Rời Hà Nội từ nhỏ, nay mới có dịp về, nhiều người chỉ còn nhớ một tên phố, một gốc cây đầu ngõ hay dãy nhà tập thể bốn tầng. Muốn tìm lại nơi ở cũ Hà Nội, cách hiệu quả nhất tôi thấy là thuê một chiếc xe máy trong ngày, đi chậm qua từng khu, dừng hỏi người lớn tuổi và chụp ảnh một cách tế nhị. Bài này đi từ khâu đối chiếu địa chỉ đến lúc trả xe.
Tìm lại nơi ở cũ Hà Nội: đối chiếu địa chỉ trước khi lên xe
Địa chỉ trong trí nhớ hay trên giấy tờ cũ thường không còn khớp với bản đồ, vì Hà Nội đã qua nhiều lần điều chỉnh địa giới:
- Khu Bồ Đề, Ngọc Lâm, Đức Giang bên kia sông trước kia thuộc huyện Gia Lâm, sau mới nằm trong quận Long Biên.
- Huyện Từ Liêm cũ từng được tách thành hai quận Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm.
- Hà Đông từng là thị xã của tỉnh Hà Tây trước khi về Hà Nội năm 2008.
- Từ ngày 1/7/2025, Hà Nội sắp xếp lại phường, xã và không còn cấp quận, huyện, nên tên phường trên giấy tờ mới có thể khác hẳn tên bạn nhớ.
Tên phố thường bền hơn tên phường, nên hãy lấy tên phố và số ngõ làm mốc chính. Số nhà có thể đã được đánh lại, nhà mặt phố có thể đã gộp hoặc tách. Vì vậy, ghi thêm những mốc ít đổi quanh nhà cũ: trường học, chợ, đình chùa, nhà thờ, hồ nước, đường tàu.
Trước chuyến đi, gom mọi manh mối vào một chỗ:
- Ảnh chụp giấy tờ cũ có ghi địa chỉ, thư từ, ảnh gia đình thấy biển số nhà.
- Lời kể của bố mẹ, cô chú: nhà gần cái gì, đi bộ ra chợ mất bao lâu.
- Tên vài hàng xóm, thầy cô hay cửa hàng quen ngày xưa.
- Ghim các điểm đoán được lên bản đồ điện thoại, mỗi khu một màu.
Nếu khu đó có ảnh đường phố trên ứng dụng bản đồ, hãy xem trước ngõ vào và chỗ để xe để biết nơi nào dắt xe vào được.
Chọn xe và lịch một ngày đi chậm
Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa từ 09:00 đến 21:00. Nhận xe lúc 9 giờ, qua cầu Chương Dương là vào Hoàn Kiếm chỉ sau ít phút.
Nếu lâu rồi không lái xe ở Hà Nội, Honda Vision giá 200.000 đ/ngày là lựa chọn dễ chịu: tay ga, đi chậm và dừng liên tục không mỏi tay. Quen xe số thì Honda Wave giá 150.000 đ/ngày cũng đủ. Người về từ nước ngoài nên kiểm tra trước giấy phép lái xe của mình có hợp lệ để chạy xe máy ở Việt Nam không, và hỏi cửa hàng giấy tờ cần mang, có kèm mũ bảo hiểm không khi đặt xe. Thông tin thuê theo ngày xem ở trang thuê xe máy theo ngày.
Lịch gợi ý:
- Khoảng 9 rưỡi đến 11 giờ: khu thứ nhất. Buổi sáng người lớn tuổi hay ngồi trước cửa, quán nước đầu ngõ đông người quen.
- Buổi trưa: ăn một món quen thời nhỏ, nghỉ ngơi, sắp lại câu hỏi.
- Khoảng 15 đến 17 giờ rưỡi: khu thứ hai, hoặc quay lại khu buổi sáng gặp người được giới thiệu.
- Trước 21 giờ: đổ xăng, trả xe.
Đừng xếp quá hai khu một ngày. Tìm nhà cũ cần thời gian ngồi nói chuyện, không phải chạy cho đủ điểm.
Đi chậm trong ngõ và khu tập thể
Ngõ Hà Nội nhiều tầng: ngõ, ngách, hẻm, có đoạn chỉ vừa một xe. Gặp ngõ hẹp hay có người ngồi trước cửa, tắt máy và dắt bộ. Xe nên gửi ở đầu ngõ, chỗ có người trông, lấy vé, không dựng chắn cửa nhà ai.
Các khu tập thể cũ như Kim Liên, Thành Công, Giảng Võ, Nguyễn Công Trứ có sân chung và nhà xe tầng trệt. Nhiều nơi đã cơi nới, sơn lại, có dãy đã hoặc đang được cải tạo, nên đừng ngạc nhiên nếu mặt tiền khác hẳn ảnh cũ. Hỏi người trông nhà xe là cách nhanh nhất để biết dãy nào còn, dãy nào đã xây lại.
Trong phố cổ, nhiều phố đi một chiều hoặc cấm theo giờ. Đi sát lề phải, nhìn biển kỹ, bật xi nhan sớm trước khi định dừng.
Về thăm khu phố tuổi thơ: hỏi người cũ thế nào cho đúng
Người nên hỏi là cụ ông, cụ bà ngồi trước nhà, bà bán nước chè đầu ngõ, chủ tiệm tạp hóa lâu năm hoặc tổ trưởng tổ dân phố. Ngồi xuống uống cốc trà rồi hãy hỏi, đừng đứng trên xe mà hỏi vọng.
Cách mở lời dễ nhất là giới thiệu mình: “Cháu là con ông bà X, ngày xưa ở cuối ngõ này”. Rồi đưa ảnh cũ ra. Một tấm ảnh có mái nhà, gốc cây hay cái cổng thường gợi trí nhớ nhanh hơn mọi số nhà.
Giả sử bạn chỉ nhớ nhà ở khu Đống Đa, gần một cái hồ, đầu ngõ có cây bàng. Cây bàng có thể đã không còn, nhưng cái hồ vẫn ở đó; người bán nước quanh hồ có khi chỉ đúng dãy nhà chỉ qua tên bố mẹ bạn.
Vài điều nên tránh:
- Hỏi ngay ai đang ở nhà cũ, mua bán giá bao nhiêu.
- Gõ cửa khi chủ nhà chưa đồng ý tiếp chuyện.
- Hứa hẹn quay lại khi chưa chắc làm được.
Nếu gặp được hàng xóm cũ, xin số điện thoại để nhắn ảnh sau. Đó thường là phần quý nhất của chuyến đi.
Chụp ảnh không làm phiền cư dân
- Hỏi trước khi chụp người, cửa nhà hay sân trong. Bị từ chối thì thôi, cảm ơn và đi tiếp.
- Không giơ máy vào trong nhà, không chụp trẻ con khi chưa hỏi bố mẹ.
- Đứng sát tường, không chắn lối đi chung trong ngõ.
- Không bay flycam trong khu dân cư nội thành; việc bay thiết bị này cần xin phép theo quy định.
- Thử chụp kiểu “xưa và nay”: cầm ảnh cũ đặt cạnh khung cảnh hôm nay.
Muốn dừng chụp dọc phố mà không cản đường, xem thêm bài chụp ảnh đường phố Hà Nội bằng xe máy thuê.
Khi ngôi nhà không còn như trong trí nhớ
Nhà có thể đã bị phá đi xây lại, khu tập thể có thể đang quây tôn. Hãy chụp lại chính khoảng đất đó, rồi ghé trường cũ, chợ cũ hay đình làng gần đó để chuyến đi trọn vẹn. Nếu thấy xúc động, dừng xe ở quán nước nghỉ một lúc rồi hãy lái tiếp.
Có người tìm được họ hàng xa trong lúc hỏi đường. Khi đó, bạn có thể xếp thêm một ngày về làng quê tìm nhà thờ họ theo cách tương tự.
Liên hệ cửa hàng trong ngày
Lạc đường, xe có vấn đề hay muốn trả muộn hơn dự kiến, gọi 0942 467 674 trước giờ đóng cửa để cửa hàng hướng dẫn. Tiền cọc và các khoản phát sinh nếu có đều xác nhận trực tiếp khi nhận xe.
Khi đã khoanh được khu cần tìm, bạn có thể đặt xe trong ngày và xem thêm kinh nghiệm ở mục thuê xe máy tại Hà Nội.