Chở đồ dài trên xe máy là tình huống rất phổ biến với khách thuê xe ở Hà Nội: mua vài cây ống nhựa về sửa nhà, chở hộp tranh, hoặc vác một cây sào từ chợ về. Đồ dài khác đồ nặng: nó không làm xe ì đi, nhưng nó vươn ra ngoài thân xe, đong đưa theo từng cú phanh, và chỉ cần một đầu quật vào cột điện là cả người lẫn xe ngã giữa đường. Bài viết này đi từng bước từ lúc cân nhắc có nên chở không, tới cách buộc, cách đi trong phố, và khi nào nên chuyển sang phương án khác.
Chở đồ dài trên xe máy: đánh giá trước khi buộc
Câu hỏi đầu tiên luôn là độ dài. Quy tắc thực tế rất đơn giản: vật dài quá chiều dài của xe cộng thêm phần lấn vào hai bên người lái thì không nên chở bằng xe máy. Một cây ống hai mét trên chiếc xe chỉ dài hai mét nghĩa là hai đầu nhô ra trước và sau gần nửa mét mỗi phía, và phần nhô ra trước là phần nguy hiểm nhất, vì người lái không nhìn thấy nó để canh mép đường.
Thứ hai là trọng lượng phân bố. Đồ dài nên nằm chếch qua yên, phần nặng đặt về phía sau gần dây xích, phần nhẹ hướng lên trước. Nếu vật nặng ở đầu trước, mỗi lần bóp phanh vật lao tới và đè lên tay lái. Ống nhựa nhẹ nên thường dễ xếp, còn ống thép hay thanh sắt thì mỗi cây cũng nặng chừng vài cân, hai ba cây đã làm xe khó giữ thăng bằng ở tốc độ thấp.
Thứ ba, đếm số điểm neo sẵn có trên xe: hai gác chân, dây xích giữ yên sau, và nếu xe có cốp đồ nghề phía sau thì càng tốt. Đồ dài cần ít nhất ba điểm tiếp xúc với xe để không xoay tự do. Nếu không đạt được ba điểm, xem xét cắt bớt độ dài hoặc chở làm hai chuyến.
Chở ống trên xe máy: buộc nghiêng theo chiều dọc
Chở ống trên xe máy đúng cách bắt đầu bằng tư thế đặt vật. Đặt ống nằm chếch theo thân xe, phần cuối ống hơi nâng lên khỏi mặt đường, phần đầu đưa lên phía trước nhưng thấp hơn tầm mắt người lái. Nếu buộc ống nằm ngang qua yên như một cây đòn gánh, chỉ một cú nghiêng khi vào cua cũng đủ làm đầu ống chạm đất, nên tuyệt đối tránh tư thế nằm ngang.
Buộc tại ba điểm: một vòng qua thân ống ngay sau chỗ người ngồi, một vòng giữa ống vào dây xích, và một vòng giữ phần đầu ống buộc vào cần phanh trước hoặc ống trước xe. Mỗi vòng siết riêng, dùng loại dây có khóa siết thay vì thắt nút bằng tay, vì nút dây nilon trơn sẽ tuột sau mười phút rung. Kẹp thêm một miếng bọc xốp ở chỗ ống tựa vào yên để khỏi cạ xước yên xe.
Với nhiều ống nhỏ, buộc thành một bó tròn trước khi lên xe, dùng dây thun quấn vài vòng chặt hai đầu bó. Bó chặt thì cả cụm cứng như một cây dài duy nhất, dễ neo hơn nhiều so với từng ống rời rạc. Còn ống dạng xoắn mềm thì cuộn lại thành cuộn nhỏ, khi đó nó không còn là đồ dài nữa mà là một gói tròn đặt trong giỏ hoặc buộc vào dây xích.
Vượt đoạn đông người và qua cua
Đi trong phố với đồ dài là đi với sự khác biệt về không gian: các đoạn đầu quen thuộc của xe bỗng dài thêm, và người xung quanh không nhìn thấy phần ống nhô ra. Giữ tốc độ thấp và đều, chọn làn giữa tránh sát mép đường nơi có cột điện và cây, vì đầu ống nhô ra trước dễ quẹt vào cột khi lách xe. Khi băng qua đám đông chợ phiên, tốt nhất là xuống xe dắt bộ, kể cả khi thấy vài người khác vẫn lách được: họ quen đường, còn bạn thì không.
Vào cua phải chậm hơn bình thường, nghiêng xe ít, và nhớ rằng phần đầu ống quét một vòng cung rộng hơn vòng xe. Với cua gấp ở ngã tư, chờ nhịp đèn thật rộng rãi rồi mới qua, không ép mình vào khe giữa hai xe. Với đường hẹp có xe ngược chiều, bám sát phải và thả tốc độ tới mức gần dừng, vì nếu đầu ống vung sang làn ngược chiều thì xe kia không kịp tránh.
Một mẹo nhỏ cho chặng đông: nhờ người đi cùng xuống bộ đi bên, một tay giữ phần đầu ống khi cần. Nếu đi một mình, cứ giữ nguyên tắc chậm, rộng, và luôn giả định phần ống dài hơn những gì mình nhìn thấy trong gương.
Khi nào không nên chở bằng xe máy
Có những lúc phương án đúng là không chở. Vật dài quá khổ, chở làm lộ trình vướng rủi ro với quy định giao thông về chở hàng quá kích thước cho phép, và cảnh sát giao thông có quyền nhắc nhở hoặc xử lý. Với ống thép, thanh sắt dài trên hai mét, hay những cây gỗ cồng kềnh, gọi xe ôm tải hoặc nhờ cửa hàng vận chuyển luôn rẻ hơn một lần ngã xe giữa phố.
Cũng cần tính đến thời tiết: mưa làm ống nhựa trơn và dây buộc trượt, gió ngang đẩy vật dài như một cần câu. Với khách thuê xe máy, nên hỏi chủ xe trước khi chở vật liệu dài, vì một số xe thuê có yên trơn hoặc thiếu điểm neo, chủ xe sẽ biết xe của mình chịu được mức nào và có thể cho mượn thêm dây.
Cách chằng chắc các kiện đồ nặng được kể chi tiết trong bài chở két bia hộp khi đi hai người. Tổng quan chở đồ và hành lý nằm trong mục chở đồ và hành lý, các tình huống bất ngờ trên đường trong mục tình huống giao thông, và trọn bộ bài kỹ năng trong mục kỹ năng.
Chở đồ dài trên xe máy, tóm lại, là bài của ba điểm neo và tốc độ thấp. Buộc nghiêng theo chiều dọc, đi chậm trong đoạn đông, và biết dừng lại gọi xe chở hàng khi vật quá tầm xe. Làm vậy thì cây ống về tới nhà nguyên vẹn, và người chở cũng vậy.