Bạn đang chạy giữa đường, mọi thứ bình thường, rồi một cơn đau xuất hiện: đau đầu nhói bên thái dương, quặn bụng dưới, tê dần một bên tay, hoặc mắt chợt hoa lên. Đây là một trong những tình huống khó nhất của người đi xe máy, vì nó vừa đòi hỏi dừng lại ngay, vừa là lúc khả năng điều khiển xe của bạn đang giảm theo từng giây. Bài này viết về cách nhận biết mức độ nguy hiểm, cách dừng đúng chỗ, và những quyết định nên và không nên đưa ra lúc đó.
Nguyên tắc đầu tiên: ưu tiên dừng, không ưu tiên về tới nơi
Khi cơ thể gửi tín hiệu bất thường, phản xạ phổ biến của người Việt là cố về nhà đã rồi tính, nhà gần mà. Đây chính là lựa chọn nguy hiểm nhất. Cơn đau đầu nhói tăng dần làm mất khả năng phán đoán khoảng cách, cơn quặn bụng khiến người gập người lên ghi đông mất lái, tê tay làm mất cảm giác cần phanh, mờ mắt thì không cần nói. Mỗi trăm mét tiếp tục đi thêm là đặt cược một phần không nhỏ. Nguyên tắc phải khắc cốt ghi tâm: dừng được ở đâu an toàn thì dừng ở đó, việc còn lại tính sau.
Tuy nhiên dừng cũng phải đúng cách. Phanh gấp giữa làn đường để dừng ngay lập tức có thể gây tai nạn cho xe phía sau. Cách chuẩn: bật xi nhan sớm nếu còn làm được, giảm tốc độ từ từ, bám về phía lề phải gần nhất, ưu tiên các vị trí có điểm tựa an toàn.
Chọn chỗ dừng: các vị trí an toàn theo thứ tự ưu tiên
Không phải mọi chỗ dừng được đều như nhau. Thứ tự ưu tiên khi có thể chọn: một là lối vào ngõ hoặc cổng trống có vỉa hè rộng, hai là đoạn vỉa hè thẳng không bị cây, cột điện, biển quảng cáo chắn, ba là lề đường thẳng tầm nhìn thoáng cho cả xe phía sau thấy mình từ xa, bốn mới là sát cột mốc km hay điểm giao cắt. Tuyệt đối tránh dừng: ngay sau khúc cua, trên cầu, trong hầm chui, đầu dốc, trên vạch trắng khúc cua, và giữa làn xe container, xe tải chạy nhanh. Nếu đang ở đoạn không có chỗ tốt và cơn đau chưa tới mức mất kiểm soát, đi chậm thêm vài trăm mét tới chỗ tốt hơn vẫn an toàn hơn dừng ngay tại chỗ xấu.
Khi dừng xong, bật đèn khẩn cấp nếu xe có, hoặc để đèn pha bật, dựng xe đã chống giữa cho vững, và chuyển mình ra khỏi mặt đường, đứng vào vỉa hè hoặc sau rào chắn nếu được. Nằm nghỉ gập người trên yên giữa làn đường là tự đặt mình vào vị trí bị tông. Nếu đau tới mức không nhúc nhích được, tối thiểu là ngửa người ra phía vỉa hè chứ không gập vào phía đường.
Các cơn đau thường gặp và mức độ đáng lo
Đau đầu nhói một bên sau vài tiếng chạy nắng thường là dấu hiệu mất nước và say nắng nhẹ: dừng, vào bóng mát, uống nước chậm từng ngụm, mát xa thái dương, nghỉ mười lăm phút tới nửa tiếng thường đỡ. Nhưng đau đầu kèm nói líu lưỡi, miệng méo, tê nửa người là dấu hiệu nghiêm trọng của tai biến mạch máu não, cần gọi người nhà hoặc cấp cứu tới đưa đi viện, tuyệt đối không tự chạy xe tiếp.
Quặn bụng dưới khi đang đi có nhiều nguyên nhân, từ lạnh bụng trời sớm sáng tới đau ruột thừa. Nghỉ, day nhẹ, nếu là lạnh bụng thì ấm dần lên và hết, nếu đau tăng dần và dịch xuống hố chậu phải thì không được coi thường. Tê tay chân sau thời gian dài ngồi xe là do tư thế, dừng xả tay, xòe nắm vài chục nhịp, vẩy tay, đứng dậy đi lại. Tê một bên mặt hoặc nửa người kèm mất sức là dấu hiệu khác thường cần đi khám. Mờ mắt đột ngột, chấm sáng lấp lánh, thường gặp với người tiểu đường, huyết áp thấp, hoặc mới ngồi dậy đi ngay: dừng ngay, nhắm mắt nghỉ, không cố đi tiếp vì đây là trạng thái gần như mù tạm thời. Tim đập nhanh bất thường, tức ngực lan xuống tay trái, vã mồ hôi lạnh: dừng, ngồi tựa, gọi người thân, đây không phải tình huống tự xử lý ở nhà.
Việc không nên làm khi đang có cơn đau trên xe
Danh sách ngắn nhưng quan trọng. Không uống thuốc ngay trên xe rồi tiếp tục chạy: nhiều loại thuốc giảm đầu hạ huyết áp, thuốc dạ dày gây buồn ngủ, tác dụng phụ đánh vào đúng lúc đang trong dòng xe. Không gọi điện vừa chạy vừa nói để nhờ người chỉ dẫn, dừng hẳn rồi mới gọi. Không chọn đi tiếp bằng đường vắng cho nhanh, đường vắng nghĩa là ít người giúp mình nếu ngã. Không tắm rửa hay uống nước đá lạnh ngay khi đang mồ hôi ướt với hy vọng tỉnh táo, sốc nhiệt làm tình trạng tệ hơn. Và không so sánh bản thân với lần trước cũng đau vậy mà vẫn về được: mỗi cơn đau là một lần đánh giá riêng.
Bộ đồ dự phòng nên có trong cốp
Với ai đi xe hằng ngày, một túi nhỏ trong cốp đáng có: một chai nước lọc nhỏ, một gói bánh quy hoặc kẹo dành cho người hay tụt huyết áp, một hộp dầu gió hoặc dầu nóng, khăn giấy ướt, và một túi nilon để ngồi lên khi mặt đường bẩn. Người có bệnh nền quen thuộc với mình nên mang theo thuốc riêng theo chỉ dẫn của bác sĩ, nhưng thuốc này dùng theo đúng tình huống bác sĩ đã dặn, không dùng bừa. Quan trọng không kém: giấy note vài dòng ghi nhóm máu, người thân cần gọi và bệnh nền, dán vào trong nắp mũ bảo hiểm hoặc ví, vì nếu ngã và không nói được thì đó là thông tin người giúp mình cần đầu tiên.
Người ngồi sau và người xung quanh làm gì khi bạn gặp cơn đau
Nếu đi hai người, người ngồi sau là người quyết định trong tình huống này, vì người lái đang mất một phần khả năng. Người sau cần nói rõ và bình tĩnh: mình dừng ở đây, em thấy anh trắng mặt rồi, đừng cố về. Chính người sau chọn chỗ dừng quan sát từ phía sau dễ hơn người lái, và là người xuống trước để đỡ xe khi người lái đã mệt. Nếu người lái vẫn cố chạy, người sau nên đặt hai tay lên cần phanh sau và sẵn sàng dùng, đồng thời hạ giọng nói chuyện để người lái bớt căng. Trong trường hợp xấu nhất người lái choáng và xe có dấu hiệu chao đảo, người sau nghiêng người về phía lề an toàn và ôm chặt, đừng nhảy khỏi xe ở tốc độ cao vì ngã một mình giữa đường còn nguy hiểm hơn ngã cùng xe.
Người đi đường xung quanh cũng đáng nói tới. Người Hà Nội đi đường nhìn thấy một xe dừng lệch, người ngồi bóp thái dương, đa số sẽ dừng lại hỏi, và đây không phải lúc ngại nhận giúp đỡ. Nói rõ một câu mình bị đau bụng, cho mình nghỉ tí giúp trông giùm xe, thường là đủ để có một người đứng trông trong lúc mình vào gần nhất mua nước hoặc gọi điện. Ngược lại, khi bạn là người đi đường thấy cảnh đó, dừng lại hỏi một câu là việc nên làm, coi như trả trước cho một ngày chính mình ở vị trí đó.
Sau cơn đau: quyết định tiếp tục hay bỏ xe
Khi đã dừng và đỡ hơn, quyết định đi tiếp hay không nên dựa trên ba câu hỏi. Cơn đau hết hẳn hay chỉ tạm dịu. Mình có tỉnh táo như bình thường không, thử bằng việc nhìn biển số xe phía đối diện đọc được ngay. Còn bao xa nữa và đường về có đoạn nào vắng không. Nếu cả ba câu trả lời tốt, đi tiếp chậm rãi, đường đông có người, về được nơi quen. Nếu một câu không chắc chắn, gọi người thân đón hoặc để xe lại ở chỗ gửi xe trông coi an toàn và bắt taxi về, quay lại lấy xe hôm sau khi khỏe. Một ngày tiền gửi xe và tiền taxi rẻ hơn nhiều một cú ngã giữa đường.
Chốt lại nội dung chính
Cơn đau giữa đường luôn được xử lý theo một trình tự: giảm tốc độ từ từ về lề đúng chỗ an toàn, dừng hẳn xe ra khỏi mặt đường, tự đánh giá tình trạng theo mức độ và dấu hiệu kèm theo, uống nước nghỉ ngơi với các trường hợp nhẹ, gọi người thân hoặc cấp cứu với các dấu hiệu nghiêm trọng như méo miệng, tê nửa người, tức ngực, và chỉ đi tiếp khi tỉnh táo hoàn toàn. Nếu bạn đi xe máy thường xuyên trong nội thành Hà Nội và cần tư vấn các phụ kiện cơ bản nên có trong cốp khi thuê xe, hãy xem kinh nghiệm hoặc liên hệ để được hỗ trợ cụ thể.