Nhiều người lướt nhanh qua mục điều cấm trong hợp đồng thuê xe vì nghĩ mấy dòng đó chỉ dành cho kẻ xấu. Thực tế, người thuê theo tháng ở Hà Nội vẫn có thể vi phạm mà không cố ý: cho bạn cùng phòng đi xe rồi nhận tiền, cầm xe vài hôm lúc kẹt tiền, hay chở hộ một bọc hàng không rõ bên trong. Bài này giải thích vì sao bốn điều cấm phổ biến tồn tại, luật nói gì và cách tự kiểm tra để tránh rắc rối.
Vì sao có điều cấm trong hợp đồng thuê xe
Khi giao xe, cửa hàng chỉ chuyển cho bạn quyền sử dụng trong một thời hạn, quyền sở hữu vẫn thuộc chủ xe. Bộ luật Dân sự 2015 gọi đây là hợp đồng thuê tài sản và buộc bên thuê sử dụng tài sản đúng công dụng, đúng mục đích đã thỏa thuận (Điều 478), bảo quản và trả lại khi hết hạn. Mục điều cấm chỉ là cách viết cụ thể những nghĩa vụ đó ra giấy.
Thuê một tháng, chiếc xe gần như thành phương tiện hằng ngày: sáng đi làm từ Cầu Giấy sang Long Biên, cuối tuần chở bạn bè đi chơi. Càng quen tay, càng dễ quên xe không phải của mình. Khác biệt giữa thuê tháng và thuê vài ngày có trong bài thuê xe máy theo tháng: thủ tục khác gì thuê vài ngày.
Cầm cố xe thuê có phạm luật không
Có, và hậu quả nặng hơn nhiều người nghĩ. Theo Bộ luật Dân sự 2015, cầm cố là việc giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho bên kia để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ (Điều 309). Xe thuê không thuộc sở hữu của bạn, nên bạn không có quyền đem đi cầm, dù chỉ định cầm vài ngày rồi chuộc.
Về hình sự, các vụ thuê xe rồi mang đi cầm đồ thường được xem xét theo một trong hai tội của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017):
- Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174): người thuê có ý định gian dối ngay từ đầu, ví dụ khai sai thông tin, thuê chỉ để đem cầm.
- Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175): nhận xe hợp pháp, sau đó mới nảy ý định mang đi cầm, bỏ trốn hoặc dùng xe vào việc khiến không trả lại được.
Định tội cụ thể là việc của cơ quan có thẩm quyền, tùy giá trị tài sản và diễn biến từng vụ. Điều cần nhớ: “cầm tạm rồi chuộc” không giúp bạn thoát trách nhiệm.
Tình huống tôi hay nghe: sinh viên thuê xe tháng ở Thanh Xuân, cuối tháng hết tiền, định cầm xe một tuần chờ nhà gửi tiền lên. Chỉ cần lỡ hẹn chuộc là chuyện dân sự thành chuyện hình sự. Kẹt tiền thì gọi cửa hàng bàn chuyện trả xe sớm hoặc lùi lịch thanh toán, đừng tự xoay bằng tài sản của người khác.
Cho thuê lại xe máy đang thuê: khi nào thành vi phạm
Điều 475 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép bên thuê cho thuê lại tài sản, nhưng chỉ khi được bên cho thuê đồng ý. Không có sự đồng ý đó, để người khác dùng xe và thu tiền là vi phạm hợp đồng; cửa hàng có quyền chấm dứt hợp đồng và đòi bồi thường thiệt hại nếu có.
Vi phạm kiểu này thường đến rất tự nhiên:
- Về quê một tuần, để bạn cùng phòng đi xe, đổi lại bạn ấy góp một phần tiền thuê.
- Thuê hai xe, một chiếc nhàn rỗi nên cho đồng nghiệp đi theo ngày.
- Chạy xe công nghệ, rồi để người khác chạy ca tối bằng tài khoản của họ.
Cả ba đều là giao xe cho người cửa hàng chưa biết mặt, chưa xem bằng lái. Người đó gây tai nạn hay bị phạt, người đứng tên hợp đồng vẫn là bạn. Muốn thêm người lái thì báo trước, như hướng dẫn trong bài hai người thay nhau lái một xe máy thuê. Định chạy giao hàng thì khai rõ từ đầu, xem bài thuê xe máy để chạy giao hàng hay xe công nghệ.
Đua xe, bốc đầu và chạy “thử máy”
Đua xe trái phép thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024. Nếu gây thiệt hại cho người khác, hoặc đã bị xử phạt mà còn tái phạm, người đua có thể bị truy cứu theo Điều 266 Bộ luật Hình sự, người tổ chức theo Điều 265. Xe có thể bị tạm giữ để xử lý, và cửa hàng mất xe kinh doanh suốt thời gian đó.
Hợp đồng thường cấm luôn những việc nghe vô hại: bốc đầu, nẹt pô, rượt nhau trên đường vắng, chạy hết ga “thử xem xe được bao nhiêu”. Những pha này làm mòn ly hợp, nhông xích, phanh và khung nhanh hơn nhiều so với đi lại bình thường. Nhóm bạn trẻ phóng trên đường rộng ở Tây Hồ hay trên đê lúc đêm muộn thường nghĩ chỉ là chơi, nhưng một cú ngã hay một biên bản là đủ mất mấy ngày làm việc với công an và cửa hàng.
Chở hàng cấm và những gói đồ “nhờ cầm hộ”
Chở ma túy, vũ khí, pháo nổ hay hàng lậu bằng xe thuê biến chiếc xe thành phương tiện vi phạm. Xe bị tạm giữ trong lúc cơ quan chức năng xác minh, người điều khiển chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Ít ai cố tình, nhưng có ba tình huống dễ vướng:
- Pháo dịp Tết: được rủ mua pháo nổ chở về, trong khi đây là mặt hàng bị cấm.
- Chở hộ người lạ: ai đó nhờ mang gói đồ từ bến xe Mỹ Đình về Hoàn Kiếm, trả công cao bất thường. Không biết bên trong có gì thì từ chối.
- Hàng không rõ nguồn gốc: giao hàng cho người quen mà không có hóa đơn, không rõ xuất xứ. Nếu là hàng lậu, bạn là người cầm lái.
Chở hàng cồng kềnh, quá tải là lỗi giao thông khác chứ không phải hàng cấm, nhưng hợp đồng vẫn thường giới hạn vì nó làm hỏng giảm xóc và khung xe.
Tự kiểm tra trước khi ký và trong kỳ thuê
- Đọc kỹ mục điều cấm và mục đích sử dụng, chỗ nào mơ hồ thì hỏi lại trước khi ký.
- Khai đúng mục đích: đi làm, đi học, du lịch hay giao hàng.
- Liệt kê ai sẽ lái; muốn thêm người thì báo trước.
- Không đưa xe hay giấy tờ xe cho ai làm tài sản bảo đảm.
- Không chở đồ khi không biết bên trong là gì.
Mỗi cửa hàng viết hợp đồng một kiểu, đừng mặc định điều gì là được phép. Với cửa hàng Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên (mở cửa 09:00–21:00), bạn có thể gọi 0942 467 674 hỏi từng điều khoản trước ngày nhận xe; đặt cọc hay phí phát sinh đều xác nhận trực tiếp với cửa hàng.
Lỡ vi phạm thì làm gì
Lỡ cho người khác đi xe vài hôm thì lấy xe về và báo ngay cho cửa hàng; nói sớm luôn dễ xử lý hơn để cửa hàng tự phát hiện. Xe đã bị cầm hoặc bị tạm giữ thì liên hệ cửa hàng trước tiên để cùng làm việc với nơi giữ xe, đừng tự thương lượng sau lưng chủ xe.
Trước khi ký, xem thêm các bài về giấy tờ và quy trình trong mục thủ tục thuê xe, hoặc tổng quan về thuê xe máy ở Hà Nội tại chuyên mục thuê xe.