Đồng Văn là vùng đá xám nằm cao nhất của dải núi phía Bắc, và cao nguyên đá Đồng Văn chạy xe máy là trải nghiệm khác hẳn mọi cung quen thuộc quanh Hà Nội: mặt đường cứng lẫn sỏi rời, dốc dài nối nhau qua các đèo, và thời tiết đổi theo từng khúc đường. Người quen đường nhựa dễ mang theo thói quen cũ, rồi bị mặt đá và sương mù dạy bài. Bài này gom lưu ý theo từng nhóm: mặt đường, dốc và cua, sương mù, xe và kỹ thuật lái, phần nghỉ và giấy tờ, để bạn chuẩn bị đúng chỗ thay vì chuẩn bị đủ thứ trừ thứ quan trọng.
Tổng quan các tuyến ở cung đường, chuyên đề vùng phố núi cao ở cung phố bắc, vùng gốc của cả khu đá ở Hà Giang, cách chọn xe cho cung núi ở chọn loại xe, và xử lý thời tiết ở thời tiết và đường sá.
Cao nguyên đá Đồng Văn chạy xe máy: mặt đường quyết định tốc độ
Mặt đường ở đây là đá kết và đá vụn trộn sỏi, khác nền nhựa quanh đều của đồng bằng. Đá khô cho độ bám khá, nhưng chỉ cần một lớp ẩm mỏng sau mưa hoặc sương đọng là một số phiến đá trơn như băng. Sỏi rời trên nền cứng làm bánh xe bị trượt ngang khi vào cua gắt hoặc phanh gấp, đặc biệt ở mép đường nơi xe kéo về dồn đá.
Tốc độ nên xuống thấp hơn thói quen: giữ mức vừa, ngót nghét tới vùng bốn mươi km trên giờ cho đoạn quen, thấp hơn khi vào khu vực đá ướt. Theo vệt bánh xe đã lăn sẵn thay vì bám sát mép, vì mép là nơi sỏi dồn và nền lỏng nhất. Lốp xe máy thuê thường mòn nhiều hơn xe nhà, nên hỏi trước phần lốp khi nhận xe, và coi lốp non là lý do để chạy chậm thêm thay vì giữ nguyên tốc độ cũ.
Đường đá Đồng Văn: dốc dài, cua gắt và bụi
Cung đá nối các xã bằng các đèo dốc dài, nhiều cua ngược và cua tóc kẹp giữa hai vách. Nguyên tắc số cần nắm: về số thấp trước khi vào dốc, không về số giữa chặng đang gằn; để máy gân guốc kéo bạn lên thay vì ép ga đỏ máy. Xuống dốc là phần nguy hiểm hơn: phanh động cơ là chính, phanh tay chỉ chệch nhịp, vì phanh gấp trên nền sỏi gần như chắc chắn trượt.
Mùa khô, bụi đá mịn bay lên khi có xe ngược chiều, che tầm nhìn trong vài giây. Gặp đoạn thế, nhả ga, kéo lệch sang vũng vệt sạch và bật đèn cốt kể cả giữa trưa để đối phương thấy bạn sớm. Mùa mưa, phần ngược lại: bùn đá trào về mép sau các cơn dông, và đoạn lún ngập cục bộ xuất hiện ở các điểm thoát nước. Cả hai mùa, khoảng cách với xe trước nên lớn hơn trên đường nhựa, vì động tác né va chậm hơn hẳn.
Sương mù và nhiệt độ: hai thứ đổi mặt đường nhanh nhất
Sáng sớm, mù dày phủ các đèo cao, có đợt tầm nhìn xuống dưới hai chục mét. Mù làm ba việc cùng lúc: che cua tới, ướt mặt đá, và khiến bạn chạy theo vệt mà không thấy mép. Nếu xuất phát sớm, hãy tính phần dừng quán trà chờ mù dạt, thường sau chín giờ vùng đèo ráo dần và mở tầm nhìn. Ai gấp lịch thì đi chậm theo vệt xe địa phương, không bám vạch giữa vì nhiều đoạn không có vạch.
Nhiệt độ trên cao nguyên thấp hơn dưới xuôi rõ rệt, kể cả khi Hà Nội còn nắng ấm. Ngồi trên yên chạy nhanh, gió đập thêm và cơ thể mất nhiệt nhanh hơn dự kiến: lớp trong hút ẩm, lớp giữa giữ nhiệt, lớp ngoài chắn gió, găng đủ dày. Trời giá và tay cứng là cặp nhân đôi của phanh chậm, phần này hay bị bỏ qua khi chuẩn bị.
Chọn xe và kỹ thuật lái trên đá
Xe số cho lợi thế về số trên dốc dài và phanh động cơ xuống dốc; xe ga vẫn chạy được cung đá nếu phanh trước đĩa còn tốt và bạn chịu về số bằng phanh từ xa. Loại xe nên hỏi khi đặt là nhóm xe gân, khung cao vừa phải, đã bảo dưỡng gần nhất. Trước chuyến, tự kiểm ba thứ: lốp còn gai, phanh ăn ngay đầu tay, đèn cốt sáng.
Kỹ thuật trên đá tóm gọn trong vài nguyên tắc: nhập cua rộng ra, nhả ga sớm, không phanh trong lúc xe nghiêng; giữ người lỏng, đầu gối kẹp yên, mắt nhìn lối ra của cua thay vì nhìn ngay bánh trước. Đường đá không thưởng cho người chạy nhanh, nó chỉ bớt phạt người chạy nhịp.
Xăng, nghỉ và vùng sóng yếu
Trạm xăng trên vùng đá thưa hơn hẳn vùng xuôi, và khoảng cách giữa các trạm dài bất thường. Kỹ thuật đổ là đầy ngay ở khu vực có trạm, kể cả khi kim mới xuống nửa vạch, không lấy cớ còn nhiều mà bỏ qua. Nghỉ mỗi khoảng hai tiếng trên yên cho tay và lưng, tranh thủ lau kính gương và soi lốp có dính đá nhọn hay không.
Nhiều đoạn trên cao nguyên sóng điện thoại rất yếu hoặc mất hẳn, kể cả trục chính. Vì thế, chia lịch chi tiết cho người nhà trước khi lên đường, ghi rõ chặng qua khu nào, và hẹn khung giờ gọi lại khi có sóng. Phần chở đồ chia đều hai bên, không dồn một cặp hành lý nặng, cách phân tích chi tiết nằm ở bài chở đồ và hành lý.
Giấy tờ và phần hỏi tiệm trước khi nhận xe
Giấy tờ cho cung đá giống mọi tuyến cao nguyên: bằng lái gốc, bộ giấy tờ xe thuê đầy đủ, và phần giấy thông hành vùng giáp biên nếu lịch chạm các xã biên giới. Nhận xe nên hỏi rõ ba điểm: xe bảo dưỡng lần cuối khi nào, lốp thay khi nào, và quy trình gọi hỗ trợ khi hỏng giữa cung vì trạm sửa trên vùng đá rất thưa. Danh sách nhận xe chuẩn nằm ở bài thủ tục thuê xe.
Kết luận
Cao nguyên đá Đồng Văn chạy xe máy thưởng cho người đi chậm, về số sớm và tôn trọng mặt đường. Chuẩn bị ba nhóm: xe và lốp tốt, áo ấm đủ, lịch chừa thời gian cho sương mù; phần lái giữ nguyên tắc nhập cua rộng, phanh động cơ, khoảng cách lớn. Về được và về an toàn là hai chuyện khác nhau, và cả hai đều chọn từ lúc bạn nhận xe ở phố.