Cứ sang thu là khách thuê xe hỏi tôi đường vào làng cốm Mễ Trì, muốn tận mắt xem người ta rang, giã cốm rồi mua một gói mang về. Chỗ này không xa trung tâm, nhưng làng nằm lọt giữa các khu cao ốc nên người lần đầu đi rất dễ lạc. Bài này nói rõ đi lúc nào, vào đường nào, dừng xe ra sao và chở cốm thế nào để về nhà vẫn còn dẻo.
Làng cốm Mễ Trì ở đâu
Mễ Trì là làng cũ ở phía tây Hà Nội, khu vực Nam Từ Liêm, gồm hai xóm lớn quen gọi là Mễ Trì Thượng và Mễ Trì Hạ. Làng nằm kẹp giữa mấy trục đường lớn: Phạm Hùng, Lê Quang Đạo, Đại lộ Thăng Long và đường Mễ Trì. Từ ngoài nhìn vào chỉ thấy nhà cao tầng, nhưng rẽ vào trong vẫn còn ngõ nhỏ, sân gạch và những nhà làm cốm theo kiểu gia đình.
Theo lời các cụ trong làng, nghề cốm ở đây truyền qua nhiều đời. Ngày nay nhiều nhà dùng máy để rang, giã và sàng cho đỡ vất vả, nhưng các công đoạn chính vẫn giữ: lúa nếp non gặt về, tuốt hạt, rang, giã cho dẹt, sàng sảy bỏ vỏ trấu rồi lặp lại cho tới khi được hạt cốm xanh, mỏng.
Mùa cốm Mễ Trì: đi tháng nào là đúng vụ
Cốm ngon nhất là cốm làm từ lúa nếp non của vụ mới. Theo các bài báo nhiều năm, làng bước vào vụ cốm lớn nhất từ cuối tháng Chín tới khoảng tháng Mười dương lịch, lúc người làm cốm bận từ sáng sớm tới đêm. Ngoài vụ này, một số nhà vẫn làm cốm, nhưng hương vị và độ dẻo thường không bằng cốm mới.
Mấy điều nên biết trước khi đi:
- Muốn xem làm cốm, đi buổi sáng sớm hoặc chiều muộn, khi các nhà đang rang và giã mẻ mới. Giữa trưa nhiều nhà đã làm xong, chỉ còn bán.
- Mỗi năm thời tiết khác nhau nên vụ lúa có thể sớm hoặc muộn vài tuần. Thông tin có thể thay đổi, nếu cần chắc chắn thì hỏi trước người quen hoặc người bán cốm trong làng.
- Ngày mưa to, sân phơi ướt và nhiều nhà nghỉ mẻ, chuyến đi dễ hụt. Chọn ngày khô ráo.
Tháng Mười cũng là lúc hoa sữa nở, nếu còn thời gian bạn có thể ghép thêm cung đường ngắm hoa sữa và lá vàng mùa thu trên đường về.
Đường vào làng bằng xe máy
Từ trung tâm, hướng đi đơn giản nhất là chạy về phía tây ra trục Phạm Hùng hoặc Lê Quang Đạo. Từ hai trục này đều có đường rẽ vào khu Mễ Trì; khi đã vào tới các ngõ của Mễ Trì Thượng, Mễ Trì Hạ thì hỏi người dân nhà nào đang làm cốm, họ chỉ đường rất nhiệt tình.
Đi từ Long Biên
Khách thuê xe ở tiệm tôi bên Long Biên thường đi như sau:
- Qua sông Hồng vào nội đô, rồi chạy về phía tây theo trục Kim Mã hoặc trục Láng, tùy chỗ nào đỡ kẹt hơn lúc đó.
- Tới khu Cầu Giấy, đi tiếp về phía Phạm Hùng.
- Từ Phạm Hùng rẽ vào khu Mễ Trì, giảm tốc khi vào ngõ vì đường hẹp, có trẻ con và xe chở hàng ra vào.
Đây là quãng xuyên thành phố từ đông sang tây, nên tránh khung giờ đi làm và tan tầm. Đi khoảng chín, mười giờ sáng thường thoáng hơn nhiều.
Lưu ý khi chạy trong ngõ làng
- Ngõ nhỏ, nhiều khúc cua gấp. Bật xi nhan sớm và bấm còi nhẹ ở góc khuất.
- Không chạy qua sân phơi hoặc tấm bạt đang trải lúa, cốm. Đó là hàng của người ta.
- Bản đồ điện thoại đôi khi dẫn vào ngõ cụt. Thấy ngõ hẹp dần thì dừng lại hỏi, đừng cố len.
Dừng xe ở đâu để xem làm cốm
Trong làng không có bãi lớn dành cho khách. Cách tôi hay khuyên:
- Nếu mua cốm ở nhà nào, hỏi chủ nhà cho dựng xe sát tường trước cửa. Phần lớn họ đồng ý nếu xe không chắn lối đi.
- Không dừng xe giữa ngõ để chụp ảnh. Xe máy của người trong làng và xe giao hàng ra vào liên tục.
- Đi nhóm đông, gửi xe ở điểm có người trông ngoài đường lớn rồi đi bộ vào, đỡ làm tắc ngõ.
- Muốn đứng xem rang, giã thì xin phép trước, đứng xa chảo rang và máy giã. Đừng tự tay sờ vào máy hay sàng.
Khóa cổ xe dù chỉ dừng vài phút, và không để điện thoại hay ví trong giỏ xe.
Mua cốm Mễ Trì ở đâu và chọn cốm thế nào
Trong mùa, nhiều nhà bày cốm bán ngay trước cửa hoặc trong sân. Mua tại nhà đang làm là cách chắc nhất để có cốm mới trong ngày. Ngoài làng, cốm còn được mang đi bán ở chợ và các phố trong nội đô, nhưng nếu đã chạy xe tới tận nơi thì nên mua tại làng.
Cách chọn cốm:
- Hạt cốm có màu xanh non tự nhiên, không xanh đậm bất thường.
- Cầm lên thấy dẻo, mềm, hạt dẹt đều, không vụn nát.
- Mùi thơm của lúa non, không có mùi lạ.
- Hỏi người bán mẻ này làm lúc nào. Cốm mới trong ngày là ngon nhất.
Giá cốm thay đổi theo vụ và theo từng nhà, nên hỏi giá trước khi cân để khỏi ngại. Nếu muốn làm quà, bạn có thể nhờ người bán gói thành từng gói nhỏ để chia cho nhiều người.
Cách chở cốm về để vẫn dẻo, không nát
Đây là phần nhiều người làm hỏng nhất. Cốm rất dễ khô và dễ bị đè nát nếu để sai chỗ trên xe.
- Nhờ người bán gói cốm trong lá sen như cách truyền thống. Lá sen giữ ẩm và giữ mùi thơm cho cốm.
- Bọc thêm một lớp túi sạch bên ngoài lá sen để tránh bụi đường và mưa bất chợt.
- Đặt cốm vào một hộp cứng hoặc túi riêng, không để chung với mũ bảo hiểm, áo mưa hay đồ nặng.
- Hạn chế để cốm lâu trong cốp xe ga. Cốp gần động cơ, chạy lâu sẽ ấm lên và làm cốm nhanh khô. Nếu đường xa, treo túi cốm ở móc phía trước hoặc nhờ người ngồi sau cầm.
- Về nhà nên ăn trong ngày. Muốn để lâu hơn, hỏi chính người bán cách bảo quản phù hợp với mẻ cốm của họ.
Nếu bạn từng chở bánh chưng từ làng nghề về như trong bài làng bánh chưng Tranh Khúc, nguyên tắc cũng gần giống: hàng mềm thì để riêng, tránh nóng và tránh đè.
Ghép thêm điểm gần làng
Một buổi ở Mễ Trì thường chỉ mất chừng một đến hai tiếng. Ngay trên trục Phạm Hùng có Bảo tàng Hà Nội, hợp để vào xem trước rồi ghé làng mua cốm sau, như vậy cốm không phải nằm trên xe quá lâu.
Thứ tự đi cũng quan trọng. Nếu xem bảo tàng cả buổi sáng rồi gần trưa mới vào làng, bạn dễ gặp cảnh nhiều nhà đã giã xong mẻ sáng. Muốn vừa xem làm cốm vừa mua được cốm mới, hãy vào làng sớm, mua xong cất cốm vào hộp, để chỗ mát, rồi mới sang bảo tàng.
Thuê xe cho chuyến đi làng cốm
Chuyến này chủ yếu chạy đường phố và ngõ làng, nên xe ga như Honda Vision hay Honda Air Blade, giá 200.000 đ một ngày, là đủ dùng và có cốp để đồ khác. Muốn tiết kiệm hơn thì Honda Wave 150.000 đ một ngày, chạy ngõ hẹp cũng gọn. Các mức theo tuần và tháng xem trong bảng giá thuê xe.
Tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, điện thoại 0942 467 674. Việc đặt cọc và có kèm mũ bảo hiểm hay không, hãy hỏi và xác nhận trực tiếp với cửa hàng khi đặt xe.
Muốn tìm thêm làng nghề và điểm đi trong thành phố, xem các điểm đến Hà Nội bằng xe máy hoặc chuyên mục du lịch Hà Nội bằng xe máy.