Phố Từ Hoa Nghi Tàm là một trong những đoạn ven hồ mà khách thuê xe ở cửa hàng tôi hay bỏ qua, vì nó không nằm trên trục đường lớn quanh Hồ Tây. Nhưng ai thích nghe chuyện đằng sau tên phố, thích một buổi chiều chạy chậm, nhìn nước mà không phải chen giữa dòng xe, thì đây là lựa chọn rất đáng. Bài này kể lại tích công chúa Từ Hoa theo lời truyền của làng, rồi chỉ cách vào phố, đoạn nào cần đi chậm và dừng xe ở đâu cho phải phép.
Tích công chúa Từ Hoa và cái tên Nghi Tàm
Theo tích truyền, công chúa Từ Hoa là con gái vua Lý Thần Tông. Bà được cho lập một khu cung ở bãi đất ven hồ, cùng các cung nữ trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa. Nơi ấy về sau được gọi là trại Tằm Tang. Người làng kể rằng sau khi công chúa mất, khu cung được dùng làm chùa, và ngôi chùa trên nền đất cũ ấy chính là chùa Kim Liên ngày nay. Dân làng vì thế tôn bà như tổ nghề tằm tơ của vùng ven hồ.
Đó là chuyện của làng, được ghi lại qua nhiều đời, chi tiết mỗi tài liệu kể một kiểu, nên nghe như một câu chuyện địa danh là vừa, đừng coi mỗi câu là chính sử. Phần dễ kiểm chứng hơn nằm ngay trong cái tên: “tàm” theo âm Hán Việt nghĩa là con tằm. Làng Nghi Tàm nằm giữa đê sông Hồng và mặt nước Hồ Tây, phía bắc Yên Phụ. Theo lời các cụ trong làng, dân Nghi Tàm xưa kia sống nhiều nhờ nghề tằm tang.
Ngày nay bãi dâu không còn. Nhà cao tầng, khách sạn và quán cà phê đã thay cho nong tằm, khung cửi. Cái còn lại là tên phố, tên làng, ngôi chùa và một dải đường ven hồ hiếm hoi giữ được nhịp chậm.
Phố Từ Hoa Nghi Tàm nằm ở đâu, nối với đường nào
Theo bản đồ hiện tại, phố Từ Hoa là con đường men theo mép hồ quanh làng Nghi Tàm, một đầu ra khu ngõ 11 Xuân Diệu, đầu kia nối với ngõ 1 Âu Cơ, chỗ rẽ vào chùa Kim Liên. Nó chạy song song với trục đê Nghi Tàm, Âu Cơ ở phía ngoài nhưng thấp hơn và gần nước hơn hẳn.
Tên phường trên giấy tờ đã đổi sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính gần đây, nên khi tìm đường cứ gõ “phố Từ Hoa” hoặc “chùa Kim Liên” trên Google Maps là ra đúng chỗ. Từ chùa Kim Liên, Phủ Tây Hồ chỉ cách một quãng ngắn về phía bán đảo Quảng An.
Ai muốn ghép thêm chùa Tứ Liên trong cùng buổi sáng có thể xem bài chùa Kim Liên và chùa Tứ Liên bên đường đê Âu Cơ.
Đường vào phố Từ Hoa bằng xe máy
Từ cửa hàng ở Bồ Đề, Long Biên, tuyến tôi hay gợi ý là qua cầu Chương Dương, nhập vào Yên Phụ rồi đi tiếp lên đường Nghi Tàm trên đê. Có hai cách vào phố:
- Vào từ phía Xuân Diệu. Đến đoạn đường Xuân Diệu thì rẽ về phía hồ, tìm ngõ 11, chạy xuống là gặp đầu phố Từ Hoa. Cách này hợp với người muốn đi dọc phố theo chiều về chùa Kim Liên.
- Vào từ phía Âu Cơ. Chạy tiếp trên đê đến ngõ 1 Âu Cơ, rẽ xuống theo lối vào chùa Kim Liên. Cách này hợp khi bạn muốn lễ chùa trước rồi mới dạo phố.
Đi một chiều vào, chiều kia ra, bạn có một vòng ngắn không lặp đường. Lối rẽ từ đê xuống thường dốc nhẹ và hẹp, nên giảm ga từ xa, bật xi nhan sớm, quan sát xe phía sau trước khi chuyển hướng. Đường đê buổi chiều có nhiều xe tải và ô tô, đừng rẽ ngoặt đột ngột.
Người chưa quen hướng đi quanh hồ có thể đọc qua bài chạy xe một vòng Hồ Tây: lộ trình và đoạn dễ kẹt để hình dung Từ Hoa nằm ở góc nào của vòng hồ.
Những đoạn nên đi chậm trên phố ven hồ
Phố Từ Hoa yên tĩnh không có nghĩa là trống. Chính vì ít xe lớn nên người đi bộ, đạp xe, chụp ảnh cưới và trẻ con chơi ven kè đều chọn nơi này. Mấy điểm tôi dặn khách:
- Các khúc cua bám mép hồ. Đường uốn theo bờ, tầm nhìn bị che bởi hàng cây và tường rào. Giữ tốc độ chỉ hơn xe đạp một chút, tay đặt sẵn trên phanh.
- Trước cổng quán và khách sạn. Ô tô ra vào bất ngờ, nhân viên dắt xe khách qua đường. Gặp xe đang lùi thì dừng hẳn chờ.
- Đoạn gần cổng chùa Kim Liên. Người đi lễ, xe đạp của các cụ, hàng hương hoa. Ngày rằm, mùng một đông hơn hẳn, nên đi bộ phần cuối.
- Lúc hoàng hôn. Phố nằm ở bờ đông nên chiều nhìn thẳng ra mặt trời lặn phía bên kia hồ. Ánh nắng thấp phản chiếu trên nước làm chói mắt; đeo kính râm, mở kính mũ sạch, đừng vừa chạy vừa ngoái nhìn.
Đường ven hồ còn có những đoạn mặt đường lát gạch hoặc ẩm sau mưa, phanh gấp dễ trượt bánh. Gặp vũng nước, đi thẳng qua chậm rãi thay vì đánh lái tránh.
Dừng xe đúng chỗ và tôn trọng không gian làng
Nguyên tắc chung: xe phải ở nơi có người trông hoặc ở chỗ đủ rộng mà không ai cần đi qua.
- Gửi xe ở điểm có người trông. Quanh khu ven hồ và gần chùa thường có chỗ giữ xe; lấy vé, hỏi giá trước, nhớ vị trí để quay lại.
- Không dựng xe trên kè hay sát mép nước. Kè là lối đi bộ, lại không có gờ chắn; chân chống trên nền gạch ẩm có thể lún hoặc trượt.
- Không chắn cổng nhà dân, cổng chùa. Một chiếc xe đỗ lệch cũng đủ khiến ô tô hay xe cứu hỏa khó vào.
- Dừng chụp nhanh thì tấp sát lề ở đoạn thẳng. Bật xi nhan, tắt máy nếu xuống xe, không dừng ngay trên khúc cua.
Vào chùa Kim Liên nên mặc kín vai, kín gối, nói nhỏ, không chụp ảnh trong chính điện khi có người đang lễ. Muốn biết thêm cách gửi xe dọc bờ hồ, xem bài gửi xe khi đi dạo bờ Hồ Tây.
Một buổi chiều gợi ý quanh Nghi Tàm
- Đầu giờ chiều: đi từ Long Biên lên, vào từ phía Âu Cơ, gửi xe rồi vào chùa Kim Liên khi trời còn nắng gắt.
- Khoảng giữa chiều: dắt xe ra, chạy chậm dọc phố Từ Hoa về phía Xuân Diệu, dừng ở một quán ven hồ.
- Lúc nắng tắt: ngắm mặt hồ chuyển màu, rồi ra Xuân Diệu, nhập lại đường đê về nhà.
Mang theo áo khoác mỏng vì gió hồ về chiều khá lạnh, nhất là cuối thu. Đi xe thuê thì thử phanh, đèn, còi trước khi xuất phát và đổ xăng sẵn từ trước để khỏi phải vòng ra đường lớn tìm cây xăng.
Cửa hàng Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00. Giá thuê, tiền cọc và việc giao nhận xe, bạn hỏi trực tiếp khi đặt để được xác nhận rõ.
Kết
Phố Từ Hoa ngắn, nhưng gói trong đó một tích làng, một ngôi chùa và một dải nước đẹp nhất bờ đông Hồ Tây. Chạy chậm, dừng đúng chỗ là đủ để chuyến đi trọn vẹn. Muốn chọn thêm điểm quanh hồ, mở chuyên mục Hồ Tây và lân cận hoặc trang du lịch Hà Nội bằng xe máy.