Sáng ra không thấy chiếc xe dựng trước cửa nhà trên phố Ngọc Lâm, Long Biên. Chiều đó công an báo: chiếc xe mang biển số của bạn vừa đâm vào người đi bộ ở Gia Lâm, người lái bỏ chạy. Khi xe bị trộm gây tai nạn, chủ xe lo hai chuyện: mình có phải bồi thường không, và bảo hiểm bắt buộc có gánh thay không. Bài này giải thích nguyên tắc của Bộ luật Dân sự, chỗ còn chưa chắc về bảo hiểm và việc cần làm ngay. Đây là thông tin tham khảo, không thay ý kiến luật sư hay kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
Vì sao xe máy được xem là nguồn nguy hiểm cao độ
Theo nội dung Bộ luật Dân sự 2015 được nhiều trang tư vấn pháp luật trích khớp nhau (chưa đối chiếu Công báo), khoản 1 Điều 601 xếp phương tiện giao thông vận tải cơ giới vào nhóm nguồn nguy hiểm cao độ. Xe máy xăng hay điện đều là xe cơ giới.
Với nhóm này, chủ sở hữu, người được giao chiếm hữu, sử dụng có thể phải bồi thường ngay cả khi không có lỗi, trừ ngoại lệ như thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại. Không có lỗi mà vẫn phải đền sao? Câu trả lời nằm ở khoản dành riêng cho trường hợp xe bị chiếm đoạt.
Xe bị trộm gây tai nạn: khoản 4 Điều 601 nói gì
Các bản trích khoản 4 Điều 601 thống nhất ở hai ý (diễn giải):
- Người đang chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật phải bồi thường. Kẻ trộm lấy xe rồi gây tai nạn thuộc trường hợp này.
- Chủ sở hữu có lỗi thì phải liên đới. Chủ xe có lỗi trong việc để xe bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì liên đới bồi thường cùng người đó.
Cách hiểu phổ biến vì vậy là: chủ xe bị mất trộm mà không có lỗi thì không phải bồi thường cho người bị hại. Có lỗi hay không do cơ quan điều tra và tòa án đánh giá dựa trên chứng cứ, không do chủ xe tự kết luận.
Những tình huống dễ bị xem xét là có lỗi
Điều luật không liệt kê sẵn thế nào là lỗi. Theo kinh nghiệm chung, các tình huống sau dễ bị đặt câu hỏi:
- Cắm chìa trong ổ rồi chạy vào quán mua đồ.
- Để xe qua đêm ở lề đường vắng, không khóa cổ.
- Biết xe đã mất nhưng nhiều ngày sau mới trình báo.
Ngược lại, xe khóa cẩn thận, gửi bãi có người trông, bị phá khóa lấy đi và chủ xe báo công an ngay là bộ hồ sơ có lợi hơn nhiều.
Báo mất cho công an ngay: bằng chứng quan trọng nhất
Mốc thời gian là mấu chốt. Giấy tiếp nhận trình báo cho thấy xe ra khỏi tay bạn lúc nào, trước hay sau tai nạn. Thiếu giấy này, rất khó chứng minh người cầm lái không phải người bạn giao xe.
Khi phát hiện mất xe:
- Gọi 113 hoặc đến ngay công an phường nơi mất xe.
- Cung cấp biển số, số khung, số máy và đặc điểm riêng của xe, có trên giấy đăng ký.
- Xin giấy tiếp nhận hoặc biên bản, chụp lại cất cùng giấy tờ xe.
- Nhờ hàng xóm giữ đoạn camera trước khi dữ liệu bị ghi đè.
- Không tự đuổi theo khi thấy xe ngoài đường; báo công an.
Nếu công an báo xe đã gây tai nạn, hãy hợp tác và nộp bản chụp giấy trình báo. Đừng tự hứa đền bù khi chưa rõ trách nhiệm.
Bảo hiểm TNDS xử lý ra sao: phần còn bỏ ngỏ
Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 220/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2026; chúng tôi chưa đọc phần sửa đổi). Theo bản đăng trên cơ sở dữ liệu pháp luật, chưa đối chiếu Công báo, đối tượng bảo hiểm là trách nhiệm dân sự của chủ xe với người thứ ba.
Câu hỏi khó vì thế là: khi chủ xe không phát sinh trách nhiệm, doanh nghiệp bảo hiểm có chi trả cho người bị hại không. Chúng tôi chưa thấy hướng dẫn chính thức trả lời thẳng, nên không khẳng định. Thêm nữa, khoản 2 Điều 7 loại trừ trường hợp người lái cố ý bỏ chạy không thực hiện trách nhiệm dân sự hoặc không có giấy phép lái xe phù hợp, điều kẻ trộm rất hay mắc. Xem bài lái xe máy không có bằng hoặc bằng sai hạng gây tai nạn.
Việc nên làm: báo doanh nghiệp đã cấp giấy chứng nhận càng sớm càng tốt, gửi kèm giấy trình báo và đề nghị trả lời bằng văn bản. Đừng nhầm với bảo hiểm mất cắp xe, loại tự nguyện bồi thường cho chính chiếc xe; xem bài bảo hiểm mất cắp toàn bộ xe máy.
Nếu chiếc xe bị trộm là xe thuê
Người thuê đang được giao chiếm hữu, sử dụng xe nên cần trông giữ cẩn thận. Khi xe thuê bị lấy:
- Trình báo công an phường nơi mất xe ngay, xin giấy tiếp nhận.
- Gọi cho cửa hàng Nguyễn Tú qua số 0942467674 để báo biển số, nơi và giờ mất; cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 đến 21:00.
- Giữ lại chìa khóa, giấy tờ đã nhận và hợp đồng thuê.
Trách nhiệm của người thuê với chiếc xe bị mất phụ thuộc hợp đồng thuê và kết luận của cơ quan có thẩm quyền; hãy xác nhận trực tiếp với cửa hàng, tốt nhất bằng tin nhắn.
Nếu bạn là người bị hại
Người bị xe do kẻ trộm điều khiển tông vẫn có quyền yêu cầu bồi thường. Trước hết gọi cấp cứu 115, báo công an 113, ghi nhớ biển số. Điều 80 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 yêu cầu người có mặt tại hiện trường giúp người bị nạn, báo tin cho công an và bảo vệ hiện trường. Người lái bỏ chạy thì xem bài bị xe máy tông rồi bỏ chạy.
Nguồn tham khảo và lưu ý
- Bộ luật Dân sự 2015, Điều 601: nội dung theo các trang tư vấn pháp luật và báo ngành tư pháp trích khớp nhau, chưa đối chiếu Công báo.
- Nghị định 67/2023/NĐ-CP (Điều 7 diễn giải theo bản tóm tắt) và Nghị định 220/2026/NĐ-CP sửa đổi.
- Luật số 36/2024/QH15: Điều 80.
Quy định có thể thay đổi; với vụ việc cụ thể, hãy hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và doanh nghiệp bảo hiểm.
Tóm lại
Kẻ trộm gây tai nạn thì kẻ trộm phải bồi thường; chủ xe chỉ liên đới khi có lỗi để xe bị lấy. Khóa xe cẩn thận và báo mất ngay giúp bạn đứng ở phía an toàn; phần bảo hiểm hãy hỏi doanh nghiệp bằng văn bản. Đọc thêm ở mục bảo hiểm xe máy và chuyên mục an toàn và pháp lý.