Người đi xe máy ở Hà Nội ai cũng từng gặp: một con chó từ ven đường lao ra sủa theo, hay cả đàn chó thả rông nằm giữa con ngõ vắng. Phản xạ đầu tiên của đa số người lái là né gấp hoặc phanh gấp, và đó chính xác là hai phản xạ gây tai nạn, không phải con chó. Bài viết này đi qua cách hiểu hành vi của chó trên đường và các kỹ thuật xử lý đã được kiểm chứng bằng kinh nghiệm lâu năm của những người đi đường nhiều.
Vì sao chó đuổi theo xe
Chó đuổi xe không phải vì nó muốn cắn bạn, mà vì ba bản năng: tuần giấc lãnh thổ, ham chơi, và phản xạ săn đuổi mọi thứ chuyển động nhanh. Một chiếc xe máy chạy ngang qua lãnh thổ của chó nhà mất dây là tín hiệu kích hoạt nó sủa và chạy theo. Điều quan trọng cho người lái: chó đuổi theo hướng song song hoặc chéo phía sau, và gần như luôn bỏ cuộc khi xe ra khỏi lãnh thổ của nó, thường chỉ vài chục mét. Hiểu điều này giúp bạn không hoảng: chuyện đang xảy ra là một màn trình diễn lãnh thổ, không phải một cuộc tấn công, và cách xử lý đúng gần như luôn là giữ nguyên hướng và tốc độ ổn định.
Phản xạ đúng khi chó lao ra
Kịch bản nguy hiểm nhất là chó lao ra từ bên đường ngang qua hướng đi của bạn, không phải chó đuổi phía sau. Trong khoảnh khắc đó, ba quy tắc: thứ nhất, tuyệt đối không phanh gấp và không đánh lái né lớn, vì cú ngã do phanh gấp hoặc do bánh trước vấp mép đường gây thương tích nhiều hơn mọi cú va với chó vừa; thứ hai, giảm tốc độ bằng phanh sau nếu có khoảng cách, giữ tay lái thẳng và ổn định; thứ ba, nếu va chạm không thể tránh, giữ thẳng bánh xe, vì xe máy thẳng bánh đi qua một chướng ngại nhỏ vẫn giữ được thăng bằng, còn một cú đánh lái né lúc cận là ngã gần như chắc chắn. Còi dài và đều ngay khi thấy chó chuẩn bị lao ra cũng có tác dụng thật, âm thanh làm nhiều con chó dừng lại đúng một nhịp, đủ cho bạn đi qua.
Không đá, không rượt, không ném
Với các con chó đuổi theo sau, mọi hành động trả đũa đều làm tình huống xấu đi: đá về phía sau làm bạn xê động tư thế trên xe lúc đang cần ổn định, rượt ngược lại con chó khiến bạn mất tập trung vào đường phía trước, và ném đồ vừa nguy hiểm cho người sau lưng vừa đẩy con chó vào thế phòng thủ. Chiến lược duy nhất hợp lý với chó đuổi theo là đi đều: giữ tốc độ, giữ hướng, và thoát khỏi đoạn lãnh thổ của nó. Nếu chó đuổi dai quá quãng thường lệ, dừng hẳn xe ở chỗ an toàn: chó hiếm khi tấn công một vật đứng yên và yên tĩnh, và hầu hết chúng dừng lại bối rối vài giây rồi bỏ đi, thời điểm đó bạn đi tiếp chậm rãi.
Qua khu vực nhiều chó thả rông
Các khu ngõ dân cư, đường liên thôn, khu công trình và ven chợ là những vùng nhiều chó thả rông, và kinh nghiệm của người đi đường nhiều là học thuộc các đoạn này trên tuyến quen để chủ động giảm tốc và còi trước. Khi đi vào các khu này: giảm tốc về mức có thể dừng ngay trong hai ba mét, quét mắt hai bên đường liên tục trước khi tới từng cụm nhà, vì chó hay nằm dưới gác đạp hoặc sau thùng rác, và dùng còi ngắn nhẹ từ xa hơn là để phát hiện nó ở sát xe. Nếu gặp cả đàn chó, đi chậm qua giữa đường, tránh nhìn thẳng vào mắt từng con, vì ánh mắt dừng lâu ở một con được chó đọc là thách thức, và tuyệt đối không bỏ chạy tăng ga trong khi đàn chó đang vây quanh, tăng ga kích hoạt phản xạ săn đuổi của cả đàn.
Chó nhà có chủ và chó lạ
Phân biệt hai loại giúp chọn cách xử lý. Chó nhà có chủ đang theo xe thường dừng ở ranh giới lãnh thổ quen thuộc của nó, đi qua đoạn đó là thoát. Chó thả rông không rõ nguồn gốc, đặc biệt các con lạ mặt, gầy và đi lang thang, có thể mang bệnh, nên tuyệt đối tránh để nó cào trầy người khi va nhẹ, và nếu bị cắn hoặc trầy xước do chó, rửa ngay vết thương bằng xà phòng và nước sạch nhiều lần rồi đi tiêm phòng dại, bệnh dại là căn bệnh gần như chắc chắn tử vong khi phát bệnh nhưng hoàn toàn phòng được khi xử lý đúng và sớm. Đây là lý do việc giữ khoảng cách với mọi con chó lạ trên đường không phải sự sợ hãi, nó là y tế dự phòng.
Chó nằm giữa đường và đường đêm
Chó hay nằm giữa mặt đường, nhất là đoạn đường lát nóng về đêm, vì bê tông giữ hơi ấm. Với các chuyến đêm qua đường vắng, quét vùng sáng đèn pha về phía trước và coi mọi vệt tối thấp kém độ dài một mét là chó hoặc chướng ngại cho tới khi xác nhận là khác. Nếu phát hiện muộn, giảm tốc mà không đổi hướng gấp, còi dài để chó dậy tránh, và nếu nó không dậy, đi vòng chậm qua mép bên kia với bán kính rộng nhất có thể. Kinh nghiệm đường đêm của người đi ven: còi nhẹ ở mỗi khúc cong có nhà, vì các chú chó nằm giữa đường có thói quen đứng dậy khỏi vị trí khi nghe còi từ xa.
Trẻ nhỏ và người ngồi sau khi gặp chó
Với chó đuổi theo, người ngồi sau, đặc biệt trẻ nhỏ, hay phản ứng bằng cách co giật hoặc hét lên, và các cử chỉ đó làm cả xe mất ổn định. Dặn trước người ngồi sau của bạn về quy tắc gặp chó: không hét, không nhúc nhích, bám chắc và nhắm mắt nếu sợ, mọi việc còn lại là của người lái. Nếu trẻ nhỏ đi sau hay hoảng sợ với chó, cân nhắc đổi tạm tuyến đi trong giai đoạn đó, hoặc dừng cho đàn chó đi qua trước khi tiếp tục, một phút chờ luôn đáng giá so với một cú giật mình của trẻ trên xe đang chạy.
Báo với chủ nhà và chính quyền khu dân cư
Khi một con chó hoặc một đàn chó tại một đoạn cụ thể trở thành rủi ro thường xuyên cho người đi đường, ví dụ chó hay lao ra tại ngõ vào khu nhà cụ thể, việc nói chuyện lịch sự với chủ nhà hoặc trưởng thôn, tổ dân phố thường giải quyết được triệt để hơn mọi biện pháp tại chỗ. Đa số chủ nhà không biết chó của mình có thói quen lao ra đường, và một lời nhắc tế nhị kèm gợi ý xích hoặc rào khu vực là đủ. Với các đàn chó vô chủ, thông báo cho đơn vị quản lý khu vực để xử lý theo quy định là cách làm đúng.
Tình huống chó lao ra khi đang chở người hoặc đồ
Mức độ rủi ro khi gặp chó thay đổi hẳn nếu xe đang chở người ngồi sau hoặc đồ cồng kềnh. Người ngồi sau thường có phản xạ giật mình mạnh hơn người lái, và một cái kéo vai đúng lúc bạn đang gánh lái có thể làm xe lệch hướng nhanh hơn chính con chó gây ra. Vì thế, trước khi đi qua các tuyến ven nhiều chó, hãy thống nhất trước với người ngồi sau quy tắc giữ yên và bám chắc, tuyệt đối không kéo hay hét vào tai người lái. Với xe chở đồ dài hoặc đồ dễ rơi, khoảng đường thắng an toàn dài hơn, nên tốc độ vào khu vực nhiều nhà cửa cần thấp hơn bình thường một bậc. Nếu chó lao ra trong tình huống này, ưu tiên giữ hướng và giảm ga từ từ thay vì phanh gấp, vì rơi đồ hoặc người sau mất đà còn nguy hiểm hơn việc con chó chạy ngang phía trước. Kinh nghiệm của nhiều người chạy hàng thường ngày là giả định mọi ngõ ven đều có thể có chó, nhờ thế tốc độ luôn giữ ở mức dừng được trong hai ba mét.
Tổng kết phản xạ của người đi đường nhiều
Gặp chó trên đường, câu trả lời của kinh nghiệm luôn ngắn: giữ thẳng, giữ đều, còi sớm, và không bao giờ phanh gấp né. Các kỹ năng này giống mọi kỹ năng lái khác ở chỗ chúng cần một lần hình dung sẵn trong đầu trước khi tình huống thật tới, hãy dành vài phút nghĩ qua các kịch bản trên tuyến mình hay đi. Nếu bạn thường đi qua các tuyến ven, ngõ nhiều chó thả rông và cần một chiếc xe có còi rõ, phanh ăn chắc cho các tình huống bất ngờ, hãy xem kinh nghiệm hoặc liên hệ để được tư vấn cụ thể.