Cổ Loa ở Đông Anh, phía bắc Hà Nội, là kiểu điểm đến hiếm hoi vừa gần vừa đã cũ ba nghìn năm: tàn tích thành đất xoắn vòng, đền thờ, hồ nước và những thôn làng quanh di tích. Trả lời ngắn gọn: đi nửa ngày đến một ngày ngắn, quãng đường hai mươi cây số trở lên tùy điểm xuất phát, phần di tích đi bộ nhẹ giữa làng, và hợp nhất với một buổi picnic nhỏ ven đê hoặc ruộng đồng quanh khu vực. Người thích lịch sử sẽ dành cả sáng, người chỉ đi gió cũng tìm được khúc đê đẹp để ngồi.
Điểm đến này cho bạn điều gì
Cổ Loa không phải khu di tích dựng lại hoành tráng, phần lớn vẻ đẹp của nó nằm ở sự khiêm tốn: các đoạn thành đất nay là gò cao phủ cây, các hồ móng cũ, và không gian làng quê tồn tại quanh di tích suốt bao thế kỷ. Đi Cổ Loa là đi chậm: vòng qua các đoạn tường đất, vào đền thờ An Dương Vương, ngắm hồ và giàn miên/archi cầu gỗ, nghe chuyện nơi này từ người trông di tích hoặc từ chính lòng mình nếu bạn đã thuộc lịch sử đó. Trẻ nhỏ đi cùng có thể không hiểu hết chuyện Trọng Thủy Mị Châu, nhưng chắc chắn nhớ các con đường đê chạy giữa ruộng.
Thời điểm đẹp: sáng sớm mùa thu và xuân, khi ruộng quanh vùng có màu và sương chưa tan hết trên các gò thành. Cuối tuần khu đền có dòng người đi lễ địa phương, vui và không quá đông.
Lộ trình và cách đi
Từ nội thành, chọn cầu hướng bắc thích hợp, sang sông rồi theo tuyến đường dẫn về khu vực Đông Anh, rẽ vào cụm di tích Cổ Loa. Chặng trong phố đi sớm tránh giờ cao điểm, phần ngoại thành đường rộng thoáng. Tổng thời gian đi dưới một tiếng với người vừa sức. Đến nơi, gửi xe ở khu vực gần đền, chụp ảnh mốc, rồi đi bộ: các điểm của cụm nằm gần nhau trong phạm vi đi bộ, hoặc chạy xe chầm chậm giữa các thôn nếu muốn quét hết vòng thành ngoài.
Người thích chạy xe nên giữ phần đê và đường đồng quanh Cổ Loa cho cuối buổi: các khúc đê cao nhìn ra ruộng là phần thưởng cảnh quan của chuyến, hợp dừng chụp ảnh và picnic nhẹ, tuyệt đối đỗ xe hết khỏi vệt bánh xe vì đường đê vẫn có dòng xe địa phương.
Chuẩn bị nhỏ nhưng đủ
Tuyến gần, không cần hậu cần lớn: nước, mũ, kem chống nắng, và nếu định picnic, mang bạt cùng đồ ăn nhẹ mua từ thành phố hoặc chợ quê dọc đường. Mùa hè mang ô nhẹ vì khu đền có bóng cây nhưng đường giữa các điểm phơi nắng. Mùa đông gió đồng lạnh buốt, lớp gió là món đồ quyết định bạn ngồi được bao lâu trên đê. Giày thoải mái, phần di tích có bậc và nền đất.
Xe: bất kỳ chiếc xe máy thuê phổ thông nào cũng làm tốt tuyến này. Kiểm tra cơ bản khi nhận xe, thỏa thuận xăng rõ ràng, và với tuyến ngắn, ưu tiên giờ nhận trả tránh giờ cao điểm hai đầu ngày. Tình trạng xe cụ thể từng thời điểm, bạn nên liên hệ để xác nhận trước khi đi.
Vào khu di tích
Vé vào các điểm trong cụm tùy thời điểm, chuẩn bị tiền lẻ. Trong đền và khu thờ giữ trang phục kín đáo và thái độ trầm. Các đoạn thành đất không trèo bờ, không bẻ cây, di tích đất sống bằng chính lớp cỏ giữ trên nó. Với trẻ nhỏ, khu hồ quanh di tích là chỗ chúng thích nhất, canh chừng ở mép nước. Người kể chuyện kiêm trông di tích ở các điểm thường sẵn sàng kể vài câu chuyện lịch sử nếu bạn hỏi đúng lúc không đông, và phần nghe kể này thường là thứ đắt giá nhất của chuyến đi.
Nếu đi ngày thường, mang theo nước đầy vì các quầy nước quanh khu đóng không đều. Cuối tuần các hàng nước và hàng quà vặt quanh đền mở, tiện hơn.
Picnic ven đê và ruộng đồng
Phần nên giữ cho chuyến này mà nhiều người bỏ qua: sau phần di tích, chạy chầm chậm lên các tuyến đê quanh vùng, tìm một khúc có bóng cây hoặc gò cao nhìn ra ruộng, trải bạt ngồi. Mùa lúa chín khung cảnh vàng óng hai bên đường đê, mùa gieo mạ xanh non, mùa nước đổ ruộng như gương soi trời. Đây là loại hoạt động không tốn gì ngoài đồ ăn bạn tự mang, và là lời nhắc hiếm hoi rằng Hà Nội còn những khoảng đồng rộng chưa hai mươi cây số từ Hồ Gươm.
Ngồi đê nhớ giữ gìn: rác cầm về, không đốt lửa, và giữ lối đi cho người dân đi làm ruộng qua lại. Chó nhà ven đê có khi theo khách ngồi, cho ăn chút gì đó là có bạn mới, nhưng đừng để chúng theo xe khi ra về.
Về và kết ngày
Chặng về ngắn và dễ, chỉ cần tránh khung giờ tan làm trên các cây cầu hướng bắc. Nếu giữ buổi chiều, khu vực quanh đó còn các điểm làng nghề và chợ quê theo ngày, tự nhiên và không khách sạn. Trả xe: khe giờ thoải mái, tuyến ngắn không đòi hỏi dự phòng lớn, chỉ nhớ mùa đông trời tối sớm, khúc đê cuối nên rời trước năm giờ.
Cổ Loa phù hợp cả nhóm bạn muốn đi chụp ảnh, gia đình muốn cho con nghe chuyện cũ, và người một mình muốn một sáng yên tĩnh cách phố hai mươi phút. Điểm gần mà vẫn cho cảm giác đi xa, đó là giá trị hiếm của cụm di tích này.
Kết hợp điểm gần trong cùng buổi
Cổ Loa nằm trong cụm phía bắc sông Hồng có nhiều điểm ghép được trong nửa ngày nếu nhóm đi nhanh. Vòng ra đê sông Đuống chiều quay về, chạy thong thả đoạn đê phẳng, dừng chụp ảnh cánh đồng hai bên. Nếu mang theo đồ ăn, vài bãi cỏ ven đê là chỗ picnic tự nhiên, gió sông mát về buổi trưa. Trẻ nhỏ thích đoạn đê vì được chạy tự do, không phải xe cộ như trong phố.
Một hướng khác là ghé chợ quê buổi sáng trước khi vào di tích, xem nhịp sống của vùng cổ này, nơi bán rau đồng và cá đồng theo mùa. Không cần mua gì, đi một vòng mười lăm phút cũng đủ cho trẻ con thấy chợ vùng ven khác chợ thành phố ra sao. Với nhóm thích kiến trúc cổ, hãy để ý phần còn lại của kết cấu đất ở các đoạn tường thành còn lại, chân tường được đầm chắc qua nhiều thế kỷ, điều mà hướng dẫn viên địa phương hay kể thêm cho khách hỏi.
Đi mùa nào đẹp
Mùa xuân, cụm đền chùa Cổ Loa có không khí lễ hội cổ truyền của vùng, nếu trúng đúng ngày hội, bạn sẽ thấy phần nghi lễ và trò chơi dân gian hiếm nơi nào còn giữ nguyên như vậy. Mùa thu, trời xanh, đê thoáng, hợp chụp ảnh. Mùa đông sương muối sáng sớm trên đồng ruộng tạo cảnh trắng mờ lạ mắt, nhưng lạnh, cần găng tay và khăn kín nếu chạy xe từ sáng sớm. Mùa hè đi sớm nhất có thể, về trước mười một giờ, tránh nắng gắt trên đê không bóng cây.
Mùa lúa cũng thay đổi cảm giác của khúc đê: lúa xanh non vào giữa xuân, vàng chín vào vụ thu, và đất trống sau gặt. Nếu mục tiêu chụp ảnh, dò trước tình hình vụ mùa của năm đó, chỉ cần hỏi một người bán hàng quà ở cổng di tích là biết.
Kiểm tra trước khi nhận và khi trả xe
Chuyến Cổ Loa ngắn nhưng vẫn nên làm đủ bộ kiểm tra cơ bản khi nhận xe: đèn, còi, phanh trước sau, mức xăng trên kim, và tình trạng lốp. Với chuyến ngắn trong ngày, mực xăng nhận về và trả về dễ đối chiếu, chụp ảnh đồng hồ lúc nhận để tránh tranh cãi. Khi trả, dừng hẳn, chống chân chống giữa, không để nhân viên nhận xe lúc xe còn đang nổ máy.
Nếu trong ngày có phát hiện lỗi nhỏ như còi yếu hay gương lỏng, báo ngay khi trả để chủ xe kịp sửa cho khách sau, và cũng để bản thân không bị quy trách nhiệm. Giữ biên nhận thuê xe tới khi đã về tới nhà, thói quen nhỏ nhưng tiết kiệm được nhiều phiền phức nếu có sự cố ghi nhận trễ.
Tóm lại
Cổ Loa nửa ngày: qua cầu hướng bắc sáng sớm, đi bộ cụm di tích chậm rãi, nghe kể chuyện ở đền, rồi giữ buổi trưa cho khúc đê ruộng đồng với bạt picnic. Tham khảo thêm các điểm quanh Hà Nội trong mục du lịch, và câu chuyện về những buổi sáng rảnh ở Hà Nội trong mục chia sẻ.