Ngõ Hà Nội có một loại thách thức mà trường dạy lái không mô phỏng nổi: chiều rộng vừa đủ một xe máy, hai bên là tường nhà, xe đạp, chậu cây, và thỉnh thoảng một người hàng xóm ngồi ghế bố ngay khúc cua. Người thuê xe về trọ trong ngõ thường phải quay đầu xe ở một khoảng sân bé xíu, lùi vào một lối gửi xe mà nếu chống chân sai vị trí thì gương quẹt tường. Kỹ năng lùi và quay đầu trong không gian hẹp là kỹ năng thuần tay chân, luyện được nhanh, nhưng ít bài viết nói tới từng bước cụ thể. Bài viết này bóc tách từng thao tác, từ tư thế chống chân khi lùi tới cách xử lý khi hai xe gặp nhau giữa ngõ một chiều thông hành.
Lùi xe máy khác gì lùi xe hơi
Xe máy không có số lùi, nên lùi bằng chân: người lái chống một chân xuống đất, đưa xe đi về sau bằng lực chân đạp và tay lái giữ hướng. Điều này khiến việc lùi xe máy là một bài tập cân bằng chứ không phải bài tập ga. Lỗi phổ biến nhất của người mới là cố dùng thêm mũi chân nhón để đi sau nhanh, khiến xe bị nghiêng về phía chân chống và đụng tường bên kia. Nguyên tắc: lùi chậm, từng bước ngắn, mắt nhìn về phía sau qua vai thay vì nhìn xuống bánh xe, vì hướng xe đi theo hướng tầm mắt của người nhìn. Mỗi lần bước chân chỉ nên dài một gang, sau đó dừng, kiểm tra hai khoảng trống hai bên, rồi bước tiếp.
Chuẩn bị trước khi quay đầu trong ngõ
Trước khi xoay xe trong một khoảng hẹp, quét sẵn bản đồ chướng ngại: xe đạp dựa tường bên trái, chậu cảnh góc phải, mép cống lún giữa ngõ. Nhớ hoặc nhìn lại vị trí các chướng ngại này, vì khi bắt đầu xoay, mắt bạn sẽ bận theo hướng xe chứ khó nhìn lại chúng. Kế hoạch quay đầu luôn nên chọn hướng mà đầu xe sẽ xoay về phía khoảng trống rộng hơn, dù điều đó có nghĩa là phải xoay nhiều bước hơn. Nếu ngõ có đoạn rộng hơn ở gần đó, đừng tiếc vài chục mét đi tới đoạn đó để xoay thay vì xoay vật vã trong đoạn hẹp nhất, thói quen chọn điểm xoay dễ là dấu hiệu của người đi ngõ lâu năm.
Kỹ thuật xoay từng bước
Cách xoay cơ bản trong không gian hẹp gồm chuỗi lặp lại ba nhịp: đẩy xe tới về một hướng nghiêng, chống chân, kéo xe về sau theo hướng ngược để góc xoay tích lũy. Cụ thể, đẩy xe tới theo một vòng cung nhỏ về phía trái, dừng, rồi lùi về sau theo vòng cung nhỏ về phía phải, mỗi nhịp giúp đầu xe xoay được khoảng hai mươi đến ba mươi độ. Lặp lại bốn năm nhịp, xe xoay được một góc vuông trong khoảng sân chỉ rộng hơn chiều dài xe một chút. Trong suốt quá trình, người lái đứng bên trái xe, hai tay giữ tay lái và cổ xe, không ngồi lên yên, vì trọng lượng cơ thể trên yên khiến việc điều chỉnh từng nhịp mất đi độ tinh tế. Trọng tâm thấp của tư thế đứng bên xe là lý do các bác trông xe ở nhà hàng quán xoay xe rất nhanh mà không bao giờ chạm tường.
Xoay trên đoạn có độ dốc
Nhiều ngõ Hà Nội có độ dốc nhẹ thoải nước, và xoay xe trên dốc thêm một biến số: xe có xu hướng tự chạy theo chiều dốc ở mỗi lần chuyển hướng. Ở các nhịp lùi, dốc kéo xe về phía chân thấp, nên hãy chọn nhịp lùi diễn ra theo hướng xuống dốc thay vì ngược dốc, vì đi sau trên dốc ngược bằng chân rất khó giữ xe thẳng. Nếu buộc phải lùi ngược dốc, mỗi nhịp lùi càng ngắn càng tốt và sẵn sàng bóp phanh ngay khi chân đặt lại. Trước khi xoay trên dốc, cũng nên nhận biết trước xe của bạn có hiện tượng nghiêng yên khi chống chân không, để chọn bên chống chân khớp với phía dốc cao.
Gặp xe ngược chiều trong ngõ một xe
Tình huống kinh điển của ngõ Hà Nội: hai xe máy gặp nhau ở đoạn chỉ rộng vừa một xe. Quy tắc bất thành văn rất rõ: xe nào gần đoạn rộng hơn thì nhường bằng cách lùi về tới đoạn đó, và xe còn lại đi qua từ từ. Nếu cả hai cùng ở giữa các đoạn rộng, xe nào có chỗ lùi dễ hơn, ít chướng ngại hơn, sẽ lùi. Điều cần thiếu nhất ở đây là sự chủ động: thay vì cả hai đứng nhìn nhau chờ đối phương lùi, người có vị trí dễ lùi nên ra hiệu bằng tay hoặc nhích xe lùi ngay. Khi lùi nhường trong ngõ có người đứng hai bên, hô to một tiếng xin phép, vì người đi bộ trong ngõ thường đang nhìn điện thoại và không nhận ra có xe đang lùi về phía họ. Đừng bao giờ cố ép qua khe giữa xe ngược chiều và tường, vì gương xe máy va vào tường là hư hỏng phổ biến nhất trong ngõ, và với xe thuê thì gương gãy là chi phí không ai muốn.
Tránh đồ đạc ven ngõ
Ngõ Hà Nội là không gian sống của dân cư: dây phơi, xe đạp của trẻ, thùng xốp, ghế nhựa. Khi lùi và xoay, các vật ở độ cao thấp hơn tầm mắt thường bị quên, đặc biệt là các vật thấp như thùng nước, cân bàn và các bậu cây đặt sát chân tường. Thói quen khi vào ngõ lạ lần đầu: đi chậm và nhìn bằng cả góc mắt dưới, ghi nhớ các vật thấp ở khúc nào, vì khi quay lại để xoay xe, đó chính là các điểm bạn cần né. Với dây phơi ngang ngõ ở độ cao cổ, chú ý khi đẩy xe tới theo vòng cung lớn, đầu người nghiêng theo xe có thể va dây, đặc biệt với người quen đội mũ bảo hiểm cồng kềnh.
Lùi vào lối gửi xe trong nhà
Lùi vào lối gửi xe giữa hai xe đã đỗ là bài thi thực hành của riêng ngõ Hà Nội. Bí quyết nằm ở điểm mốc: trước khi lùi, nhìn qua vai xác định một điểm mốc trên tường hoặc trên xe bên phải sao cho khi gương phải của bạn song song với điểm đó thì xe vào đúng khoảng. Lùi theo điểm mốc này, đừng nhìn hai bên liên tục vì nhìn hai bên làm tay lái dao động. Khi xe đã vào nửa sau, chỉnh thẳng bằng các nhịp ngắn, và chống chân kết thúc ở vị trí giữa hai lối, không nghiêng hẳn về một bên vì xe bên cạnh có thể bị lôi đổ. Với xe thuê, gập gương trước khi lùi vào lối hẹp là thao tác nên thành phản xạ, vì phần lớn vết xước gương xảy ra ở chính giây cuối cùng này.
Xe ga và xe số trong thao tác hẹp
Xe ga và xe số có chút khác biệt trong ngõ. Xe ga nặng phần sau, khi lùi bằng chân cần giữ thẳng phần đuôi xe nhiều hơn, nếu không đuôi xe dễ vung sang phía đối trọng. Xe số nhẹ hơn nhưng có cần côn, khi xoay bằng cách đẩy tới, giữ côn nhẹ để bánh trước lăn tự do giúp các nhịp đẩy mượt hơn. Người mới làm quen xe ga thuê thường gặp rắc rối khi lùi vì phản xạ vặn tay ga khi xe nặng, nên hãy nhớ nguyên tắc: khi lùi, tay phải chỉ giữ phanh, mọi chuyển động bằng chân, ga bằng không.
Luyện ở đâu trước khi ra ngõ thật
Cách luyện an toàn: tìm một bãi trống hoặc sân rộng với hai vật làm mốc giả hai bên cách nhau khoảng một mét năm, tập chuỗi xoay ba nhịp cho tới khi xoay được một góc vuông mà không chạm mốc. Sau đó thu hẹp khoảng cách xuống một mét hai. Chỉ cần một buổi luyện, phản xạ chống chân và nhìn qua vai sẽ ổn định đáng kể, và các thao tác trong ngõ thật chỉ còn là phiên bản chậm hơn của bài tập. Đây là một trong những kỹ năng đáng luyện nhất với người thuê xe sống trong ngõ, vì tần suất lùi và xoay trong ngõ mỗi ngày cao hơn hẳn tần suất chạy trên đường lớn.
Kết lại
Lùi và quay đầu trong ngõ là kỹ năng của chân, mắt và kiên nhẫn: lùi từng bước ngắn, nhìn qua vai, xoay bằng chuỗi ba nhịp, và chủ động nhường trong ngõ một xe. Chọn điểm xoay rộng hơn thay vì vật lộn với đoạn hẹp nhất. Nếu bạn chuẩn bị về trọ trong ngõ Hà Nội và cần thuê xe máy, hãy liên hệ với Nguyễn Tú, đọc thêm kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, hoặc xem thêm các bài kinh nghiệm về kỹ năng đi lại trong thành phố.