Chạy xe máy qua khu phố còn hàng xe tải, kho xưởng, ai cũng từng gặp cảnh một chiếc xe tải đang lùi chầm chậm ra khỏi cổng nhà, chắn mất nửa đường. Xe tải lùi ra cổng giữ khoảng cách thế nào không phải câu hỏi đo bằng mét, mà bằng cách đọc tình huống: tài xế có thấy bạn không, có đủ chỗ cho bạn chen qua không, và lùi bao xa nữa thì hết. Bài này gom cách xử lý theo ba bước: nhận biết sớm, chọn vị trí dừng, và quyết định chờ hay đi.
Nhận tín hiệu xe tải đang lùi sớm nhất có thể
Xe tải chuẩn bị lùi thường báo trước bằng vài tín hiệu: đèn lùi trắng sáng ở đuôi xe, tiếng còi báo lùi nhịp liên tục, và người điều phối đứng gần cổng vẫy tay. Tiếng còi báo lùi nghe rất đặc trưng, nên khi nghe thấy, đừng tăng ga để vọt qua — hãy giảm tốc ngay và để hai chân sẵn xuống. Với cổng nhà mặt phố hay khu kho ở ven các quận như Gia Lâm hoặc Hà Đông, tín hiệu thường xuất hiện khi xe đã ngáng nửa cổng, nên tốc độ chậm khi đi qua các đoạn nhiều cổng xe tải là thói quen đáng giữ.
Một điểm hay bị bỏ qua: xe tải lùi luôn chậm nhưng không ngừng hẳn. Nhiều tài xế lùi theo nhịp, dừng một nhịp rồi lùi tiếp, và mỗi nhích thêm đều ăn thêm mét đường. Nếu bạn đang đứng sát mép xe, một nhích của xe tải đủ đẩy bạn vào vỉa hè hoặc ô tô đỗ. Vì thế nguyên tắc số một: không bao giờ đứng song song với đuôi hoặc hông xe tải khi nó đang lùi — đó là vùng tài xế không nhìn thấy.
Xe tải lùi xử lý: đứng ở đâu và chờ bao lâu
Vị trí dừng an toàn khi xe tải lùi là phía sau vạch nhìn thấy của tài xế, nghiêng về phía mép đường đối diện cổng, sao cho bạn nằm trong góc nhìn của gương xe tải nếu có thể. Khoảng cách vừa đủ là tầm bạn thấy được toàn bộ đuôi xe và khoảng trống hai bên nó: nếu đuôi xe che mất tầm nhìn của bạn, tức là bạn đang quá gần. Người điều phối nếu có mặt là mốc đáng tin: họ vẫy hướng nào, cứ nương theo, vì họ biết xe sẽ lùi về đâu.
Đừng ép mình vào khe giữa xe tải và mép vỉa hè: khe đó trông đủ lúc xe đứng yên, nhưng khi xe lùi tiếp, khe co lại và bạn không còn chỗ tránh. Tương tự với khe giữa hai xe tải cùng lùi ở bãi đỗ. Chờ thêm một hai phút để có một làn sạch luôn nhanh hơn tổng thời gian của mọi lần chen hụt, phải phanh gấp và đổ xe.
Cần nói thêm về điểm mù của xe tải, vì đó là lý do mọi khoảng cách trên đều tồn tại. Xe tải có ba vùng tài xế không nhìn thấy: ngay sát sau đuôi xe, dọc theo hai bên hông, và một mảng lớn phía trước cabin khi xe đang chuẩn bị tiến. Người lái xe tải giỏi vẫn không nhìn xuyên được các vùng đó — họ chỉ bù được bằng gương và thói quen nhìn. Khi bạn đi vào vùng mù, mọi tín hiệu xe nhích ra đều đến với bạn muộn, và phanh gấp là kết cục thường gặp. Vậy nên các khoảng cách không phải hình thức: hai ba mét sau đuôi xe đang lùi, và không đi song song hông xe quá lâu, là cách bạn luôn nằm trong vùng gương soi của tài xế.
Ở Hà Nội, tình huống này đặc biệt hay gặp quanh các khu chợ đầu mối và dãy nhà kho mặt phố: sáng sớm xe tải ghé dỡ hàng, cổng hẹp, xe lùi ra từng phân trong khi dòng xe máy giờ đi làm đã đông. Người quen phố thường đi chậm sẵn từ khi thấy biển cổng mở và xe tải đậu trước cổng — tín hiệu sớm nhất không phải tiếng còi, mà là bối cảnh: xe tải đậu ngang cổng, người đứng quanh, hàng rơm ra phía trước. Đọc được bối cảnh đó, bạn giảm tốc trước cả khi đèn lùi sáng.
Chờ hay đi: quyết định theo ba câu hỏi
Trước khi quyết định, tự hỏi ba câu. Một: xe tải còn lùi thêm không — nhìn hướng bánh và người điều phối; nếu xe đã gần thẳng hàng và đèn lùi tắt, nó sắp tiến, chờ thêm nhịp nữa là có cửa đi. Hai: bên kia cổng có trống không — nhiều xe lùi ra để quay đầu, nên đuôi xe sẽ quét sang phía đối diện, nhánh đường bạn định đi. Ba: bạn có nằm trong điểm mù không — nếu tài xế không nhìn thấy bạn thì mọi tính toán của bạn đều không được bảo đảm.
Nếu cả ba câu đều thuận: sau khi xe ngừng lùi hẳn, đi qua phía sau xe với tốc độ chậm, giữ hướng thẳng, và đừng cắt mặt đầu xe ngay khi nó vừa vào số tiến — xe tải cần vài giây để lấy đà, và lúc đó đầu xe lại là vùng mù thứ hai. Nếu một câu nào chưa rõ: dừng hẳn, đặt chân trụ, chờ xe kết thúc màn lùi. Không có cuộc hẹn nào đáng một phanh gấp dưới cùm xe tải.
Người thuê xe máy đi phố nhiều nên nhớ: các tình huống giao thông tương tự — xe buýt dừng đón, người bộ hành băng ngang, ngõ nhỏ chật chội — đều chung một nguyên tắc nền: chậm sớm, nhìn trước, giữ vùng tài xế nhìn thấy mình. Các tình huống đó được gom trong trang tình huống giao thông, chủ đề kỹ năng khác nằm trong mục kỹ năng, còn kinh nghiệm đi phố nói chung xem thêm ở kinh nghiệm.