Chở người thân đi cùng mà người đó cứ nhăn mặt sau mỗi cú tăng ga, bạn sẽ hiểu vì sao câu hỏi người hay say xe nên thuê xe nào xuất hiện nhiều đến vậy. Say xe ở vị trí ngồi sau không phải chuyện hiếm, và nó phụ thuộc vào ba thứ: các cú giật trên xe, cách tay lái điều khiển, và chỗ ngồi. Bài này đi qua cả ba để chuyến đi dễ chịu hơn cho người phía sau.
Người hay say xe nên thuê xe nào: nhìn vào ba cú giật
Người ngồi sau say xe chủ yếu vì ba cú giật: giật khi thay số, giật khi phanh gấp, giật khi ga lên đột ngột. Xe số gây cú giật đầu tiên rõ nhất: mỗi lần nhả ga thay số, đầu người sau ngả về trước rồi giật ngược lại. Xe ga không có số nhưng vẫn giật ở hai cú còn lại. Vì vậy chọn xe chỉ giải quyết được một phần; hai phần còn lại nằm ở cách lái.
So về xe ga hay xe số êm cho người ngồi sau, xe ga có lợi thế rõ ở cú giật số: không có cần số nghĩa là không có cú đứt nhịp liên tục trong phố. Với người nhạy cảm với chuyển động, khác biệt này thường đáng để ưu tiên. Người quen xe số thì giữ được nhịp thay số nhẹ, giật cũng nhẹ, nên nếu tay lái đã quen chân số, xe số vẫn chạy êm được.
Vì sao người ngồi sau dễ say hơn người lái
Người lái biết trước mọi cú ga, mọi lần phanh và mọi khúc rẽ, nên cơ thể kịp chuẩn bị. Người ngồi sau không biết gì trước, mọi biến chuyển đều là bất ngờ, và tai trong phải làm việc liên tục để giữ thăng bằng. Say xe trên xe máy vì vậy giống say xe ô tô: xuất phát từ các cú thay đổi chuyển động đột ngột.
Từ đó rút ra quy tắc: muốn người sau dễ chịu, hãy biến mọi cú ga và phanh thành cú nhỏ. Xe ga hay xe số chỉ đổi tần suất các cú giật, còn độ lớn của mỗi cú thì do tay lái quyết định.
Cách lái nhẹ tay quyết định một nửa
Kinh nghiệm của nhiều người chở người say xe bằng xe máy trùng nhau ở ba thói quen: ga lên từ từ, phanh về sớm và dần, giữ khoảng cách để khỏi dừng gấp. Tăng ga dịu giúp đầu người sau khỏi ngửa ra sau; phanh sớm giúp thân người khỏi chúi về trước. Hai cú đó lặp lại cả trăm lần trong một buổi đi phố, nên nhẹ đi một chút mỗi cú thì cuối buổi khác hẳn.
Tốc độ cũng đổi mọi thứ: giảm chỉ năm ki lô mét một giờ qua đoạn gờ giảm tốc, cú nhún bớt đi một nửa. Với người hay say, lần đầu nên chọn đường quen và giờ vắng thay vì giờ cao điểm.
Thói quen thứ tư là báo trước. Một câu sắp qua gờ giảm tốc trước vài giây giúp người ngồi sau kịp nghiêng người, thay vì bị bất ngờ. Người ngồi sau cũng nên bám vào eo người lái hoặc tay nắm thay vì bám vai, vì bám vai truyền rung động trực tiếp vào cổ.
Yên, giảm xóc và chỗ ngồi sau
Chỗ ngồi quyết định phần còn lại. Yên phẳng và đủ dài cho phép người sau chọn vị trí thoải mái; yên ngắn ép hai người ngồi sát, mọi rung động truyền trực tiếp. Giảm xóc sau còn tốt thì ổ gà nhỏ qua đi êm; giảm xóc đã mòn thì mỗi gờ đường là một cú nhún. Khi nhận xe, hãy bấm thử mép sau yên xuống vài lần xem độ nảy có đều không.
Cao độ yên cũng đáng kể: yên cao khiến người sau phải với chân xuống khi dừng, dễ mỏi và thêm lo lắng, mà lo lắng làm say xe nặng hơn. Nếu được, chọn xe cho người sau ngồi thử trước khi chốt, và để họ tự nói chỗ nào chưa vừa, vì người ngồi sau mới là người chịu cả buổi.
Lộ trình dễ chịu cho người ngồi sau
Chuyến đi ngắn nhiều chặng nghỉ luôn dễ chịu hơn một mạch dài. Kịch bản quanh Hà Nội: đi một quãng khoảng bốn mươi phút thì nghỉ chân, uống nước, cho tai người sau được thư giãn. Đường nhiều gờ giảm tốc và ổ gà nên đi chậm hơn bình thường một nhịp. Nếu có lựa chọn, đường ven hồ thường ít gờ hơn đường cắt qua nội đô đông.
Nghỉ chân cũng có quy tắc: chọn chỗ có ghế ngồi thoáng thay vì đứng giữa bãi xe, uống ít nước ngọt trước khi lên đường, và để người ngồi sau quyết định khi nào cần dừng. Người say xe biết rõ cơ thể mình; lắng nghe họ sớm luôn hơn để đến khi đã mệt.
Gió cũng đáng tính: chạy dài tốc độ cao, gió lùa vào tai người sau làm khó chịu. Cách rẻ nhất là giảm tốc độ xuống một chút và chọn giờ vắng. Cuối cùng, nếu người nhà bạn say xe nhiều, hãy cân nhắc thuê hai xe thay vì một xe chở hai người, chi tiết nằm trong bài hai người thuê một xe hay hai xe; các tình huống chọn xe khác nằm ở mục hỏi đáp chọn xe.
Thử xe cùng người ngồi sau trước khi chốt
Trước khi nhận xe, hãy để người ngồi sau lên yên thử: ngồi xem chỗ để chân, với tay nắm, cảm nhận độ nảy của giảm xóc sau. Người lái chạy thử một vòng ngắn cùng người sau, hỏi ngay cảm giác sau vòng thử. Trình tự thử đầy đủ nằm trong bài ngồi thử và dắt thử trước khi chốt. Muốn xem trực tiếp các dòng xe ga êm còn lại, bạn có thể ghé Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, phường Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội trong giờ mở cửa 09:00–21:00 hoặc gọi 0942 467 674. Với thắc mắc chở người sau, xem thêm ở mục hỏi đáp.