Nhiều người tìm đến trà sen Quảng An vì nghe kể đó là thứ quà Hà Nội tinh tế nhất: một chén trà xanh mà hương sen thoảng lên tự nhiên, không gắt như hương liệu. Nhưng khi thực sự muốn mua, câu hỏi lại rất cụ thể: mùa nào làng ướp trà, vào ngõ làng bằng xe máy ra sao, mua ở đâu cho đúng, và làm sao mang về nhà mà trà không bay hương. Bài này dành cho người thích trà và khách đang tìm quà Hà Nội, đi lần lượt từ chuyện nghề tới chuyện chở trà trên xe.
Trà sen Quảng An: hiểu nghề ướp trước khi đi mua
Quảng An là một làng cũ nằm ven Hồ Tây, nay thuộc khu Tây Hồ, Hà Nội. Đầm sen quanh hồ từ lâu gắn với giống sen bách diệp, bông nhiều lớp cánh, hương đậm. Người làm nghề không ướp cả bông mà tách lấy phần gạo sen, tức những hạt nhỏ màu trắng ngà ở đầu nhị, vì đây là phần giữ hương nhiều nhất.
Cách ướp theo lối cũ khá công phu. Trà khô được rải xen từng lớp với gạo sen, ủ kín một thời gian cho trà hút hương, rồi sàng bỏ gạo cũ, sấy nhẹ, sau đó lặp lại với gạo sen mới. Mỗi hộ có cách riêng về số lượt ướp, độ ủ và độ sấy. Nghe người làm nghề kể, để ra một mẻ trà ngon cần rất nhiều bông sen, phải tách gạo bằng tay từ sáng sớm khi bông còn tươi. Vì vậy trà sen ướp kiểu này không bao giờ là món hàng làm hàng loạt.
Biết vậy để hiểu hai điều: trà ướp thật thường không rẻ, và lượng trà mỗi mùa có hạn. Thấy chỗ bày bán quá nhiều, hương quá nồng, giá quá dễ chịu thì nên hỏi kỹ cách ướp.
Mùa ướp trà sen Hồ Tây: đi lúc nào thì gặp vụ
Mùa sen Hồ Tây rơi vào khoảng mùa hè. Theo các bài viết về nghề, sen bách diệp thường nở rộ quanh cuối tháng Năm, đầu tháng Sáu, kéo dài thêm một thời gian tùy thời tiết từng năm. Đây cũng là lúc người làm nghề ướp trà bận nhất: sáng sớm đi lấy sen, ban ngày tách gạo, chiều tối ủ trà.
Vài điều nên biết khi chọn thời điểm:
- Đi trong mùa sen để nhìn thấy cảnh tách gạo, hỏi chuyện nghề và mua trà vừa ướp xong. Nhưng hộ làm trà lúc này rất bận, nên đi vào giờ họ rảnh tay, tránh giờ sớm nhất khi đang xử lý sen.
- Ngoài mùa sen, nhiều hộ vẫn còn trà ướp từ vụ trước, cất kỹ. Trà vẫn mua được, chỉ không còn cảnh làm trà.
- Trước Tết, nhu cầu mua làm quà tăng, nên hỏi trước nếu cần số lượng.
Nếu muốn kết hợp ngắm sen buổi sớm rồi ghé làng, xem thêm bài sen Hồ Tây nở lúc nào và đi xe máy ngắm sen.
Đi xe máy vào làng Quảng An: đường lớn trước, ngõ nhỏ sau
Từ trung tâm, có thể đi đường Thanh Niên hoặc Yên Phụ rồi lên Âu Cơ, Đặng Thai Mai, hoặc đi đường Xuân Diệu men theo hồ. Làng nằm giữa hồ và các trục này, lối vào là những ngõ rẽ nhỏ. Từ Long Biên, đi qua cầu Long Biên hoặc Chương Dương, theo đê Yên Phụ lên phía Tây Hồ là gọn.
Trong làng, ngõ hẹp, nhiều đoạn chỉ vừa hai xe máy tránh nhau, có khúc cua gấp sát tường nhà. Vài thói quen giúp đi êm:
- Giảm tốc từ đầu ngõ, đi số thấp với xe số, nhả ga nhẹ với xe ga.
- Nhường xe đi ngược chiều ở chỗ hẹp, dừng hẳn sát tường thay vì cố len.
- Không dựng xe chắn cửa nhà hay lối đi. Hỏi chủ nhà trước khi dựng xe trước cửa họ, hoặc gửi ở bãi phía đường lớn rồi đi bộ vào.
- Tránh giờ người dân đi chợ sáng, khi ngõ đông xe đẩy hàng và người đi bộ.
Nếu ghé cả chợ sáng trong khu, có thể tham khảo bài chợ Quảng An buổi sáng bằng xe máy để biết đường vào và chỗ gửi xe.
Mua trà sen Tây Hồ ở hộ làm nghề: chọn sao cho yên tâm
Không có một địa chỉ nào là duy nhất đúng, và bài này không giới thiệu tên hộ cụ thể. Cách an toàn là chọn hộ có biển ghi rõ làm trà sen, có người trong nhà sẵn sàng giải thích cách ướp, và cho bạn ngửi thử trà trước khi mua.
Khi hỏi mua, nên hỏi:
- Trà ướp bằng gạo sen hay ướp cả bông, ướp mấy lượt.
- Trà nền là loại trà gì, mẻ ướp vào khoảng thời gian nào.
- Có bán lượng nhỏ để thử trước không.
Ngửi trà: hương sen ướp thật dịu, càng để lâu trong chén nóng càng rõ, không xộc lên mũi ngay khi mở túi. Giá mỗi hộ một khác tùy cách ướp, hãy hỏi thẳng và so sánh, đừng mặc cả kiểu đi chợ vì công làm trà rất lớn.
Mang trà về giữ hương: túi kín, tránh nắng, đừng để lâu trong cốp
Trà sen kỵ ba thứ: không khí, nhiệt và mùi lạ. Chở trên xe máy giữa mùa hè Hà Nội gặp đủ cả ba, nên cần chuẩn bị từ lúc nhận trà.
Đóng gói ngay tại chỗ
- Xin hộ làm trà đóng túi kín, ép bớt không khí, rồi cho thêm một lớp túi hoặc hộp bên ngoài.
- Nếu mua nhiều gói, chia nhỏ thay vì dồn chung một túi lớn, để gói nào mở ra trước thì gói còn lại vẫn kín.
Đặt ở đâu trên xe
Cốp xe ga đóng kín ngoài nắng nóng lên rất nhanh, lại hay ám mùi xăng, áo mưa, mũ bảo hiểm. Để trà trong cốp lâu dưới nắng là cách làm hao hương nhanh nhất. Nếu cần ghé thêm nơi khác, mang túi trà theo người, hoặc cho vào balo đeo sau lưng, tránh để trong cốp xe đỗ ngoài nắng. Lý do và những thứ khác cũng không nên để trong cốp được nói trong bài đồ không nên để trong cốp xe ga khi nắng nóng.
Nếu đi quãng ngắn về thẳng nhà, cho túi trà vào cốp được, miễn là đặt riêng, không để cạnh can xăng, đồ ăn có mùi hay áo mưa ẩm.
Về tới nhà
Cất trà vào hộp kín, để nơi khô mát, tránh nắng và tránh gần bếp, gia vị. Mỗi lần pha chỉ lấy vừa đủ, đóng lại ngay.
Một buổi đi mua trà sen Quảng An gọn gàng gồm: chọn đúng mùa, đi xe máy chậm rãi vào ngõ làng, mua ở hộ làm nghề có biển rõ và mang trà về trong túi kín, tránh nắng. Những điểm khác quanh hồ có trong mục Hồ Tây và lân cận, còn các gợi ý đi chơi Hà Nội bằng xe máy nằm ở chuyên mục du lịch.