Bạn vừa đổ xe hay quẹt vào xe khác, đứng dậy nhìn xuống thì cần phanh đã gập ra ngoài hoặc cụt mất một đoạn. Máy vẫn nổ, đường Hà Nội vẫn đông, và bạn cần đưa xe tới chỗ an toàn. Khi gãy tay phanh xe máy giữa đường, việc đúng là dừng xe bằng phanh còn lại chứ không phải phóng nhanh về cho xong. Bài này đi từng bước, từ lúc nhìn xe tới lúc chụp ảnh và báo cửa hàng.
Dừng lại và nhìn xe trước khi nổ máy tiếp
Đừng vội vặn ga. Dắt xe vào sát lề hoặc chỗ trống, tắt máy rồi kiểm tra chính mình trước: nếu thấy choáng, đau nhiều ở đầu, cổ hay tay chân, hãy ngồi yên nhờ người xung quanh gọi hỗ trợ y tế, chiếc xe để tính sau.
Khi người đã ổn, nhìn kỹ từng cần phanh. Hay gặp ba tình huống: cần gãy hẳn, cần cong nhưng còn bóp được, hoặc cần còn nguyên mà bóp xuống nhẹ bẫng, chạm tới tận tay nắm. Cần cong chỉ nên coi là phanh dự phòng vì kim loại đã bị bẻ có thể gãy tiếp, còn cần nhẹ bẫng thì không đáng tin.
Xem dây phanh có tuột không, quanh cụm phanh có ướt dầu không, thấy rỉ dầu thì đừng chạy tiếp. Rồi dắt xe vài bước và bóp thử từng phanh để biết bánh nào còn hãm được.
Gãy tay phanh xe máy giữa đường: xe bạn còn phanh nào
Xe tay ga như Honda Vision hay Air Blade có hai cần phanh trên tay lái: tay phải bóp phanh trước, tay trái bóp phanh sau; một số đời xe có phanh kết hợp nên tay trái còn kéo theo một phần phanh trước, tùy dòng xe. Xe số phổ thông như Honda Wave cũng dùng tay phải cho phanh trước, còn phanh sau là cần đạp ở chân phải.
Vì vậy:
- Gãy tay phanh phải: bạn còn phanh sau, tức tay trái trên xe tay ga hoặc cần đạp chân phải trên xe số.
- Gãy tay phanh trái trên xe tay ga, hoặc cần đạp phanh sau xe số bị cong sau cú đổ bên phải: bạn còn phanh trước ở tay phải.
Hai phanh tính nết khác nhau. Phanh trước thường mạnh hơn nên dừng ngắn hơn, nhưng bóp gấp dễ khóa bánh và ngã. Phanh sau hiền hơn, khóa bánh dễ gượng hơn, song lực hãm yếu nên quãng dừng dài ra rõ rệt.
Chỉ còn một phanh xe máy: cách giảm tốc và dừng xe
Nguyên tắc chung là bắt đầu sớm, làm từ từ và dành thêm quãng đường, vì một phanh phải gánh việc của hai phanh.
- Nhả ga sớm hơn thường lệ và giãn khoảng cách với xe phía trước, phòng khi xe trước phanh gấp.
- Chỉ còn phanh trước: giữ tay lái thẳng, bóp từ từ và tăng lực dần, không bẻ lái khi đang bóp. Thấy bánh trước có dấu hiệu khóa thì nhả nhẹ rồi bóp lại.
- Chỉ còn phanh sau: dùng sớm và nhẹ, kéo dài thời gian hãm thay vì bóp mạnh một lần. Bánh sau bắt đầu trượt thì nhả bớt lực.
- Bấm còi ngắn để xe phía sau chú ý khi bạn bắt đầu chậm lại.
Hình dung chiều tối trong khu phố cổ, xe nối đuôi nhau trên con phố một chiều, còn bạn chỉ có phanh sau. Cứ chạy chậm hơn dòng xe và chấp nhận tiếng còi phía sau, còn hơn một cú tông vào đuôi xe khác.
Phanh động cơ, đi chậm và tấp vào lề
Phanh động cơ là lực cản tự nhiên khi nhả hẳn ga, rất đáng dùng lúc chỉ còn một phanh. Xe số phổ thông như Wave tận dụng được khá nhiều: nhả ga nhẹ rồi về số thấp từng nấc, đừng tụt liền hai ba số khi xe còn nhanh vì bánh sau dễ giật và trượt. Xe tay ga không có số nên lực cản yếu.
Rồi đi chậm, cỡ ngang một chiếc xe đạp, và chậm hơn nữa khi trời mưa hay đường ướt vì phanh nào cũng kém đi.
Chỗ tấp nên là đoạn thẳng, lề rộng, tầm nhìn thoáng như đoạn đê ven sông Hồng, tránh khúc cua, chân dốc hay ngay sau cầu vượt. Bật xi nhan sớm, nghiêng dần về phía lề thay vì cắt ngang dòng xe, và chỉ thả chân chạm đất khi xe đã chậm bằng tốc độ đi bộ.
Dừng xong, kiểm tra chân chống trước khi dựng, vì cú đổ làm gãy cần phanh có thể làm cong cả chân chống; bài về chân chống xe máy thuê bị gãy giữa chuyến bàn riêng cách chống đổ. Nếu chỗ dừng còn gần, hãy tắt máy và dắt xe sát lề tới đó, vì xe thiếu phanh không đáng để mạo hiểm.
Gãy tay côn xe số giữa đường: chuyện của xe côn tay
Nhiều người gọi chung mọi xe có số là xe số, nên cần phân biệt. Honda Wave, Yamaha Sirius và các xe số phổ thông dùng ly hợp tự động, không có tay côn; xe tay ga cũng không có. Tay côn chỉ có ở xe côn tay, loại có thêm một cần nằm bên trái tay lái. Nếu xe bạn không phải loại này thì phần dưới đây không áp dụng.
Với xe côn tay, khi cần côn gãy, xe vẫn chạy được ở số đang gài nhưng bạn không thể ngắt máy khỏi bánh sau theo ý muốn. Hệ quả là máy dễ chết đột ngột khi xe chậm lại, còn đổi số thì giật và khó đoán.
Cách xử lý gần với trường hợp chỉ còn một phanh: nhả ga sớm, dùng cả hai phanh còn nguyên để giảm tốc, tận dụng lực cản của máy vì lúc này máy với bánh sau gắn liền nhau. Đừng cố đổi số nhiều lần; máy chết đúng lúc xe sắp dừng thì cứ để vậy rồi dắt xe vào lề. Chỉ nổ máy lại khi xe đã về số mo, không rõ cách thì hỏi cửa hàng trước.
Chụp ảnh, ghi lại và báo cửa hàng
Khi xe đã đứng yên ở chỗ an toàn, hãy chụp ảnh trước khi lau chùi hay tháo gỡ bất cứ thứ gì: toàn cảnh xe cùng một mốc dễ nhận như biển tên đường, cận cảnh cần phanh gãy hoặc cong, và chỗ bạn bị đổ nếu còn thấy dấu. Ghi vào điện thoại vài dòng về giờ xảy ra, hướng đang đi, trượt hay quẹt vào đâu.
Rồi gọi cho cửa hàng cho thuê, và nếu bạn thuê ở Nguyễn Tú thì số 0942 467 674 nên được lưu sẵn trong danh bạ từ trước khi lăn bánh. Nói gọn bạn đang ở đâu theo cách trong bài báo vị trí chính xác khi xe thuê gặp sự cố, kèm biển số xe, cần nào hỏng, xe còn chạy hay chỉ dắt được. Sau đó nghe cửa hàng hướng dẫn bước tiếp theo; muốn nhờ thợ kiểm tra thì báo cửa hàng trước, đừng để ai tháo lắp cụm phanh khi cửa hàng chưa biết chuyện.
Cú đổ đủ mạnh làm gãy cần phanh thì gương cũng dễ hỏng, và bài về gương chiếu hậu bị gãy giữa kỳ thuê bàn riêng trường hợp đó. Các tình huống khác khi thuê xe nằm trong chuyên mục sự cố khi thuê xe.
Thử phanh kỹ trước khi đi tiếp và trước chuyến sau
Trước khi quay lại dòng xe, hãy tự hỏi: xe chỉ còn một phanh, mình có thật sự cần chạy tiếp không? Nếu không, đứng yên chờ hướng dẫn là hợp lý nhất.
Lần sau nhận xe, hãy bóp thử các cần phanh và, nếu là xe số, đạp thử phanh chân ngay tại cửa hàng, xem cần còn nguyên và lực phanh có đều không. Muốn chuẩn bị kỹ cho cả chuyến đi, hãy đọc thêm kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội.