Ai mê gốm đã đi Bát Tràng vài lần và muốn tìm chỗ vắng hơn thì làng gốm Kim Lan ở vùng Gia Lâm nằm ngay sát vách. Cái khó là hai làng gần nhau đến mức nhiều người chạy xe máy tới nơi vẫn tưởng mình đang ở Bát Tràng. Bài này giúp bạn lên kế hoạch một buổi: chạy đê tả ngạn sông Hồng từ Long Biên, xuôi qua Bát Tràng, nhận ra chỗ bắt đầu đất Kim Lan, đi an toàn trên đoạn đê hẹp có xe tải, rồi để xe và xem gốm.
Làng gốm Kim Lan nằm ở đâu và vì sao hay bị nhầm với Bát Tràng
Kim Lan là làng ven sông Hồng, nằm liền kề Bát Tràng và chỉ cách làng gốm nổi tiếng kia một dòng kênh mang tên Bắc Hưng Hải. Chạy vài phút là đã sang làng kia, nên nhầm là dễ hiểu.
Lý do thứ hai khiến người đi xe hay rối là tên hành chính. Kim Lan từng thuộc xã Kim Đức của huyện Gia Lâm cũ, và từ đợt sắp xếp hành chính năm 2025 nằm trong xã Bát Tràng mới. Vì thế, đứng giữa làng Kim Lan mà bản đồ vẫn có thể ghi xã Bát Tràng. Hãy dựa vào tên làng, tên đình và hàng bày hai bên đường.
Một vài dấu hiệu giúp phân biệt khi đã tới nơi:
- Bát Tràng có chợ gốm, khu bày bán dày đặc, bãi gửi xe lớn và nhiều nhóm khách tham quan, nhất là cuối tuần.
- Kim Lan mang dáng một làng sản xuất: chum, vại, chậu cảnh, bình, lư hương, ngói và đồ gia dụng bày dọc đường vào làng, xe chở hàng ra vào thường xuyên, hàng quán dành cho khách du lịch ít hơn hẳn.
- Dòng kênh Bắc Hưng Hải là mốc ranh giới dễ nhận nhất. Khi đã vượt qua kênh theo hướng xuôi dòng sông Hồng, bạn đang ở phía Kim Lan.
Nghề gốm Kim Lan có lịch sử rất lâu đời, được giới nghiên cứu xem là một trong những cái nôi gốm của vùng đồng bằng sông Hồng, và đã được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ đầu năm 2025.
Lộ trình đi Kim Lan Gia Lâm: lên đê tả ngạn rồi xuôi qua Bát Tràng
Dễ nhất là coi Kim Lan như điểm cuối của chuyến Bát Tràng, chạy thêm một đoạn ngắn về phía hạ lưu.
Đoạn Long Biên tới Cự Khối
Từ khu Bồ Đề hay Nguyễn Văn Cừ ở Long Biên, bạn đi về phía chân cầu Chương Dương hoặc cầu Long Biên rồi tìm lối lên đê tả ngạn, chạy xuôi về phía Thạch Bàn, Cự Khối. Ai chưa quen đoạn đê buổi chiều có thể xem thêm bài chạy xe máy trên đường đê Gia Lâm để biết các lối lên xuống và chỗ dừng.
Qua Bát Tràng
Càng tới gần Bát Tràng, biển chỉ đường về làng gốm xuất hiện dày hơn, đường đông lên vì xe khách, xe chở hàng và người đi chợ gốm. Nếu muốn ghé Bát Tràng trước, cách gửi xe và chọn khúc chạy đã có trong bài làng gốm Bát Tràng bằng xe máy từ Long Biên. Nếu chỉ đi ngang, giữ tốc độ chậm vì nhiều người đi bộ băng qua đường.
Xuôi xuống đất Kim Lan
Từ Bát Tràng, đặt điểm đến trên Google Maps là đình làng Kim Lan hoặc chỉ gõ tên làng, rồi đi theo hướng xuôi dòng. Tùy thời điểm, bản đồ có thể đưa bạn theo mặt đê hoặc theo đường làng chạy song song. Mốc cần để ý là chỗ vượt kênh Bắc Hưng Hải. Không chắc thì dừng hẳn vào lề hỏi người dân, họ quen chỉ đường cho khách tìm làng gốm cổ Kim Lan.
Đường đê hẹp và xe tải: chạy sao cho an toàn
Đoạn đê từ Bát Tràng xuống Kim Lan hẹp hơn phần đầu tuyến, nhiều khúc chỉ vừa cho hai xe tránh nhau. Xe tải chở vật liệu, xe chở gốm đi các tỉnh ra vào khá thường xuyên. Vài nguyên tắc nên giữ:
- Đi sát lề phải nhưng chừa khoảng an toàn với mép đê. Mép đê có chỗ sụt, lẫn đất cát.
- Không vượt xe tải ở khúc cua hay trên dốc lên xuống đê. Tầm nhìn bị che khuất.
- Gặp xe tải ngược chiều, giảm ga sớm và dừng hẳn ở chỗ rộng. Đừng cố lách song song với thùng xe lớn trên đoạn hẹp.
- Bật đèn và bấm còi nhẹ trước khúc cua khuất. Trẻ con đạp xe từ ngõ lên đê là chuyện thường gặp.
- Tránh đi khi mưa to hoặc ngay sau mưa. Đất bùn từ bánh xe tải trộn với nước làm mặt đường trơn.
Vị trí đặt xe khi chạy cạnh thùng xe lớn và các điểm mù cần tránh được giải thích kỹ trong bài chạy xe máy cạnh xe tải và container ở Gia Lâm.
Đến nơi: chỗ để xe và cách xem làng gốm cổ Kim Lan
Kim Lan không có bãi gửi xe lớn kiểu khu du lịch. Cách hợp lý nhất là xin để xe trước cửa cơ sở gốm mà bạn định ghé xem, hoặc hỏi người trông coi sân đình, nhà văn hóa thôn nếu đi theo nhóm. Khi dựng xe, nhớ mấy điều:
- Không dựng chắn cổng xưởng hay lối xe chở hàng vào lấy gốm.
- Không dựng sát dãy chum vại bày ven đường. Một cú chân chống trượt có thể làm vỡ hàng của người ta.
- Khóa cổ, rút chìa, mang theo đồ có giá trị.
Cách xem gốm dễ chịu nhất là đi bộ dọc đường vào làng, nhìn hàng bày hai bên rồi chọn một vài cơ sở để hỏi chuyện. Gốm ở đây thiên về đồ dùng hằng ngày, dáng mộc, ít cầu kỳ. Nếu muốn vào trong xưởng xem đổ khuôn, phơi mộc hay nung, hãy hỏi chủ nhà trước, vì đó là nơi làm việc chứ không phải điểm tham quan.
Mua gốm về bằng xe máy, ưu tiên món vừa tầm, xin chủ hàng chèn rơm, giấy hoặc bìa và buộc chắc. Cách đóng gói và buộc đồ lên xe đã được hướng dẫn cụ thể trong bài chở đồ gốm Bát Tràng về bằng xe máy, áp dụng y nguyên cho hàng Kim Lan. Chum vại lớn thì hỏi cơ sở gửi xe hàng, đừng cố chở.
Giờ đi và cách ghép buổi cho hợp lý
Buổi sáng, khoảng sau giờ cao điểm, là lúc dễ chịu nhất: trời mát, xưởng đã làm việc và đường đê chưa nóng. Buổi chiều cũng đẹp, nhưng nên quay về trước khi trời tối vì đoạn đê qua bãi ít đèn, xe tải bật đèn pha chói mắt.
Một buổi gọn gàng có thể là: sáng chạy đê từ Long Biên, ghé Bát Tràng uống nước, rồi xuống Kim Lan xem gốm, ăn trưa quanh khu làng và quay về theo đường cũ. Nếu bạn thuê xe ở tiệm trên Nguyễn Văn Cừ, nhớ tính thời gian nhận và trả xe trong khung giờ mở cửa từ 09:00 đến 21:00.
Kim Lan không ồn ào nhưng hợp với người muốn thấy một làng gốm đang sống bằng nghề. Đi chậm trên đê, nhường xe tải, dựng xe gọn và hỏi trước khi vào xưởng là đủ. Muốn tìm thêm điểm đi trong ngày, xem các bài trong chuyên mục ngoại thành Hà Nội hoặc trang tổng du lịch Hà Nội bằng xe máy.