Mỗi tháng, rất nhiều người từ các tỉnh về Hà Nội làm việc và học tập, và phần lớn họ mắc cùng một bộ sai lầm về di chuyển trong tháng đầu. Những sai lầm này không do thiếu thông minh, mà do Hà Nội khác các thành phố khác ở những chỗ mà người mới không thể biết trước. Bài viết này liệt kê những sai lầm gặp nhiều nhất, kèm cách tránh thực tế, dành cho người mới và cả người sắp về.
Sai lầm một: ước khoảng cách theo bản đồ
Trên bản đồ, từ Long Biên sang Cầu Giấy là một đường thẳng tắp. Trên thực tế, đó là bốn mươi phút giờ cao điểm, một lần kẹt ở đầu cầu, hai lần đi vòng vì đường một chiều, và một đoạn tìm chỗ gửi xe. Người mới liên tục ước lượng sai quãng thời gian theo khoảng cách bản đồ, hệ quả là trễ hẹn trong tuần đầu và lấy làm lạ tại sao thành phố nhỏ trên màn hình lại rộng đến vậy khi ngồi trên yên xe.
Cách tránh: trong tuần đầu, coi mọi ước lượng thời gian của mình là chưa tin được, và luôn cộng thêm ba mươi phần trăm cho giờ cao điểm, năm mươi phần trăm nếu trời mưa. Sau hai tuần, bạn sẽ có bộ thời gian thực của riêng mình cho các tuyến quen, và bộ số liệu đó chính xác hơn mọi ứng dụng.
Một thói quen hữu ích khác: nhớ thành phố theo các mốc lớn thay vì theo đường. Vị trí Hồ Hoàn Kiếm, các đầu cầu chính, vài vòng xuyến lớn: khi các mốc này nằm đúng chỗ trong đầu bạn, việc lạc đường chỉ còn là chuyện đi vòng thêm vài phút, không phải sự cố.
Sai lầm hai: chọn phương tiện theo thói quen quê
Người từ quê lên thường mang theo một trong hai thói quen. Thứ nhất, quen đi xe số cũ kỹ tại quê, lên Hà Nội muốn tiếp tục xe số vì quen tay, không tính đến việc lượng dừng đỗ ở Hà Nội gấp nhiều lần quê nhà. Thứ hai, ngại xe máy nói chung, chọn đi xe buýt hoặc gọi xe công nghệ toàn bộ, rồi sốc khi tổng chi phí cuối tháng vượt mọi dự kiến.
Cách tránh: chọn phương tiện theo tuyến đường thật của mình sau tuần đầu, không phải theo thói quen cũ. Nếu quãng đi làm nhiều đèn đỏ, xe ga nhàn hơn xe số. Nếu tổng chi phí gọi xe mỗi ngày vượt một phần ba giá thuê xe một ngày, thuê xe là bài toán kinh tế đã có lời giải. Cách kiểm tra đơn giản: ghi chi phí đi lại của tuần đầu theo từng phương thức, rồi so với giá thuê tham khảo theo tháng trên bảng giá.
Sai lầm ba: xem nhẹ chuyện gửi xe
Ở nhiều tỉnh nhỏ, xe đỗ trước nhà, trước cổng cơ quan, không tốn kém và không cần nghĩ. Ở Hà Nội, gửi xe là một khoản chi phí thật của đời sống và một kỹ năng thật của người đi đường. Người mới thường bị bất ngờ bởi ba thứ: chi phí gửi xe thay đổi giữa các khu vực và thời điểm, bãi gửi đông giờ cao điểm chật như nêm, và việc tìm được chỗ gửi gần đích đến không phải điều đương nhiên ở phố cổ và các khu trung tâm.
Cách tránh: hỏi giá gửi trước khi để xe ở những bãi lần đầu; xem chi phí gửi xe là một dòng trong ngân sách đi lại hằng tháng chứ không phải chuyện lặt vặt bỏ qua; và dựng thói quen ghi nhớ vị trí xe trong bãi lớn bằng cách chụp ảnh mốc nhận diện, thứ cứu bạn khỏi cảnh lạc luôn cả xe của mình ở bãi gửi Vincom buổi chiều thứ bảy.
Sai lầm bốn: mua xe vội trong tuần đầu
Có một áp lực vô hình đè lên người mới: cảm giác chưa có xe là chưa ổn định. Hệ quả là nhiều người mua xe trong tuần đầu, thường là mua vội theo lời rao của người quen, và sau đó phát hiện dòng xe không hợp, hoặc tệ hơn, mua phải xe có vấn đề. Vài tháng sau, chiếc xe bị bán lại với khoản lỗ đáng kể.
Cách tránh đã có tên ở bài khác: thuê xe trước khi mua, nhưng đáng nhắc lại vì đây là sai lầm đắt nhất trong cả danh sách. Một tháng thuê xe cho bạn dữ liệu thật về tuyến đường, loại xe phù hợp, và thậm chí cả việc mình có thật sự cần xe riêng ở Hà Nội không. Tiền thuê một tháng là học phí rẻ nhất cho quyết định xe cộ ở thành phố mới.
Sai lầm năm: chưa sẵn sàng cho luật lệ và giấy tờ
Người mới hay gặp rắc rối với ba nhóm quy định. Nhóm một, giấy tờ cá nhân: giấy phép lái xe hợp lệ cho đúng loại xe, và giấy tờ tùy thân khi đi đường. Nhóm hai, quy định giao thông đô thị khác với đường quê: làn đường, đường một chiều, đèn tín hiệu cho người rẽ, quy định về mũ bảo hiểm đạt chuẩn. Nhóm ba, giấy tờ xe khi thuê: bộ đăng ký và chứng nhận bảo hiểm của xe do cửa hàng bàn giao, thứ bạn phải biết nằm ở đâu trên xe mỗi khi ra đường.
Cách tránh: trước tuần đầu tiên tự lái, dành một buổi đọc lại các quy định hiện hành về an toàn giao thông đường bộ, và bài về những quy định cần nhớ khi thuê xe máy ở Hà Nội. Mười lăm phút đọc ấy rẻ hơn rất nhiều lần bị dừng kiểm tra mà không biết mình thiếu gì. Với người mới, việc bị dừng lần đầu thường chỉ thiếu hiểu biết chứ không thiếu thiện chí, nhưng nó dạy bài học bằng những phút hồi hộp không cần thiết.
Sai lầm sáu: coi còi và dòng xe là địch ý
Người mới đến thường kể lại cảm giác bị hành hạ bởi tiếng còi và mật độ xe. Cảm giác này thật, nhưng cách diễn giải của nó sai: còi ở Hà Nội phần lớn là tín hiệu thông tin, xe tôi ở đây, tôi rẽ trái, tôi thấy bạn. Người địa phương bấm còi cả khi vui vẻ. Coi mọi tiếng còi là lời trách móc, người mới căng thẳng, và người căng thẳng thì lái kém hơn.
Cách tránh: hạ kỳ vọng về sự yên tĩnh xuống bằng không, coi tuần đầu là tuần làm quen tiếng ồn thay vì chống lại nó, và tập trung vào khoảng cách với các xe xung quanh thay vì vào âm thanh. Sau một tháng, phần lớn người mới kể lại điều đáng ngạc nhiên: họ không còn nghe thấy tiếng còi nữa, cũng như người sống cạnh đường tàu không còn nghe thấy tàu.
Sai lầm bảy: không có phương án dự phòng
Tuần đầu của người mới đầy những sự cố nhỏ: hôm mưa to không có áo mưa, hôm xe thuê bị thủng lốp không biết tiệm vá nào mở cửa, hôm về khuya bãi gửi đóng cửa. Mỗi sự cố nhỏ đều tự giải quyết được, nhưng chuỗi sự cố trong tuần đầu khiến nhiều người kết luận sai rằng Hà Nội không thân thiện.
Cách tránh: lập bộ dự phòng nhỏ ngay ngày đầu: áo mưa gấp trong cốp, số điện thoại cửa hàng thuê trong danh bạ, một bãi gửi quen gần nhà biết giờ đóng mở, và số dư tài khoản đủ cho một chuyến xe công nghệ về nhà bất kể lúc nào. Bộ dự phòng này nhỏ đến mức dễ quên lập, và chính vì vậy mà nó là sự khác biệt giữa người mới có sẵn sàng và người mới hổng từng chỗ.
Kết: tháng đầu là học phí, hãy trả giá rẻ
Mọi người mới đều trả học phí cho thành phố mới; câu hỏi chỉ là trả bằng tiền hay bằng bình tĩnh. Sai lầm trên đây đều tránh được bằng việc chuẩn bị trước những gì có thể chuẩn bị: thuê xe thay vì mua vội, ghi chép thay vì ước lượng, và đọc quy định thay vì gặp rồi mới biết. Với người sắp về Hà Nội, hãy bắt đầu bằng bài kinh nghiệm thuê xe máy tại Hà Nội, xem bảng giá thuê xe để hình dung chi phí, và lưu sẵn trang liên hệ cho những câu hỏi của tuần đầu. Thành phố này đối xử tử tế với người chuẩn bị, và tháng đầu suôn sẻ là khởi đầu tử tế nhất cho những năm sau.
Ba câu chuyện thật đằng sau các sai lầm
Câu chuyện thứ nhất: bạn trẻ về Hà Nội làm việc, mua luôn xe số trong tuần đầu theo lời giới thiệu của đồng nghiệp, ba tháng sau phát hiện tổng quãng đi lại của mình toàn phố nhỏ chật chội, cổ tay mỏi mỗi tối, cuối cùng bán xe chuyển sang thuê xe ga, lỗ một khoản đáng kể chỉ vì tuần đầu muốn nhanh có xe. Câu chuyện thứ hai: gia đình thuê nhà ở vùng ven, cả hai vợ chồng đi lại bằng xe công nghệ vì ngại mua xe, cuối tháng cộng chi phí di chuyển thấy bằng gấp rưỡi tiền thuê hai chiếc xe máy theo tháng, chuyển sang thuê và tiết kiệm được một khoản đáng kể mỗi tháng.
Câu chuyện thứ ba: một sinh viên năm nhất, chưa biết gửi xe ở đâu quanh trường, để xe qua đêm trước nhà trọ vì nghĩ hẻm nhỏ là an toàn, sáng ra mất chiếc mũ mới mua và một gương xe bị vỡ do ai đó đụng phải trong đêm. Ba câu chuyện này không phải để dọa ai, mà để minh họa quy luật chung: mỗi sai lầm của người mới đều có chi phí, và phần lớn chi phí đó tránh được bằng một tuần chuẩn bị đúng cách. Người mới thông minh không phải người không vấp, mà là người vấp vào những thứ sách vở không viết được, còn những gì viết được thì đọc trước.