Làng mộc Chàng Sơn bằng xe máy là kiểu buổi cuối tuần vừa đi vừa có chuyện để xem: quãng đường hướng tây qua các khu ven đô, đến làng nghề mộc lâu đời ở Thạch Thất, nơi tiếng đục đẽo vọng từ các xưởng dọc ngõ, mùi gỗ mới còn vương trong không khí. Nhưng đi làng nghề khác đi chùa chiền: chuẩn bị đúng cách, và phần chuẩn bị quan trọng không kém là chuyện gửi xe Chàng Sơn khi bạn muốn xuống bộ dạo các xưởng. Bài này xếp theo đúng một buổi đi thực tế.
Cung đường hướng tây: từ phố đến làng
Từ trung tâm Hà Nội, hướng đi là trục đại lộ hướng tây: qua các nút giao của khu đô thị ven, đường thẳng dài rợp cây, rồi rẽ theo đường hướng xã Chàng Sơn thuộc Thạch Thất. Trục chính rộng và nhanh; phần đường vào làng nhỏ hơn, hai bên là đất đồng và các dãy nhà vườn — khúc vào làng chính là khúc nên chạy chậm, vừa an toàn, vừa bắt đầu nghe được âm của xưởng mộc vọng ra từ các ngõ.
Đến khu làng, điều đầu tiên nhận ra là mặt đường có chỗ rợp bụi gỗ mịn và các mảng dải vương: dấu hiệu bạn đã vào đất mộc. Các xưởng nằm dọc theo ngõ chính và rải khắp các ngõ con; hỏi bất kỳ người địa phương nào cũng được chỉ vài xưởng mở cửa. Ngày thường xưởng làm đông nhất vào sáng; cuối tuần một số xưởng nghỉ, song phần lớn vẫn mở đón khách xem và mua.
Kinh nghiệm đi cuối tuần: khung sáng sớm làng còn nguyên không khí làm việc, máy chạy, gỗ xếp; khung chiều muộn xưởng ngóng nghỉ, hợp ai thích yên tĩnh. Ăn sáng nên ăn ở khu phố trước khi vào làng, vì trong làng chủ yếu chỉ có các hàng nước nhỏ.
Thăm xưởng mộc: cách xem và cách hỏi
Vào xưởng xem, phép lịch sự luôn mở đầu: xin phép chủ xưởng một câu, người làng nghề sẵn lòng cho khách xem, song xưởng là nơi làm việc, có máy chạy, có gỗ xếp cao — cứ đi theo người chủ chỉ, không tự len vào các lối giữa máy móc. Trẻ nhỏ đi cùng phải giữ chặt tay: trong xưởng có dụng cụ sắc, mùn gỗ trơn và các khối gỗ xếp chồng.
Cứ đi chậm một vòng, bạn sẽ thấy đủ các khâu: khúc gỗ thô, phôi đã đục, sản phẩm đang chà nhám. Hỏi giá thì hỏi nhẹ nhàng, hỏi để tham khảo; người chủ thường kể chuyện nghề trôi chảy hơn nhiều khi khách thật lòng xem. Các sản phẩm từ nhỏ như tượng gỗ, khay, lọ cho tới đồ nội thất đều có; ai định mua đồ to thì phần “chở về” xem bên dưới.
Gửi xe Chàng Sơn: các kiểu chỗ khi vào làng
Gửi xe trong làng theo kiểu làng nghề: các xưởng có sân rộng thường cho khách gửi xe ngay trong sân — vừa an toàn, vừa tiện vì xe ngay trước mắt bạn trong lúc xem. Các điểm thứ hai là các hàng nước ven ngõ chính và bãi trông xe nhỏ quanh khu chợ làng. Cuối tuần khách về đông, các sân xưởng đầy dần, nên ai đến khung giữa sáng thường được chủ xếp chỗ gọn hơn.
Vài nguyên tắc giữ xe nơi này: chốt dây xe dù chỉ dừng trong sân — xe máy trong làng nghề là thứ ai cũng có, nhầm xe dễ xảy ra khi các xe xếp sát; cất nón và đồ theo người, vì bạn sẽ xuống bộ dài qua các xưởng; và nhớ tên hoặc biển hiệu xưởng bạn gửi xe, các ngõ nhìn nhau na ná, một tấm hình vị trí xe cũng là mẹo đáng dùng.
Ai mua đồ nhỏ thì vấn đề gửi xe gọn gàng: đồ buộc chặt vào yên hoặc bỏ túi nilon treo ghế trước; đồ cỡ trung như ghế gỗ, khay to thì cân nhắc chở bằng xe — xem phần dưới về chở hàng.
Chở đồ gỗ về bằng xe máy: đáng nói hơn tưởng
Trước khi mua và chở, một việc đáng làm là mang theo sẵn dây mềm, vài chiếc bọc nilon lớn và hai sợi chun giằng: trong làng có nơi bán dây, nhưng tự chuẩn bị giúp bạn gói hàng ngay tại xưởng, đỡ phải chạy đi tìm giữa nắng. Ai định mua nhiều món nhỏ nên mang theo một chiếc túi vải cỡ lớn — đồ gỗ gói chung vào một túi buộc chặt dễ chở hơn nhiều so với từng món vương vãi treo trên xe.
Chở đồ gỗ trên xe máy có vài nguyên tắc: vật liệu gỗ nặng hơn kích thước của nó, và trọng tâm đặt cao làm xe lật tay lái ở các khúc quẹo. Đồ nhỏ buộc chặt vào giữa yên sau, dùng dây mềm có khoá; đồ dài như thanh gỗ, khung cửa thì tuyệt đối không chở ngang lưng xe trên đường trường — hãy nhờ xưởng chuyển, hoặc chọn đồ gọn gàng vừa xe.
Trục về qua các nút giao cuối tuần có dòng xe đông về phía đô thị: đồ buộc trên yên là thứ dễ tuột khi chạy trên đoạn đường trơn, nên dừng lại giằng dây lại một lần ở nửa đường về là thói quen của dân đi làng nghề. Và một chi tiết hay quên: mùn gỗ rơi ra khỏi kiện hàng trên đường về, ai phía sau sẽ cảm ơn bạn nếu bạn phủ bọc kín.
Tóm lại
Một buổi Chàng Sơn chuẩn: sáng sớm đi, ăn sáng khu phố, vào làng khung xưởng còn chạy, xem cùng nói chuyện với chủ, gửi xe trong sân xưởng, và về trước khung chiều. Ai muốn mẹo chạy xe hướng tây chung, xem mục kinh nghiệm; gợi ý điểm chơi khu vực này ở chuyên mục ngoại thành, các điểm đến quanh Hà Nội gom trong mục điểm đến Hà Nội, còn gợi ý đi chơi tổng hợp nằm ở trang chủ mục du lịch.