Buổi tiệc tan, một người trong nhóm đã uống khá nhiều và giờ cần về nhà, và người còn lại trong nhóm xem lại bảng phân công ai chở ai. Người lái chưa uống nên lo là đúng, nhưng ít ai được chỉ dẫn rõ ràng về việc chở người say trên xe máy khác thế nào so với chở người tỉnh táo. Người say không giữ được thăng bằng riêng, không phản xạ né cùng lúc với người lái, và có thể ngủ gật giữa chặng. Bài viết này đi qua các kỹ thuật giữ thăng bằng chung, cách chọn tốc độ và tuyến, cùng những phương án thay thế an toàn hơn mà đáng lẽ phải là lựa chọn đầu tiên.
Tại sao chở người say nguy hiểm hơn người tỉnh
Một người tỉnh táo ngồi sau làm nhiều việc mà người ta không nhận ra: nghiêng người cùng xe vào cua, giữ thân trên ổn định khi xe phanh, và nếu buồn ngủ thì tự biết bấu chặt. Người say mất cả ba chức năng đó. Thân trên của họ trở thành một khối chất lỏng di chuyển ngược với lực quán tính, ngả về phía trước khi xe phanh và ngả về sau khi xe tăng tốc, mỗi cú ngả đều kéo tay lái của người điều khiển. Ngoài ra, người say còn dễ làm những việc bất ngờ như buông tay để vẫy chào, đòi xuống xe giữa chừng, hoặc thậm chí gục ngủ mà đầu liên tục gật về phía trước chắn tầm nhìn của người lái qua gương. Hiểu được đặc tính này, mọi kỹ thuật phía sau đều xoay quanh một mục tiêu: biến khối người đó thành hàng hóa đã được cố định.
Bảo người say bấu vào đâu
Trước khi nổ máy, hãy có một cuộc nói chuyện ngắn dù người kia đang say: yêu cầu họ hai tay ôm chặt qua eo hoặc bấu chắc tay nắm sau, và nói rõ với họ là xe sẽ đi chậm, không cần giữ mình theo kiểu điều chỉnh liên tục. Nếu người say ôm eo người lái, hướng dẫn họ ôm chặt thay vì chỉ đặt tay lên, vì phản xạ lúc say là buông tay ra khi thấy xe nghiêng. Một mẹo hữu ích: nhờ người say tự nói chuyện liên tục với người lái trong suốt chặng đầu, vừa để giữ họ tỉnh, vừa để người lái nhận ra ngay khi giọng nói im bặt vì họ đã gục ngủ. Nếu họ không thể thực hiện được yêu cầu bám chắc một cách hợp lý, đó là tín hiệu cho thấy không nên chở bằng xe máy nữa.
Chọn tốc độ và đường
Chở người say, tốc độ an toàn thấp hơn đáng kể so với chở người tỉnh, và đường thẳng quen thuộc tốt hơn đường tắt. Lý do chọn đường quen: người lái cần dành phần lớn sự chú ý cho khối người phía sau, nên phần dành cho việc đọc đường càng ít càng tốt. Tránh đường cao tốc và vành đai có tốc độ nhanh, tránh các đoạn phải thực hiện nhiều thao tác luồn lách, và ưu tiên tuyến có đèn đường đầy đủ. Khi vào cua, nghiêng xe ở mức tối thiểu, lấy vòng rộng hơn bình thường và dùng tốc độ chậm để khối người phía sau không bị văng lực sang một bên. Khi phanh, phanh sớm và dứt khoát nhẹ nhàng, kết hợp nhắc người sau trước mỗi lần giảm tốc bằng cách hô to một từ ngắn, vì người say không cảm nhận được sự giảm tốc đang tới.
Điểm tựa khi người say gục ngủ
Người say gục ngủ là tình huống phổ biến nhất, và cách xử lý phụ thuộc vào hướng gục. Nếu họ gục về phía trước, áp lưng người lái và tăng độ ôm, người lái nên chỉnh tư thế ngồi lùi nhẹ về sau để làm điểm tựa, giữ xe thẳng và giảm tốc để tìm chỗ dừng. Nếu họ ngả về sau, đó là tình huống nguy hiểm hơn nhiều vì khối lượng kéo xe mất thăng bằng theo hướng khó kiểm soát: hạ tốc ngay, đưa một tay về sau giữ vai họ kéo lên phía trước nếu có thể làm an toàn, hoặc dừng hẳn. Trong mọi trường hợp gục ngả, mục tiêu đầu tiên luôn là dừng xe ở nơi an toàn, đánh thức hoặc chỉnh lại tư thế họ, rồi mới cân nhắc tiếp tục. Mang theo người say trên chặng dài mà không có điểm dừng là tự đặt cược vào việc họ không ngủ trong suốt chặng đó.
Khi nào từ chối chở
Có một ngưỡng mà vượt qua thì xe máy không còn là phương án: người không ngồi nổi trên yên, không trả lời hợp lý khi được hỏi, hoặc đã nôn. Ở ngưỡng đó, chọn taxi hoặc xe công nghệ, để xe máy lại nơi gửi hoặc trả người nhà đến đón. Chi phí một chuyến taxi luôn rẻ hơn một lần ngã xe, và người say nặng còn có nguy cơ nôn giữa đường, một tình huống vừa mất vệ sinh vừa mất an toàn vì người lái giật mình. Nhóm đi tiệc nên quy định trước từ đầu buổi: ai uống nhiều hơn một mức nào đó thì không phải chở về bằng xe máy, để quyết định không phải là cuộc mặc cả lúc nửa đêm giữa một người say và một người mệt.
Người lái tuy chưa say nhưng đã uống ít
Một điều cần nói thẳng: nhiều người tự nhận mình chỉ uống một hai ly nên vẫn đủ sức lái, nhưng phản xạ và đánh giá khoảng cách đã giảm từ mức cồn thấp hơn nhiều so với cảm nhận chủ quan. Người đã uống, dù ít, cộng thêm người say phía sau, là hai tầng rủi ro chồng lên nhau. Với người thuê xe, việc lái xe sau khi uống còn đặt mình vào vị trí bất lợi hoàn toàn nếu có va chạm, về mặt trách nhiệm lẫn bảo hiểm giấy tờ. Câu trả lời thực tế cho các buổi tiệc có uống: để xe lại, đi taxi về, và quay lại lấy xe vào sáng hôm sau trong khung giờ hoạt động của nơi cho thuê, hoặc hỏi trước nơi cho thuê về phương án lấy xe trễ. Một đêm không có xe nhỏ hơn rất nhiều so với một tai nạn có cồn liên quan.
Đi nhóm đông có người say
Khi nhóm đi tiệc bằng nhiều xe, phân công lại trước khi tan tiệc: người say tập trung về một hai xe do người lái tỉnh táo nhất và quen đường nhất chở, số xe còn lại đi kèm phía trước và phía sau như một đội hình hộ tống. Xe chở người say luôn đi giữa, không dẫn đầu và không đi cuối, để nếu xe gặp vấn đề thì có người phát hiện ngay. Cả nhóm thống nhất tốc độ chậm và cùng dừng ở các điểm kiểm tra định kỳ, cách nhau chừng mười lăm phút đi đường, để kiểm tra tư thế người say và cho họ uống nước nếu tỉnh. Nhóm cũng nên biết trước địa chỉ nhà từng người để nếu ai đó không còn đủ khả năng chỉ đường, người chở vẫn về đúng nơi.
Đồ đạc của người say
Người say thường mang theo túi, điện thoại, ví, và khả năng giữ chúng gần như bằng không. Trước khi lên xe, mọi đồ của người say chuyển sang cốp xe hoặc túi của người lái, không để họ tự cầm, vì dữ liệu thực tế từ các chuyến đi đêm cho thấy điện thoại và ví rơi mất chủ yếu trong các chặng này. Kiểm tra lại một lần nữa sau khi đến nơi, và khi giúp người say xuống xe, đừng quên trả đồ trước khi họ đi vào nhà, vì tìm lại một người say vào sáng hôm sau để trả ví là việc mất nhiều thời gian hơn người ta tưởng.
Giúp người say xuống xe đúng cách
Đến nơi, đừng để người say tự tung chân xuống, vì phản xạ đầu tiên của họ là bước xuống khi xe chưa đứng chắc hoặc nghiêng. Trước hết người lái chống chân, hạ yên nếu cần, rồi hô rõ yêu cầu xuống. Trường hợp hai chân người say không tự đứng vững, cách an toàn là nhờ thêm một người nhà đỡ từ phía trước, hoặc cho họ ngồi lại trên yên cho tới khi đầu óc bớt choáng rồi mới bước xuống. Xác suất ngã khi xuống xe ở người say cao không phải vì họ yếu, mà vì họ đánh giá sai khoảng cách từ yên xuống mặt đất, một công việc não bộ cần độ tỉnh nhất định.
Kết lại
Chở người say bằng xe máy là việc có thể làm được ở mức say nhẹ, với điều kiện bám chắc, tốc độ chậm, đường quen và điểm dừng định kỳ. Quá ngưỡng đó, taxi là câu trả lời đúng cho cả người say lẫn người lái đã uống. Nếu bạn thường đi lại bằng xe máy và cần một chiếc xe cho các buổi tối ở Hà Nội, hãy liên hệ với Nguyễn Tú, đọc thêm kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, hoặc xem thêm các bài kinh nghiệm về đi lại an toàn vào ban đêm.