Con mười sáu tuổi chạy xe đi học về qua đường Nguyễn Văn Cừ, rẽ không kịp và chạm vào một người đi đường. Cha mẹ nhận điện thoại và câu hỏi hiện ra ngay: cha mẹ bồi thường thay con thì bắt đầu từ đâu? Bài này đọc Điều 586 Bộ luật Dân sự, đặt cạnh quy định tuổi lái xe trong Luật 36/2024. Đây là thông tin chung, không thay tư vấn pháp lý riêng cho từng vụ việc.
Cha mẹ bồi thường thay con: Điều 586 nói gì
Theo các bản tóm tắt chúng tôi tra được, chưa đối chiếu Công báo, Điều 586 Bộ luật Dân sự năm 2015 chia trách nhiệm theo tuổi người gây thiệt hại:
- Từ đủ 18 tuổi trở lên: tự bồi thường.
- Chưa đủ 15 tuổi mà còn cha mẹ: cha mẹ bồi thường toàn bộ; nếu tài sản của cha mẹ không đủ và con có tài sản riêng thì lấy tài sản riêng của con bù phần còn thiếu.
- Từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi: người đó bồi thường bằng tài sản của mình; nếu không đủ thì cha mẹ bồi thường phần còn thiếu bằng tài sản của cha mẹ.
Con 16, 17 tuổi thuộc nhóm cuối. Có hai điều đọc được ngay. Một là thứ tự: tài sản của con trước, cha mẹ bù phần thiếu sau, nên “cha mẹ bồi thường thay con” không phải phép tính tự động. Hai là “phần còn thiếu” chỉ xác định được khi đã rõ thiệt hại, mức bồi thường và tài sản của con. Bài không nêu số tiền, và không ghi số khoản vì các tóm tắt đánh số khoản không thống nhất.
Con 16, 17 tuổi đi xe gắn máy: luật giao thông cho phép gì
Điều 586 xét tuổi người gây thiệt hại, không xét loại xe. Còn con có được lái chiếc xe đó hay không nằm ở Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15. Khoản 1 Điều 59, đọc nguyên văn trong văn bản hợp nhất:
a) Người đủ 16 tuổi trở lên được điều khiển xe gắn máy;
b) Người đủ 18 tuổi trở lên được cấp giấy phép lái xe hạng A1, A, B1, B, C1, …
Khoản 4 Điều 56 yêu cầu người lái xe gắn máy hiểu quy tắc giao thông, có kỹ năng điều khiển phương tiện và đủ điều kiện về độ tuổi, sức khỏe.
Xe gắn máy được định nghĩa ở điểm g khoản 1 Điều 34 bằng giới hạn về vận tốc thiết kế và dung tích hoặc công suất động cơ; xe vượt giới hạn là xe mô tô (điểm e). Nhiều mẫu xe quen thuộc trong gia đình có thể vượt giới hạn đó, nên hãy xem thông số trên giấy đăng ký thay vì tin cách gọi miệng. Quy định có thể thay đổi, hãy kiểm tra quy định hiện hành và hỏi cơ quan có thẩm quyền hoặc tiệm xe. Xem thêm hai bài: học sinh chưa đủ 18 tuổi đi xe máy trên 50cc và học sinh 16, 17 tuổi đi xe máy điện bị camera ghi lỗi.
Khi con lái xe không đủ điều kiện: hai chuyện tách biệt
Nếu xe là mô tô mà con chưa đủ 18 tuổi, khoản 1 Điều 9 cấm lái xe cơ giới không có giấy phép lái xe theo quy định, và khoản 7 cấm giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển. Xử lý vi phạm hành chính, nếu có, theo nghị định; bài không nêu mức phạt. Bồi thường dân sự là chuyện khác, do quy định khác và cơ quan khác xem xét. Bài không khẳng định hai chuyện này tác động nhau ra sao trong từng vụ.
Bảo hiểm bắt buộc của xe có thể bị ảnh hưởng nếu người lái không đủ điều kiện. Hãy đọc kỹ giấy chứng nhận và hỏi doanh nghiệp bảo hiểm; phần vượt giới hạn bảo hiểm được bàn ở bài thiệt hại vượt mức trách nhiệm bảo hiểm TNDS xe máy.
Ngoài Điều 586: nếu xe đứng tên cha mẹ
Còn một điều thường được nhắc là Điều 601 về nguồn nguy hiểm cao độ, trong đó có phương tiện giao thông cơ giới. Theo tóm tắt, khoản 2 nói chủ sở hữu phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm gây ra; nếu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người này phải bồi thường, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Khoản 3 nói người chiếm hữu, sử dụng phải bồi thường cả khi không có lỗi, trừ các trường hợp luật liệt kê.
Chúng tôi không kết luận hai điều này kết hợp với Điều 586 ra sao khi người gây thiệt hại là em 16, 17 tuổi lái xe của bố mẹ; đó là việc của cơ quan có thẩm quyền và luật sư.
Ngay sau va chạm: ưu tiên người bị thương
Nếu có người bị thương, gọi cấp cứu 115 và công an 113, hai số điện thoại công khai. Ưu tiên cứu người, không di chuyển hiện trường nếu không cần thiết.
Điểm a khoản 1 Điều 80 Luật 36/2024 yêu cầu người gây tai nạn và người liên quan dừng ngay phương tiện, cảnh báo nguy hiểm, giữ nguyên hiện trường, trợ giúp người bị nạn và báo tin cho cơ quan Công an, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất. Cha mẹ nên đến hiện trường hoặc cơ sở y tế, ở bên con khi làm việc với công an, và không chốt số tiền khi chưa rõ thương tích.
Trước khi con ra đường: vài việc cha mẹ làm được
- Xem giấy đăng ký xe để biết đúng loại xe và thông số.
- Đi thử cùng con tuyến thường đi, như đoạn Nguyễn Văn Cừ lên cầu Chương Dương hoặc cổng trường ở Cầu Giấy lúc tan học.
- Đọc giấy chứng nhận bảo hiểm: doanh nghiệp, thời hạn, đường dây nóng.
- Thống nhất với con: nếu va chạm thì dừng lại, gọi 115 và 113 khi có người bị thương, rồi gọi cha mẹ.
Nếu định thuê xe cho con, hãy hỏi trực tiếp điều kiện về người cầm lái trước khi đặt: Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 đến 21:00, số 0942467674.
Nguồn đối chiếu và điểm chưa kiểm chứng
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 9 khoản 1 và 7, Điều 34 khoản 1, Điều 56 khoản 4, Điều 59 khoản 1, Điều 80 khoản 1, đọc nguyên văn.
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Điều 586 và 601: theo tóm tắt, chưa đối chiếu Công báo, từ các trang tư vấn pháp luật có nội dung khớp nhau. Tra cứu tại cổng văn bản của Chính phủ.
- Chưa kiểm chứng: số khoản của Điều 586, việc các điều này có được sửa đổi đến nay hay không, cách áp dụng của tòa án khi người gây thiệt hại là người chưa thành niên lái xe của cha mẹ.
Quy định có thể thay đổi. Khi có người bị thương nặng hoặc hai bên tranh chấp tiền, hãy hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước.
Tóm lại
Với con từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi, Điều 586 theo tóm tắt đặt tài sản của con trước, cha mẹ bù phần còn thiếu sau; vụ cụ thể do cơ quan có thẩm quyền xác định. Câu hỏi pháp lý khác khi đi xe máy ở Hà Nội nằm ở mục hỏi đáp pháp lý trong chuyên mục hỏi đáp.