Bát Tràng là chuyến đi nửa ngày lý tưởng phía đông Hà Nội: gần, rẻ về công sức, và có phần trải nghiệm tay cho cả người lớn lẫn trẻ nhỏ. Trả lời ngắn gọn: từ khu trung tâm, qua cầu sang bờ bắc sông Hồng, quãng đường mười lăm đến hai mươi cây số tùy điểm xuất phát, đi buổi sáng hoặc buổi chiều đều được, và việc đáng chuẩn bị nhất không phải lộ trình mà là cách chở đồ gốm dễ vỡ về. Ai đi lần đầu thường mua nhiều hơn dự kiến, và cốp xe chật là vấn đề phổ biến nhất của chuyến này.
Tuyến đi và thời điểm
Từ nội thành, bạn chọn một cây cầu phù hợp hướng đông bắc, sang bờ bắc rồi theo tuyến đường dẫn về khu làng gốm thuộc Gia Lâm. Đường đa số rộng, đoạn qua khu dân cư đông buổi sáng với dòng xe địa phương, đi theo dòng chứ không vượt lách. Cả chặng dưới một tiếng với người đi vừa. Buổi sáng là khung đẹp: các lò và xưởng mở từ sớm, nắng chưa gay, và phần đi bộ trong làng dễ chịu. Buổi chiều muộn cũng được, nhưng nhiều xưởng đóng cửa dần sau bốn giờ, phần xem làm gốm mất đi.
Cuối tuần làng đón nhiều gia đình từ thành phố, đông nhưng vui. Ngày thường vắng hơn, hợp người thích nhìn ngấm công việc gốm thật thay vì dòng khách.
Những việc đáng làm ở Bát Tràng
Trải nghiệm đáng giá nhất thường là phần tay: nhiều xưởng cho khách ngồi nặn và tạo hình gốm, có thợ hướng dẫn, sản phẩm sau đó được nung và nhận sau vài ngày hoặc mang về phơi tùy loại. Với trẻ nhỏ, đây là phần quấn nhất, hãy mặc quần áo chấp nhận bẩn và mang khăn lau tay. Với người lớn, ngồi nặn một giờ giữa xưởng gốm là kiểu nghỉ ngơi hiếm có: tay bận, đầu rảnh.
Phần thứ hai là mua sắm: các gian hàng bán từ bát đĩa gia dụng tới đồ mỹ nghệ, chén sứ, ấm chén, đồ trang trí. Mua ở xưởng trong làng thường có nhiều lựa chọn hơn ở các quầy ngoài cổng. Ngôi chùa cổ và khu đình làng là phần thứ ba cho người thích lịch sử, tranh thủ giờ nghỉ trưa giữa các xưởng.
Chở đồ gốm về: phần kỹ thuật của chuyến
Đồ gốm dễ vỡ và nặng, hai tính chất tệ nhất với cốp xe máy. Ba nguyên tắc chở. Một, mỗi món bọc riêng: báo cũ hoặc túi hơi nếu có, ít nhất là giấy gói quanh từng chiếc, các món không để chạm trực tiếp nhau. Hai, chèn chết khoảng trống trong cốp và túi: áo mềm, khăn, hoặc giấy vo thành các góc, đồ không được có chỗ lắc. Ba, những món đẹp và mỏng nhất đeo theo người bằng ba lô trước ngực, cốp xe dành cho món dày và nặng hơn.
Nếu mua nhiều vượt cốp, các xưởng thường có dịch vụ chuyển hàng về tận địa chỉ trong thành phố với phí tùy khu vực và trọng lượng, hỏi trước khi thanh toán, đây thường là lựa chọn sáng hơn là cột thêm một thùng sau yên rồi mong nó nguyên vẹn qua các ổ gà trên đường về.
Đồ mang theo và trang phục
Trang phục thoải mái chấp nhận đất sét: đồ gốm bắn bùn nhẹ khi ngồi nặn, tay áo dài cởi được là tiện. Giày bệt chắc, vì nền xưởng và ngõ làng có chỗ trơn đất sét ẩm. Trẻ nhỏ mang bộ đồ thay và khăn ướt. Mùa hè mang mũ và nước, làng quảng chiếcexperience trải dài ngoài trời nhiều đoạn không bóng mát, mùa đông gió sông lạnh, thêm lớp gió mỏng.
Mang túi lớn gấp sẵn hai cái để phân loại đồ mua: món dễ vỡ một túi riêng đeo người, món chắc một túi khác, đừng trộn lẫn rồi sắp lại ở bãi xe lúc mệt.
Ăn uống
Khu vực làng có các quán ăn quê phục vụ dòng khách, món mộc mạc, giá hợp lý hơn nhiều điểm du lịch khác. Bữa trưa ở đây thường là phần dễ chịu của ngày, ăn chậm giữa sân nhà cổ. Trưa cuối tuần đông, đến sớm một chút hoặc ăn muộn sau giờ nghỉ của các xưởng. Về thành phố, nếu đi buổi chiều, các quán bún và cháo ven đường khu bờ bắc là điểm dừng nhẹ trước cây cầu.
Về thành phố và trả xe
Chặng về ngắn, nhưng lưu ý hai điểm. Một, nếu chở nhiều đồ gốm, chạy chậm hơn bình thường và tránh các khúc ổ gà đã biết, mỗi cú xóc là một rủi ro cho món mỏng. Hai, giờ chiều muộn các cây cầu hướng đông hay đông giờ tan làm, chọn cầu và giờ về tránh khung đó nếu đồ dễ vỡ. Trả xe: chặng ngắn nên khe giờ thoải mái, chỉ nhớ lau xe nếu bùn đất sét bắn lên vành.
Với người mới đến Hà Nội, Bát Tràng là bài đố dễ của hướng đông: đường ngắn, không lo lạc xa, và về vẫn kịp việc chiều. Với người ở lâu, đây là kiểu buổi sáng mua chén bát mới thay bộ cũ, tiện thể cho con chơi đất sét, một chuyến đi có ích thật chứ không phải đi cho có.
Chọn xe và chuẩn bị cốp cho ngày mua sắm
Một ngày về Bát Tràng mua sắm, loại xe quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Xe ga cốp rộng là lựa chọn tiện nhất: đồ gốm nhỏ như chén tách đặt được trong cốp, mỗi món bọc riêng bằng giấy hoặc áo cũ. Nếu nhóm đi hai người và dự kiến mua chậu hoặc bình lớn, một xe số với bớt hậu sau chắc chắn an toàn hơn, vì đồ to buộc phía sau người ngồi phía trước dễ văng khi qua ổ gà. Kiểm tra lốp và phanh trước khi nhận xe, đồ gốm tăng tải trọng bất ngờ so với chuyến đi chơi thường.
Mang theo vài túi nilon dày hoặc hộp các tông nhỏ mềm để phân loại đồ: đồ nặng lót đáy, đồ mỏng để riêng. Một cuộn băng keo nhỏ và vài tờ báo cũ đáng giá hơn mọi biện pháp cột chặt bằng dây, vì giấy giảm chấn tốt và không để lại vết xước men gốm. Nếu mua cho người thân ở xa và không tiện chở, hỏi xưởng về việc gói gửi, nhiều nơi làm quen việc này cho khách tỉnh.
Giá cả và cách trả giá ở làng
Giá gốm ở Bát Tràng chênh giữa các xưởng và giữa khu ngoài cổng với trong làng. Vài nguyên tắc giúp mua được đẹp. Một, đi sâu vào trong làng, giá thường mềm hơn khu mặt tiền gần bãi xe. Hai, mua theo bộ hoặc theo lô luôn dễ hỏi giá tốt hơn mua lẻ từng món. Ba, món có vết men không đều ở mặt đáy thường được bán giá dễ chịu hơn dù chất dùng như nhau, phù hợp khi mua cho nhà bếp thường ngày. Bốn, đừng mặc cả quá gắt với món tay của người nghệ nhân, phần chênh lệch thường không đáng so với công nặn và vẽ.
Trả tiền bằng chuyển khoản ngày càng phổ biến nhưng nhiều xưởng nhỏ vẫn quen tiền mặt, mang theo tiền lẻ. Giữ hóa đơn hoặc chụp lại tin nhắn xác nhận nếu đặt gửi hàng, để đối chiếu khi nhận.
Thời điểm trong ngày và trong tuần
Sáng sớm cuối tuần là lúc làng dễ chịu nhất: xưởng mở cửa, nắng chưa gay, người còn thưa. Trưa là giờ nhiều gia đình về nghỉ, một số xưởng nhỏ đóng cửa, nên nếu đến sau mười một giờ, hãy chấp nhận ít cửa mở hơn hoặc chờ tới một giờ rưỡi chiều. Ngày thường ngược lại: làng vắng khách, chủ xưởng có thời gian trò chuyện, phù hợp nếu bạn muốn tìm hiểu về men gốm và quy trình nung hơn là chỉ mua đồ.
Mùa lễ tết làng đông nhất, giá một số món cũng nhích theo nhu cầu. Nếu mục tiêu là sắm bộ đồ thờ hoặc ấm chén tặng, đi sớm trước cao điểm vài tuần sẽ nhàn hơn hẳn.
Về đường nào lúc chở nặng
Đường về với cốp đầy đồ cần đi chậm và chọn tuyến thẳng, ít gờ giảm tốc. Chạy sát làn phải, tránh ôm cua gấp vì trọng lượng phía sau khiến xe nghiêng khác thường. Qua cầu, gió ngang mạnh buổi chiều có thể đẩy xe chở đồ cao như hộp các tông, giảm tốc và giữ tay lái chắc. Nếu đồ quá cồng kềnh che gương, dừng lại tháo gương hoặc sắp xếp lại trước khi nhập dòng xe cầu.
Cuối cùng, kiểm tra lại dây buộc sau mỗi chặng dừng. Đồ gốm ít khi hỏng vì va chạm lớn, hỏng vì rung rinh lê dai trên đường trường. Nửa phút siết lại dây sau bữa trưa có thể cứu cả bộ ấm trà.
Tóm lại
Bát Tràng nửa ngày: đi sáng sớm qua cầu hướng đông, nặn gốm với trẻ, mua sắm ở xưởng trong làng, ăn trưa quê, và chở đồ dễ vỡ về bằng cách bọc riêng, chèn chết, món mỏng nhất đeo trước ngực. Tham khảo thêm các điểm chơi quanh Hà Nội trong mục du lịch, kỹ năng chở đồ dễ vỡ trên xe máy trong mục kinh nghiệm.