Nhận một chiếc xe thuê, phần lớn người soi vết sơn, thử máy, vặn ga, nhưng rất ít ai đặt tay lên tay lái để lắc, đè lên yên để nhún, hay xoay từng bánh xe một vòng. Kiểm tra phuộc tay lái xe thuê đúng cách chỉ mất chưa đầy hai phút, không cần bất kỳ dụng cụ nào, nhưng lại phát hiện được ba lỗi ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn: cổ lái rơ, phuộc yếu, và bánh xe đảo. Ba thao tác dưới đây nên làm theo đúng thứ tự ngay tại cửa hàng, trước khi ký phiếu nhận xe.
Kiểm tra phuộc tay lái xe thuê bằng tay: ba thao tác, chưa đầy hai phút
Ưu điểm lớn nhất của kiểu kiểm tra này là bạn làm được ở bất cứ đâu: trước cửa hàng trên vỉa hè phố Huế, trong hầm giữ xe chung cư, hay bãi xe của khách sạn. Không cần đồng hồ đo, không cần kê xe lên giàn. Tất cả những gì cần là một khoảng trống nhỏ, ánh sáng đủ, và thói quen đặt tay lên xe đúng chỗ. Ba thao tác gồm: lắc tay lái để nghe độ rơ cổ lái, nhún phuộc để xem độ nảy, và xoay bánh để tìm dấu đảo. Mỗi thao tác phát hiện một nhóm lỗi riêng, không cái nào thay thế được cái nào.
Lắc tay lái: nghe độ rơ cổ lái xe máy trước khi nhận xe
Đứng chống nẹp trước xe, hai tay bám chắc ghi đông, giữ phanh trước gắt lại. Bấm ghi đông xuống rồi kéo lên với lực đều, lặp lại vài lần liên tục. Tay lái khỏe thì khung và cổ lái là một khối, chỉ có phuộc trước nén giãn theo đúng nhịp bấm. Độ rơ cổ lái xe máy có sẵn thì bạn sẽ nghe và cảm nhận một cú “cạch” nhỏ ngay vùng ổ cổ lái, dưới trục tay lái, mỗi lần đổi chiều kéo bấm. Rơ nhẹ thì tiếng rất khẽ, cần lắng bằng cả hai bàn tay thay vì mắt.
Cách phân biệt: rơ ở cổ lái thì cảm giác lỏng nằm ở giữa trục, gần khóa tay lái; còn đệm phuộc trước mòn thì xe nhún sâu và nghe lục cục ở đầu phuộc. Nếu kéo bấm mà nghe lỏng ở vùng cổ, đó là dấu cần đổi xe ngay, vì cổ lái rơ làm xe rung lệch khi phanh gắt và vào cua kém chắc tay, đặc biệt nguy hiểm khi xuống dốc dài cầu vượt hoặc chạy trên đường trơn.
Nhún phuộc xe máy: nảy mấy nhịp là bình thường
Đè tay hoặc đứng nhẹ lên thanh giữa, nhấn xe xuống cho phuộc nén sâu rồi buông ra. Phuộc xe máy hoạt động tốt sẽ nảy lên rồi trở về vị trí cũ trong một đến hai nhịp, nhanh và không nghe tiếng va kim loại. Nhún phuộc xe máy mà thấy xe nhún sâu quá mức, nảy lắt nhắt ba bốn nhịp như thuyền, hoặc phát tiếng “cạch cạch” khô ở đầu phuộc, thì hoặc dầu phuộc đã cạn, hoặc lò xo đã mòn, hoặc bulông đầu phuộc lỏng. Cả hai bên trước phải nảy đều nhau: nhún trái, nhún phải, so sánh độ sâu và nhịp nảy. Một bên nảy tốt một bên lì là dấu phuộc từng bị va mạnh hoặc bảo dưỡng lệch, nên hỏi cửa hàng lý do trước khi nhận.
Phuộc sau cũng đáng một lần nhún: đè xuống phần yên, quan sát độ nảy tương tự. Xe ga chở đồ nặng hàng ngày ở nội thành khiến phuộc sau mòn nhanh hơn phuộc trước, nên với xe cho thuê chạy nhiều, chỗ này càng nên soi.
Xoay bánh và quan sát: dấu bánh xe đảo và vành cong
Nâng bánh trước lên bằng chống chân phụ hoặc nhờ một người nhấc nhẹ phần đầu xe, rồi xoay bánh trước một vòng chậm. Vòng bi khỏe cho bánh xoay trơn đều, không nghe “rột rột” và không khựng. Dừng bánh ở vài vị trí khác nhau rồi buông tay: bánh đứng yên chứ không tự quay thêm hay rung lắc. Trong lúc bánh xoay, mắt nhìn sát vào khe giữa mép lốp và má phanh hoặc făng: khe hở đều quanh vòng là vành thẳng; khe lúc rộng lúc hẹp theo vòng xoay là vành cong nhẹ, nguyên nhân xe rung tay lái khi vào tầm tốc độ cao trên đại lộ như đường Giải Phóng hay Phạm Hùng.
Bánh sau kiểm tra đơn giản hơn: xoay bằng tay khi xe chống chân trung, nghe tiếng và nhìn khe lốp với făng tương tự. Kết hợp với việc lắc bánh theo phương ngang: hai tay giữ bánh, đẩy vào kéo ra. Bánh lắc đát theo ngang là dấu vòng bi mòn, còn nghe lỏng ở vùng cọc phuộc là dấu bulông bánh hoặc cổ phuộc có vấn đề. Loại lỗi này không tự hết theo số km, càng đi càng nặng, nên phát hiện lúc nhận rẻ hơn nhiều so với phát hiện giữa kỳ thuê.
Khi phát hiện dấu bất thường: hỏi và ghi thế nào cho chắc
Không có thao tác tay nào kết luận được lỗi nặng nhẹ ra sao, nhưng đủ để bạn có câu hỏi đúng. Ba câu nên hỏi cửa hàng khi một trong ba thao tác cho kết quả khả nghi: một, xe có biểu hiện này bao lâu rồi và lần bảo dưỡng phuộc, vòng bi gần nhất là khi nào; hai, trong kỳ thuê nếu lỗi nặng thêm thì quy trình hỗ trợ thế nào, có xe thay thế không; ba, dấu này có được ghi vào phiếu nhận xe không. Câu trả lời có giá trị nhất khi được xác nhận lại bằng tin nhắn, cùng với việc chụp vài tấm ảnh ghi lại tình trạng bánh xe và vùng cổ lái lúc nhận.
Ghi vào phiếu không cần thuật ngữ kỹ thuật, chỉ cần mô tả như bạn đã cảm nhận: “bấm ghi đông nghe cạch nhẹ vùng cổ lái”, “phuộc trái nảy một nhịp, phuộc phải nảy ba nhịp”. Cửa hàng đọc hiểu ngay và không thể tranh luận lúc trả rằng bạn tự gây ra lỗi trong kỳ, bởi vì những lỗi khung gầm này gần như không thể sinh ra trong vài ngày đi phố thông thường.
Ba thao tác này thay cho được gì và không thay được gì
Kiểm tra bằng tay mạnh ở chỗ phát hiện sớm dấu hiệu, nhưng không thay được việc chạy thử. Sau khi lắc, nhún, xoay đều đạt, hãy chạy xe một vòng ngắn quanh phố để cảm nhận tay lái trả về chính giữa không, xe có giữ thẳng không, và phanh có chắc không. Nối tiếp bằng danh sách chụp ảnh tình trạng xe lúc nhận như thói quen đã bàn trong trang nhận xe & trả xe, vì ảnh và ghi chép là căn cứ đối chiếu lúc trả.
Nếu giữa kỳ thuê nghe bất thường từ vùng bánh hoặc phuộc khi đang chạy, cách xử lý trình tự nằm trong trang sự cố khi thuê xe. Còn ai mới thuê xe lần đầu và đang chọn dòng xe phù hợp, tổng quan các chủ đề nằm trong trang thuê xe máy, nơi gom đầy đủ thông tin cho một kỳ thuê ở Hà Nội an toàn và rõ ràng.