Bạn đang chạy trên đoạn đường phẳng thì nghe tiếng ù ù đều đều từ phía bánh, tăng ga càng rõ, hoặc tay lái bỗng lỏng và hơi lắc khi xuống dốc. Vòng bi bánh xe máy kêu và cổ phuộc bị rơ rất dễ bị nhầm với tiếng phanh hay tiếng lốp, nhưng chạy tiếp cho “quen” không phải ý hay. Bài này giúp bạn phân biệt bằng tai và bằng tay, thử vài thao tác an toàn, rồi biết lúc nào nên dừng lại và báo người cho thuê xe.
Nghe kỹ trước khi đoán: ù, rít hay lọc cọc
Có ba nghi phạm hay bị nhầm lẫn: phanh, lốp và vòng bi. Mỗi thứ để lại một kiểu âm thanh khác nhau, nên hãy dành một đoạn đường vắng để nghe cho rõ.
- Phanh: tiếng rít, nghiến hoặc cọ thường xuất hiện đúng lúc bạn bóp phanh, hoặc vài phút đầu sau cơn mưa. Nếu tiếng chỉ có khi phanh và biến mất khi thả tay, nhiều khả năng không liên quan đến vòng bi. Bài về tiếng kêu của phanh sau mưa nói kỹ phần này.
- Lốp: tiếng ù của lốp đổi theo mặt đường. Chạy từ nhựa mịn sang đoạn bê tông hay đoạn đường vá chằng chịt, tiếng đổi hẳn. Lốp thiếu hơi hoặc mòn lệch cũng gây ù và làm xe nặng tay, nên hãy xem lại cách kiểm tra áp suất lốp trước khi kết luận.
- Vòng bi bánh: tiếng ù đều, trầm, tăng dần theo tốc độ và gần như không đổi khi bạn đổi mặt đường. Bóp phanh nhẹ cũng không làm nó mất đi.
Tiếng từ động cơ hay truyền động thì khác, nó đổi ngay theo vòng tua khi bạn nhả ga. Tiếng ù của bánh vẫn bám theo tốc độ lăn.
Vòng bi bánh xe máy kêu ù: nó là gì và nghe thế nào
Trong lõi mỗi bánh xe có một bộ vòng bi nhỏ giúp bánh quay trơn quanh trục, dân gian hay gọi là bạc đạn nên bạn nghe cả hai cách. Khi bộ này mòn, khô mỡ hoặc bị nước và bụi lọt vào, bánh quay không còn trơn và phát ra tiếng ù, có lúc nghe như tiếng gầm nhỏ.
Giai đoạn đầu tiếng ù rất khẽ, hay bị tiếng xe xung quanh lấn át. Bạn đi trong phố cổ thì khó nhận ra, nhưng chạy lên đoạn đê ven sông Hồng, đường thoáng, ít xe, tiếng ù bỗng lộ rõ như có ai đang xay thứ gì dưới chân. Nếu tiếng đó to dần qua từng ngày đi, đó là tín hiệu cần chú ý.
Người thuê xe có thể vô tình đẩy nhanh hư hỏng bằng vài thói quen: chạy qua đoạn ngập sâu rồi để xe nguyên như vậy, xịt rửa áp lực mạnh thẳng vào giữa bánh, hoặc va mạnh vào ổ gà. Sau những buổi đi mưa, phần chăm sóc xe thuê sau những chuyến đi mưa sẽ giúp bạn biết nên để ý chỗ nào. Mỗi dòng xe có kết cấu bánh khác nhau, chi tiết cụ thể nên xem sách hướng dẫn hoặc hỏi thợ.
Cổ phuộc xe máy bị rơ và tay lái xe máy bị lắc
Cổ phuộc là bộ vòng bi nằm ở cổ xe, chỗ phuộc trước nối vào khung, giúp tay lái xoay nhẹ nhàng sang trái, sang phải. Khi bộ này lỏng hoặc mòn, phần đầu xe không còn “ôm” chắc vào khung. Cảm giác thường đến từ từ chứ không đột ngột.
Những dấu hiệu bạn có thể cảm nhận khi chạy:
- Tay lái lắc nhẹ ở tốc độ chậm hoặc khi nhả ga xuống dốc, rồi giảm đi khi tăng tốc.
- Phanh trước nghe tiếng “cục” hoặc thấy đầu xe giật nhẹ ở phần cổ.
- Xe khó giữ thẳng, bạn cứ phải chỉnh tay lái bù trừ.
- Bẻ lái chậm có chỗ khấc, hoặc tay lái có xu hướng tự rơi về một bên.
- Qua những mối nối trên mặt cầu thép như cầu Long Biên, đầu xe có tiếng lọc cọc lạ.
Cũng nên thận trọng: tay lái lắc không phải lúc nào cũng do cổ phuộc. Lốp thiếu hơi, mòn không đều, vành bị móp hoặc vòng bi bánh trước lỏng đều cho cảm giác tương tự. Hãy xem đó là manh mối để mô tả với thợ, không phải để tự chẩn bệnh.
Hai phép thử đơn giản, không cần tháo gì
Hai phép thử dưới đây chỉ để quan sát và cảm nhận, không phải hướng dẫn tự tháo lắp. Nếu không chắc cách làm, bạn cứ bỏ qua và nhờ người ở cửa hàng kiểm tra.
Thử 1: lắc bánh khi xe đứng yên. Tắt máy, dựng xe vững trên nền phẳng bằng chân chống giữa (với xe có chân chống này). Nắm hai bên lốp sau, nhẹ nhàng lắc ngang xem có độ rơ hay tiếng lục cục không. Rồi xoay bánh bằng tay, lắng nghe tiếng lạo xạo hoặc chỗ quay nặng chỗ quay nhẹ. Bánh lành thường quay êm và không lắc ngang đáng kể. Đừng chạm vào phanh, xích hay bộ phận đang chuyển động.
Thử 2: kiểm tra đầu xe. Đứng cạnh xe trên mặt phẳng, bóp chặt phanh trước rồi đẩy xe nhẹ tới lui. Nếu cảm thấy tiếng “cộp” hay độ lỏng ở cổ xe, cổ phuộc có thể đã rơ. Sau đó bẻ tay lái thật chậm từ trái sang phải. Chuyển động mượt là tốt, còn khấc, rít hay nặng dần ở một điểm thì nên ghi nhận lại.
Khi nào nên dừng xe và báo cửa hàng
Không phải tiếng động nào cũng cần cuống lên, nhưng có vài tình huống bạn nên giảm tốc, tấp vào nơi an toàn và gọi cửa hàng:
- Tiếng ù to lên rõ rệt chỉ trong một buổi đi, hoặc kèm rung ở chân, ở tay lái.
- Tay lái lắc mạnh, xe khó giữ thẳng, hoặc có tiếng “cộp” lớn khi phanh trước.
- Bánh lắc ngang rõ khi thử bằng tay, hay quay có tiếng lạo xạo, kẹt.
- Bạn sắp đi xa mà vẫn còn nghi ngờ về đầu xe hay bánh.
Với vòng bi và cổ phuộc, đừng chạy tiếp vì “chắc chưa sao”, vì hai bộ phận này liên quan trực tiếp tới thăng bằng và khả năng kiểm soát xe. Hãy giảm tốc từ từ, tránh phanh gấp, rồi gọi người cho thuê trước khi tự xử lý hoặc mang ra tiệm lạ. Nếu đang thuê xe của Nguyễn Tú, bạn có thể gọi 0942 467 674 trong giờ 09:00–21:00 hoặc ghé 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, còn chi phí xử lý thì nên hỏi và xác nhận với Nguyễn Tú trước.
Khi gọi, hãy mô tả để thợ đoán nhanh hơn: tiếng ù nghe từ bánh trước hay bánh sau, có tăng theo tốc độ không, có đổi khi bóp phanh hay đổi mặt đường không, tay lái lắc ở tốc độ nào. Một đoạn video ngắn ghi tiếng ù cũng rất hữu ích, nhưng hãy dừng hẳn rồi mới cầm điện thoại.
Giữ thói quen nghe xe từ chuyến đầu tiên
Ngay ngày nhận xe, hãy chạy một đoạn vắng và nhớ âm thanh bình thường của chiếc xe đó. Khi tiếng xe đổi khác, bạn sẽ nhận ra sớm hơn nhiều, và nếu có tiếng lạ dù nhỏ, hãy nhắn cho cửa hàng từ đầu chuyến.
Trong lúc chạy, hạn chế lao xe qua ổ gà và để ý hơn sau những ngày ngập. Muốn hiểu rộng hơn cách giữ xe ổn định, mục bảo dưỡng xe máy có nhiều bài đi kèm, còn toàn bộ hướng dẫn về xe cho người thuê nằm ở chuyên mục xe máy.
Lần tới nghe tiếng ù lạ hoặc thấy tay lái không còn “ăn” như trước, hãy làm theo thứ tự: nghe xem tiếng đổi thế nào, thử đơn giản, rồi gọi cửa hàng ngay trong ngày thay vì để dồn sang hôm sau.