Đình Thanh Am Long Biên thờ ai, có gì đáng xem và đi xe máy từ Bồ Đề tới thế nào? Đình thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm cùng hai vị tướng thời Hai Bà Trưng là Đào Kỳ và Phương Dung; sát bên là chùa Thanh Am, tên chữ Đông Linh tự. Từ Bồ Đề, bạn theo Nguyễn Văn Cừ rồi Ngô Gia Tự về phía sông Đuống. Dịp đáng đến nhất là hội làng tháng Ba âm lịch, có nghi thức rước nước từ sông Đuống về đình.
Đình Thanh Am Long Biên ở đâu, thuộc phường nào
Đình nằm ở tổ 24 phố Thanh Am, giữa làng Thanh Am cũ bên bờ nam sông Đuống. Theo bài giới thiệu di tích trên trang Trường THCS Long Biên, từ tháng 11/2003 nơi này thuộc phường Thượng Thanh, quận Long Biên. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính từ 01/7/2025, báo Lao Động khi đưa tin hội làng tháng 4/2026 ghi di tích thuộc phường Việt Hưng. Người quanh vùng vẫn quen gọi Thanh Am, Thượng Thanh, nên hỏi đường theo tên cũ vẫn được chỉ.
Làng còn có tên Nôm là làng Đuống. Theo sách “Hà Nội Danh thắng và Di tích” được báo Người Hà Nội dẫn lại, lúc mới lập làng có tên Hoa Am, về sau mới gọi là Thanh Am.
Đình thờ Trạng Trình và hai tướng thời Hai Bà Trưng
Đình thờ ba vị thành hoàng:
- Đào Kỳ và Phương Dung, hai vợ chồng là tướng trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng.
- Trình Quốc công Nguyễn Bỉnh Khiêm, tức Trạng Trình, danh nhân văn hóa thế kỷ XVI thời Mạc.
Vì sao làng ven sông Đuống lại thờ một người quê Trung Am, thuộc Hải Phòng ngày nay? Theo thần phả của làng được báo Đại biểu Nhân dân dẫn lại, Trạng Trình đi qua vùng Đuống, thấy cảnh trên bến dưới thuyền tươi đẹp nên đưa một số người trong họ tộc về đây sinh sống, về già vẫn hay lui tới và khuyến khích dân trồng dâu, nuôi tằm. Sau khi ông mất, dân làng tôn ông làm thành hoàng. Cũng theo bài báo này, đình vốn thờ Đào Kỳ, Phương Dung, đến thế kỷ XVII mới phối thờ thêm Nguyễn Bỉnh Khiêm. Đây là chuyện kể theo thần phả, nên đọc như truyền thống của làng hơn là sử chép chính xác.
Về niên đại, các bài viết về di tích nói đình dựng từ thế kỷ XVI, còn đạo sắc sớm nhất đình hiện giữ mang niên hiệu Vĩnh Khánh thứ 2 (1730). Năm 1990, cụm đình chùa Thanh Am được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích.
Nếu đã đến cụm đình chùa Trường Lâm ở Việt Hưng, bạn sẽ thấy khác biệt nằm ở tục thờ: Trường Lâm thờ Linh Lang Đại vương, còn Thanh Am gắn với Trạng Trình và chuyện lập làng.
Đứng trong sân đình: nên nhìn gì
Theo các tài liệu giới thiệu di tích, đình có mặt bằng hình chữ công gồm đại đình, phương đình và hậu cung, hai bên là hai dãy giải vũ. Vài điểm nên để ý:
- Giếng bán nguyệt trước đình, được báo Đại biểu Nhân dân tả là quanh năm nước trong.
- Mái đại đình bốn mái lợp ngói mũi hài; giữa bờ nóc đắp đôi rồng chầu và hổ phù đội mặt trời lửa.
- Bên trong đại đình: năm gian hai chái, khung gỗ lim, vì kiểu chồng rường giá chiêng. Hai bộ vì gian giữa có mảng cốn chạm tứ linh và tứ quý; các gian bên tôn nền cao hơn, xưa là chỗ các giáp ngồi khi làng có việc.
- Phương đình hai tầng tám mái, nằm giữa đại đình và hậu cung.
- Hậu cung ba gian đặt long ngai, bài vị thành hoàng; chỉ vào khi người trông coi cho phép.
Đình làng thường khóa cửa ngày thường. Muốn vào xem, hãy hỏi người trông coi hoặc ban quản lý di tích; cách hỏi và ứng xử trong đình có ở bài đình làng ngoại thành đóng cửa ngày thường.
Chùa Thanh Am Thượng Thanh: Đông Linh hay Động Linh
Chùa Thanh Am ở số 76 phố Thanh Am, ngay cạnh khu đình. Phần lớn tài liệu, như báo Tiền Phong và báo Người Hà Nội, ghi tên chữ là Đông Linh tự; một số trang viết Động Linh, nên khi tìm trên bản đồ cứ gõ “Chùa Thanh Am”. Theo báo Đại biểu Nhân dân, chùa xưa ở đầu làng, bị hư hại qua binh lửa nên dân làng chuyển chùa về gần đình.
Hiện vật quý nhất là quả chuông đúc năm Cảnh Thịnh nguyên niên (1793) thời Tây Sơn; bài minh trên chuông ghi tên nhiều võ quan Tây Sơn góp công đức và tả cảnh làng Hoa Am bên dòng Thiên Đức, tên cũ của sông Đuống. Chùa còn bia Hậu Phật niên hiệu Gia Long thứ hai (1803). Muốn xem chuông, xin phép nhà chùa trước.
Theo báo Tiền Phong, chùa được tu bổ tam quan, tam bảo, nhà tổ, nhà mẫu và khánh thành tháng 10/2023, dịp kỷ niệm 20 năm thành lập quận Long Biên. Vì vậy phần lớn kiến trúc chùa hôm nay là mới; giá trị cổ nằm ở hiện vật và ở ngôi đình bên cạnh.
Lễ rước nước Thanh Am tháng Ba âm lịch
Theo báo Lao Động, hội đình chùa Thanh Am diễn ra vào mùng 9 và mùng 10 tháng Ba âm lịch hằng năm. Năm 2026, mùng 9 tháng Ba rơi vào ngày 25/4 dương lịch; các năm khác ngày dương lịch thay đổi, hãy tra lịch âm hoặc hỏi ban quản lý di tích.
Diễn biến chính theo bài báo:
- Khoảng 7 giờ sáng mùng 9, đoàn rước xuất phát từ đình với cờ, kiệu, trống, chiêng, đội múa sênh và các cụ cao niên mặc lễ phục.
- Đoàn ra bến sông Đuống, đội rước nước lấy 12 gáo nước giữa dòng.
- Nước được rước về, đặt ở hậu cung để dùng cho các lễ trong năm.
- Sáng mùng 10, các nghi thức tế lễ được lặp lại.
Muốn xem đoàn rước, hãy đến trước giờ xuất phát, đứng ở lề đường, nhường lối cho kiệu và không chen sát đội lễ để chụp ảnh. Tháng Ba ở Long Biên còn có hội làng Lệ Mật cũng rước nước; muốn so sánh, xem bài lễ hội làng Lệ Mật tháng Ba âm lịch.
Đi xe máy từ Bồ Đề tới đình Thanh Am
Quãng đường từ Bồ Đề không dài và chủ yếu đi trên các trục chính:
- Chạy theo Nguyễn Văn Cừ về phía nút giao cầu Chui.
- Nối sang Ngô Gia Tự, vốn là đoạn quốc lộ 1A cũ, chạy từ vòng xuyến cầu Chui lên cầu Đuống, qua khu Đức Giang.
- Gần đê sông Đuống thì tìm lối vào phố Thanh Am. Theo quyết định đặt tên phố năm 2008 của Hà Nội, phố này bắt đầu từ dốc đê sông Đuống, đi qua thôn Thanh Am. Đặt điểm đến “Đình Thanh Am” trên bản đồ để khỏi đoán lối rẽ.
Lưu ý riêng năm 2026: báo Lao Động cho biết phần đường dẫn cầu Đuống mới phía phường Việt Hưng, nối từ nút giao đầu cầu Đuống cũ trên Ngô Gia Tự, đang thi công. Đoạn gần đầu cầu có thể có rào chắn, máy móc và thay đổi phân luồng; hãy đi chậm, theo biển tại chỗ và tránh xa xe tải.
Chúng tôi chưa thấy thông tin chính thức về bãi xe của di tích. Ngày thường, hỏi người trông coi xem có được dựng xe trong sân không; ngày hội thì gửi ở điểm có người trông, không dựng xe trước cổng hay chắn đường rước.
Thuê xe đi đình chùa ở Long Biên
Cửa hàng Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, ngay trên trục đường đi Thanh Am; mở cửa 09:00 đến 21:00, điện thoại 0942 467 674. Muốn xem đoàn rước từ sáng sớm ngày hội thì nhận xe từ hôm trước. Honda Wave thuê ngày 150.000 đồng. Honda Vision thuê ngày 200.000 đồng. Tiền cọc theo dòng xe và được xác nhận trước khi ký; các mức khác có ở trang bảng giá.
Những đình, chùa và điểm đi chơi khác quanh đây được gom ở mục Long Biên và Gia Lâm, còn các chuyến xa hơn nằm trong chuyên mục du lịch.