Có những món đồ không nặng nhưng dài: một cây nhỏ mua về trồng, ống nhựa sửa nhà, thanh tranh, cây gậy, thanh tre. Trên xe máy, độ dài là thách thức lớn hơn trọng lượng, vì hai đầu vật dài vươn ra ngoài phạm vi bạn vẫn quen kiểm soát. Đầu vật phía trước có thể chạm người đi ngược chiều khi vòng, đầu phía sau có thể quét vào xe khác khi bạn xi nhan chuyển hướng. Chở vật dài được hay không phụ thuộc vào cách bạn kiểm soát các đầu đó. Bài viết này đi qua từng lớp của việc chở vật dài trên xe máy sao cho an toàn cho bạn và người xung quanh.
Đánh giá vật dài trước khi chở
Trước khi buộc bất cứ thứ gì, hãy nhìn vật đó theo ba phép đo: dài bao nhiêu so với thân xe, nặng bao nhiêu, và cồng kềnh thế nào. Một vật dài ngang thân xe cộng thêm hai đầu vừa đủ là ngưỡng dễ xử lý nhất. Vật dài gấp rưỡi thân xe trở lên thì hai đầu vươn quá xa khỏi tầm với, và mọi rung động nhỏ ở thân xe đều bị khuyếch đại thành vung vẩy lớn ở đầu vật. Trọng lượng phân bố cũng quan trọng: vật nặng nhất ở một đầu sẽ xoay thân xe theo nó mỗi khi bạn nghiêng. Với các vật vừa dài vừa nặng, hoặc dài gấp đôi xe, câu hỏi đúng không phải là buộc kiểu gì mà là có nên chở bằng xe máy hay không.
Nguyên tắc buộc vật dài vào xe
Khi buộc, mục tiêu là biến vật dài thành một phần cứng của xe: không trượt, không xoay, không dịch theo đường rung. Buộc ít nhất hai điểm, một gần đầu này và một gần đầu kia, bằng dây có độ bền cao và siết thật chặt trước khi khởi hành. Điểm tựa tốt nhất là khung xe hoặc chỗ chân để, không phải là các chi tiết dễ gãy. Tránh buộc vào cổ xe hoặc các bộ phận chuyển động, vì vật dài bị buộc sai chỗ có thể khóa cả tay lái của bạn. Nếu vật là ống rỗng, chèn khăn vào hai đầu để giảm tiếng kêu và hầu hết các rung động gây khó chịu. Sau khi buộc xong, thử lắc mạnh vật bằng tay: nếu còn dịch chuyển, buộc lại trước khi đi.
Kiểm soát đầu vật phía trước
Đầu phía trước là đầu nguy hiểm hơn, vì nó hướng về phía người đi ngược chiều và về phía bạn khi bạn giảm tốc. Nếu vật chới phía trước tay cầm, mỗi lần bạn phanh gấp, đầu vật có xu hướng vung lên hoặc quét xuống đất, và cả hai đều làm bạn mất lái. Giữ đầu trước càng thấp và càng sát trục xe càng tốt. Khi vòng qua đoạn hẹp hoặc tránh vật cản, hãy nhớ rằng bán kính vòng của bạn bây giờ là bán kính xe cộng thêm chiều dài đầu vật. Thói quen hữu ích là mỗi lần chuẩn bị vòng, tự nhắc mình tính cả phần phụ phía trước, vì đây chính là phần người khác không nhìn ra khi họ chen sát cạnh bạn.
Kiểm soát đầu vật phía sau
Đầu phía sau dễ bị quên nhất vì nó nằm ngoài gương chiếu hậu. Nó vươn ra phía sau và lệch sang một bên khi vật bị buộc nghiêng, và xe đi sau có thể không nhìn ra phần vươn đó, nhất là buổi tối. Nếu vật dài hơn cốp nhiều, hãy buộc một dải vải màu sáng ở đầu sau để tăng khả năng nhận biết, tương tự cách các xe chở hàng dài làm. Khi chuyển hướng hoặc dừng vào lề, đầu sau quét một cung rộng hơn bạn tưởng, vì vậy cần chừa thêm khoảng trống cho nó. Đặc biệt cẩn trọng khi dừng xe rồi đưa chân chống xuống: chân bạn có thể vướng vào dây hoặc vật dài phía sau và kéo cả xe ngã.
Chọn tốc độ và tuyến đường khi chở vật dài
Chở vật dài nên đi chậm hơn bình thường, không phải vì xe yếu đi mà vì mọi dao động nhỏ đều lớn hơn ở hai đầu vật. Đường gồ ghề khiến vật rung và dần nới lỏng dây buộc, vì vậy nếu có tuyến đường nhựa phẳng hơn dù xa hơn một chút, hãy chọn tuyến đó. Các đoạn đông người đi bộ, chợ họp và ngõ hẹp là nơi hai đầu vật dễ chạm người khác, nên tránh vào giờ cao điểm nếu có thể. Trên đường thẳng vắng, giữ tốc độ vừa phải để bạn còn lực điều chỉnh khi gió mạnh làm vật dài lay. Một chuyến đi chậm mà chắc luôn kết thúc sớm hơn một chuyến đi nhanh phải dừng lại buộc lại dây ba lần.
Dừng và kiểm tra lại giữa đường
Dây buộc nới ra theo rung động là chuyện bình thường, không phải thất bại của mối buộc ban đầu. Vì vậy, hãy chủ động dừng kiểm tra sau đoạn đường đầu tiên, thường là vài trăm mét, và siết lại nếu cần. Đó là lúc mọi mối buộc yếu lộ ra khi chúng chưa gây chuyện. Sau đó cứ mỗi lần dừng lâu hơn vài phút, một cái lắc thử nhanh cũng đáng giá. Khi dừng kiểm tra, chọn chỗ tránh dòng xe, và nhớ rằng khi bạn đứng cạnh xe chở vật dài, hai đầu vật vẫn là vật cản với người đi đường, nên hãy dừng vào sát lề nhất có thể. Thói quen kiểm tra giữa đường là điểm khác biệt lớn nhất giữa người chở đồ nhiều kinh nghiệm và người mới chở lần đầu.
Khi nào nên đổi phương án
Một số vật đơn giản không nên chở bằng xe máy, và nhận ra điều này sớm là một kỹ năng. Các vật dài gấp đôi thân xe trở lên, các vật cần hai người mới nhấc được, hoặc các vật giòn dễ vỡ như kính dài, đều có phương án vận chuyển tốt hơn: xe ôm công nghệ chở đồ cồng kềnh, xe tải nhỏ gọi theo ứng dụng, hoặc nhờ cửa hàng giao tận nơi. Chi phí của một chuyến giao hàng thường thấp hơn giá phải trả khi vật rơi giữa đường hoặc khi tai nạn xảy ra từ mối buộc tuột. Đối với đồ thuê, cũng lưu ý rằng việc chở vật dài có thể làm xước thân xe hoặc hỏng phụ tùng, và các chi tiết này nên được cân nhắc trong trạng thái hoàn trả xe.
Xe máy thuê và việc chở vật dài
Nếu bạn đang đi xe thuê, có thêm một lớp cân nhắc: mối buộc và va chạm của vật dài có thể để lại dấu trên xe không phải của bạn. Tránh buộc trực tiếp dây kim loại sắc hoặc vật có cạnh vào phần sơn, chèn khăn lót ở các điểm tiếp xúc. Nếu bạn có nhu cầu chở vật dài thường xuyên trong kỳ thuê, hãy trao đổi trước với nơi cho thuê để chọn loại xe phù hợp và thống nhất về tình trạng xe khi nhận và khi trả. Một vài dòng trao đổi trước luôn tốt hơn một vết xước được phát hiện lúc giao xe. Người cho thuê thường có kinh nghiệm về các tình huống chở đồ và có thể gợi ý cách chở hợp lý cho loại xe cụ thể bạn đang đi.
Chở vật dài cùng người ngồi sau
Nếu có người ngồi sau, hãy phân công rõ trước khi khởi hành: người sau giữ vật ở đoạn đầu, và là người xuống xe trước khi bạn chống chân, vì tư thế chống chân của bạn có thể vướng vật buộc phía sau. Thống nhất rằng mọi việc chỉnh dây đều dừng hẳn mới làm, không chỉnh khi đang chạy. Người ngồi sau cũng nên ngồi giữ tư thế ổn định, tránh xoay người làm lệch trọng lượng của vật dài. Trước chuyến đi, hai người nên thử buộc và lắc thử cùng nhau một lượt để cùng biết mối buộc có chắc không, vì trên đường người sau chính là người gần dây buộc nhất và phát hiện nới lỏng sớm nhất.
Kết lại
Chở vật dài trên xe máy an toàn là bài toán kiểm soát hai đầu vật: đánh giá trước khi chở, buộc hai điểm thật chặt vào khung xe, giữ đầu trước thấp sát trục, tăng nhận biết cho đầu sau, đi chậm trên đường phẳng, và dừng kiểm tra lại dây giữa đường. Với vật quá dài hoặc quá nặng, đổi sang phương án vận chuyển khác là quyết định đúng. Nếu bạn có nhu cầu chở đồ trong kỳ thuê và muốn tư vấn loại xe phù hợp, hãy liên hệ với Nguyễn Tú, đọc kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, hoặc xem thêm các kinh nghiệm về chở đồ trên xe máy.