Hầu hết xe máy phổ thông ở Việt Nam có hai bộ phận giữ thăng bằng khi đỗ: trụ giữa và chống chân bên. Hai cái này không phải là hai lựa chọn thay thế nhau tùy hứng; mỗi loại có đúng lúc dùng của nó, và dựng sai loại ở đúng vị trí sai là một trong những nguyên nhân xe đổ khi đỗ phổ biến nhất, kéo theo xước xe, gãy gương, thậm chí đổ vào xe bên cạnh. Với người thuê xe, một chiếc xe đổ trong bãi gửi còn kèm câu hỏi trách nhiệm lúc trả xe. Bài viết này đi vào chi tiết hai loại trụ và thao tác đúng.
Điểm mạnh riêng của từng loại
Trụ giữa giữ xe đứng thẳng, hai bánh cùng chạm đất, trọng tâm nằm giữa nên xe rất khó đổ trừ khi có lực mạnh tác dụng trực tiếp. Trụ giữa cũng là lựa chọn bắt buộc khi bạn cần chạy máy tại chỗ lâu, bơm lốp, hoặc việc bảo dưỡng, vì xe đứng cân bằng hoàn toàn. Nhược điểm của trụ giữa là công dựng: cần một lực nhấc đúng kỹ thuật, và trên xe tay ga nặng, người nhỏ nhẹ có thể thấy khó khăn lần đầu.
Chống chân bên nhanh và tiện: chỉ cần đá nhẹ, xe nghiêng về một phía và đứng. Đây là lựa chọn hợp lý cho các lần dừng ngắn, chỗ đất bằng phẳng, khi bạn vẫn ngồi trên xe hoặc sắp đi ngay. Nhược điểm là trạng thái nghiêng khiến xe dễ bị gió lớn hoặc va chạm nhẹ làm đổ, và trên nền mềm như đất ẩm, cát, chống chân có thể lún dần khiến xe từ từ gục xuống trong lúc bạn vắng mặt.
Thao tác dựng xe bằng trụ giữa
Kỹ thuật dựng trụ giữa không cần sức to, chỉ cần đúng điểm đà. Đứng bên trái xe, tay trái nắm chặt tay lái, tay phải nắm chắc thanh vịn sau hoặc yên, chân phải đạp đế trụ xuống cho tới khi hai đầu trụ chạm đất. Sau đó kết hợp hai lực: chân đạp trụ xuống tiếp, tay phải nhấc nhẹ phần sau xe lên theo chiều nghiêng về sau. Điểm mấu chốt là dùng trọng lượng cơ thể đè xuống chân đạp, không phải giật xe lên bằng tay. Xe lên trụ xong, đẩy nhẹ kiểm tra xem hai đầu trụ đã ăn chắc chưa, và lắc nhẹ xem xe có dịch chuyển không.
Với ai lần đầu dựng trụ giữa một chiếc xe tay ga nặng, hãy thử ở nhà hoặc chỗ vắng trước khi phải làm giữa bãi gửi đông người. Sau hai ba lần thành công, cơ thể tự tìm được điểm nhịp, và thao tác trở nên gần như không tốn sức. Một mẹo nhỏ: đặt xe hơi nghiêng về trước rồi đạp trụ giúp hai đầu trụ chạm đất đồng thời, dễ lên hơn so với xe đang đứng bằng chống chân bên.
Khi nào chống chân là lựa chọn đúng
Chống chân bên phù hợp khi bạn dừng trong vài phút trên nền bê tông hoặc nhựa phẳng, khi cần lên xuống xe nhanh, hoặc khi bãi gửi quá kín không đủ không gian kéo xe lên trụ giữa mà không chạm xe hai bên. Nhiều bãi gửi nội thành còn yêu cầu khách để xe nghiêng theo hàng bằng chống chân để tiết kiệm chỗ, và nếp ấy là hợp lý trong ngữ cảnh ấy. Khi để xe nghiêng trong bãi, nhớ ghì cứng tay lái và để xe theo đúng hướng hàng, mũi xe thẳng hàng với các xe khác, tránh phần sau nhô ra lối đi.
Điều cần tránh là dựng chống chân trên nền mềm hoặc dốc. Nền mềm làm chân chống lún; nền dốc làm xe nghiêng quá mức trọng tâm, chỉ cần một cú gió hoặc người va nhẹ là đổ. Ở hai tình huống này, hãy đổi sang trụ giữa, hoặc nếu không thể, xoay mũi xe vuông góc với hướng dốc và chèn một vật cứng dưới chống chân.
Gửi xe trên dốc: thêm một lớp cẩn trọng
Dốc là kẻ thù của xe đỗ. Trên dốc, trụ giữa vẫn an toàn hơn hẳn vì xe đứng cân bằng, nhưng hãy xoay mũi xe hơi chếch theo chiều ngang dốc để giảm áp lực lên một đầu trụ. Với chống chân trên dốc, nguyên tắc là phần nghiêng của xe phải hướng về phía dốc đi lên: tức nếu dốc nâng về bên trái, dựng chống chân sao cho xe nghiêng về trái, trọng lượng đè lên chân chống thay vì treo trên nó. Dựng ngược lại là để xe tự trượt dần theo trọng lực, và nhiều buổi sáng người ta tìm thấy xe mình đã nằm cạnh vị trí để hôm qua.
Một thói quen đáng có với khách thuê dài hạn: quan sát mặt đất trước khi rời xe mười giây. Vết dầu loang, cát tích nước, gạch dựng nghiêng chờ người dẫm, tất cả là tín hiệu nên đổi chỗ hoặc dựng trụ giữa. Mười giây ấy rẻ hơn một cú ngã xe giữa đêm.
Lỗi thường gặp khi dựng xe thuê
Lỗi thứ nhất là đá chống chân qua loa, chưa nghe tiếng cài chắc đã rời tay, và xe gục lại ngay trước mặt. Luôn nghe tiếng lạch cạch của chốt chống chân và giữ yên một nhịp trước khi buông. Lỗi thứ hai là dựng chống chân nhưng quên ghì cứng tay lái; xe để nghiêng không khóa lái dễ bị lăn nhẹ khi có người chạm. Lỗi thứ ba là kéo xe ra khỏi trụ giữa sai cách: đứng trước xe kéo thẳng về trước dễ làm mất đà và xe rơi ngược về sau; cách đúng là tay nắm tay lái, chân hơi chặn đầu trước trụ, rồi kéo nhẹ đồng thời đè nhẹ phần trước xe xuống cho trụ tự nhả.
Lỗi thứ tư đặc trưng người thuê: chưa quen với chiếc xe mới, ước lượng sai khoảng cần thiết khi kéo xe lên vỉa hè, và loay hoay giữa dòng người. Với một chiếc xe lạ, hãy dành một phút ở nơi vắng thử cả dựng lẫn kéo xe ra, để không phải học giữa bãi gửi giờ cao điểm.
Dựng xe và văn hóa bãi gửi
Trong bãi gửi đông, cách bạn dựng xe ảnh hưởng đến người trước và người sau. Để xe nghiêng quá rộng chiếm chỗ của xe bên cạnh, mũi xe lỏng chéo làm cả hàng khó lấy, và dừng chặn lối ra vào là những phiền toái nhỏ tạo nên trời chung của bãi gửi. Nguyên tắc đơn giản: dựng theo hàng, gọn về chiều ngang, và nếu phải để lâu qua đêm, ưu tiên trụ giữa để xe chịu được gió và các cú va nhẹ lúc người ta xếp hàng thêm vào ban tối.
Với người mới bắt đầu thuê xe dài hạn ở Hà Nội, việc làm quen thao tác dựng xe nên nằm trong buổi đầu nhận xe cùng với chỉnh gương và kiểm tra phanh. Các bước chuẩn bị chung trước khi đưa xe về được kể trong bài kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội. Thói quen kiểm tra xe định kỳ, trong đó có các bộ phận giữ thăng bằng, được bàn trong nhóm bài chia sẻ tại mục chia sẻ dành cho người thuê dài hạn.
Trụ giữa với sức khỏe và vóc dáng người dùng
Không phải ai cũng dựng trụ giữa dễ dàng ngay lần đầu, nhất là với xe tay ga đời mới có khối lượng lớn. Người có vóc dáng nhỏ hoặc sức tay hạn chế thường né trụ giữa vì sợ nhấc không lên, rồi quen dần với chống chân ở mọi tình huống. Cách khắc phục không phải là sức thêm, mà là kỹ thuật đúng và luyện vài lần: điểm đà ở chân đạp quan trọng hơn lực ở tay, và nhiều người nhỏ nhẹ vẫn dựng trụ giữa xe ga một cách nhẹ nhàng chỉ nhờ đúng trọng lượng dồn. Nếu sau vài lần thử bạn vẫn thấy quá sức với dòng xe đang thuê, đây là thông tin đáng mang vào buổi trao đổi đổi xe giữa kỳ: một dòng xe nhẹ hơn hoặc thấp yên hơn vừa dễ dựng vừa dễ điều khiển, và việc đổi xe cho phù hợp vóc dáng là đề nghị hợp lý chứ không phải yêu cầu phiền phức. Với người lớn tuổi thuê xe dài hạn, yếu tố dễ dựng xe nên được cân nhắc ngay từ khâu chọn xe ban đầu.
Hai bộ phận nhỏ giữ cả chiếc xe
Trụ giữa và chống chân là hai chi tiết ít được nghĩ đến nhất cho tới ngày xe đổ. Dùng đúng loại cho đúng nền đất, nghe tiếng cài chắc chắn trước khi buông tay, và dành mười giây nhìn mặt đất trước khi rời đi: ba thói quen nhỏ ấy gần như loại bỏ hoàn toàn rủi ro xe tự đổ trong kỳ thuê. Chiếc xe thuê đứng vững nơi bạn để nó, và buổi trả xe vì thế chỉ còn là chuyện ký giấy.