không nhìn thấy gì, chậm tới mức không cần nhìn thấy cũng ổn.
Ảnh đèn ngược chiều trên đường vắng
Trên đường vắng, các xe ngược chiều thưa nhưng mỗi xe là một nguồn sáng mạnh không có đèn phố chung quanh để mắt đối chiếu. Khi một xe ngược chiều tới, vùng đèn của nó quét sạch thị giác của bạn trong hai ba giây, và đúng hai ba giây đó, phần đường sau xe ấy của bạn hoàn toàn không nhìn thấy. Kỹ thuật xử lý: khi thấy đèn ngược chiều từ xa, liếc mắt về mép phải của phần đường mình, không nhìn thẳng vào nguồn sáng, và giảm tốc nhẹ trong lúc hai xe qua nhau. Không bao giờ bật chiếu xa đáp trả, vì điều đó khiến cả hai người mù. Với các xe tải và máy kéo về đêm trên đường ven, chờ chúng qua hẳn rồi mới tăng tốc lại, vì đèn của chúng mạnh hơn xe con nhiều và thời gian mù của bạn lâu tương ứng.
Các ảo giác của đường vắng
Bóng đêm tạo các ảo giác kinh điển mà người đi đêm nhiều ai cũng từng gặp. Ảo giác khoảng cách: một vũng sáng từ cửa hàng ven đường trông như ngã rẽ gần, thực ra còn xa, và ngược lại, các đoạn cong khuất trông như đường thẳng trong tối. Ảo giác chuyển động: đom đóm, đèn đốt ruộng hoặc đèn nhà xa trông như đèn xe, khiến bạn phán đoán sai có xe ngược chiều hay không. Ảo giác điểm dừng: các đoạn đường quen ban đêm dài hơn cảm giác ban ngày, và người mệt có xu hướng nghĩ sắp tới nơi rồi để duy trì tốc độ. Thuốc chung cho cả ba ảo giác là một quy tắc cứng: trong bóng tối, mọi phán đoán khoảng cách và hình khối chỉ tin được khi vào trong vũng sáng của đèn pha mình, trước đó đều là giả thuyết cần đi chậm để kiểm chứng.
Người và xe không đèn trên đường vắng
Rủi ro đặc trưng của các tuyến ven đêm: người đi bộ không đèn, xe đạp thồ ngược chiều không đèn hậu, xe máy bẩn đèn hỏng, và các đàn chó nằm giữa đường giữ nhiệt hấp thụ ban ngày. Với các tuyến qua khu dân cư thưa, giảm tốc ở mọi cụm nhà, vì người dân các khu này quen băng đường với giả định đường vắng là không có xe. Chó giữa đường là tình huống hay gặp nhất: cách xử lý an toàn là giảm tốc từ xa và giữ hướng thẳng đều, vì chó tránh theo chuyển động dự đoán được, và cú né đột ngột lúc gần làm bạn mất kiểm soát nhiều hơn con chó. Còi nhẹ từ xa ở các khúc cong có nhà là thói quen tốt của người đi tuyến ven đêm, báo presence của mình cho những ai không nhìn thấy.
Mệt, buồn ngủ và các quyết định dừng
Đường vắng đêm là nơi buồn ngủ tấn công mạnh nhất: thiếu tín hiệu thị giác mới, gió lạnh, tiếng máy đều, và không có gì để não bận. Các dấu hiệu cần dừng ngay: nhắm mắt hơn một nhịp chớp, không nhớ quãng vừa đi qua, hoặc lái lệch về mép đường mà không chủ ý. Khi các dấu hiệu này tới, không chiến đấu bằng mở cửa kính hay hát, những biện pháp này kéo dài được vài phút, kéo dài sai lầm là tai họa. Quyết định đúng: dừng ở nơi có ánh sáng từ cửa hàng hoặc nhà ven đường, xuống xe vận động nhẹ năm mười phút, và nếu còn xa lắm, tính phương án nghỉ giữa chặng. Đi đêm vắng an toàn không phải là về sớm hơn, nó là về được.
Mưa phùn và sương trên đường vắng
Hai dạng thời tiết làm đường vắng đêm tệ nhất. Mưa phùn: mặt đường có lớp nước mỏng đều, đèn pha bị phản xạ tán loạn thành màn sáng trắng, và phần đường ướt không phân biệt được với khô, vì thế mọi đoạn đều đi theo kiểu trơn. Sương dày: các giải sương thấp ven ruộng giảm tầm nhìn đèn xuống vài mét, và sương còn làm ướt mặt đường một cách vô hình. Với cả hai, giải pháp giống nhau: hạ tốc về mức nhìn được quãng phanh thật sự của mình, mở đèn cốt thay vì chiếu xa vì chiếu xa phản xạ mạnh hơn vào màn sương, và nếu sương dày đặc, dừng chờ ở điểm có mái, vì các giải sương thường qua trong một quãng ngắn.
Trang phục cho chuyến đêm vắng
Đường vắng đêm lạnh hơn phố nhiều, nhất là các tuyến qua đồng và ven sông, và sự lạnh ảnh hưởng trực tiếp tới điều khiển xe: tay tê làm bóp phanh thiếu chính xác, thân co cứng làm các cú nghiêng vào cua gợn và vụng. Trang bị đúng cho chuyến loại này: lớp giữ nhiệt mỏng bên trong thay vì một lớp dày cồng kềng bên ngoài, găng kín gió, và khăn quàng che cổ nơi gió lùa lên qua khe mũ. Với người hay đi tuyến ven, một lớp phản quang nhỏ dính sau áo hoặc sau ba lô đáng giá hơn tưởng tượng, vì trên đường không đèn, các vệt phản quang là thứ duy nhất các xe sau nhìn thấy bạn từ xa. Mang theo nước ấm trong bình nhỏ cho các điểm dừng, vì uống ngụm nước ấm ở giữa đêm lạnh phục hồi sự tỉnh táo nhanh hơn các loại đồ uốngcông dụng quảng cáo.
Kết lại
Đường vắng thiếu đèn về đêm đòi hỏi đèn xe tốt, cách đọc mặt đường bằng vũng sáng, kỹ năng né nguồn sáng ngược chiều, và sự trung thực về mệt mỏi của chính mình. Tốc độ luôn theo điều kiện nhìn thấy, và dừng khi buồn ngủ là kỹ năng, không phải yếu đuối. Nếu bạn có các chuyến về khuya qua tuyến vắng và cần một chiếc xe đèn tốt, hãy liên hệ với Nguyễn Tú, đọc thêm kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, hoặc xem thêm các bài kinh nghiệm về đi lại an toàn vào ban đêm.