Ba người bạn thuê chung một chiếc xe ga ở Long Biên, mỗi ngày đổi lái vài lần: sáng người này chở đi ăn, chiều người kia chạy lên Hồ Tây. Vui thì vui, nhưng khi thay nhau lái xe thuê phạt nguội về sau rất dễ thành chuyện khó nói, vì không ai nhớ chính xác lúc đó ai cầm lái. Bài này hướng dẫn cách chuẩn bị trước khi đổi lái và cách ghi lại người lái theo ngày giờ, để khi có thông báo, cả nhóm xác định đúng người một cách bình tĩnh.
Đây là thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý; quy định có thể thay đổi. Bài không nêu mức phạt.
Thay nhau lái xe thuê phạt nguội: vì sao phải biết ai cầm lái
Vi phạm ghi nhận qua camera không có ai bị dừng xe tại chỗ. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, Điều 67, liệt kê camera trên tuyến giao thông và trong đô thị là một biện pháp phát hiện vi phạm. Thiết bị ghi biển số, thời gian, địa điểm; còn người ngồi sau tay lái thì phải xác định sau.
Theo Thông tư 73/2024/TT-BCA (Điều 24, tóm tắt từ nhiều nguồn, chưa đối chiếu Công báo), thông báo gửi chủ phương tiện ghi thời gian, địa điểm, hành vi và đơn vị giải quyết. Xe thuê đứng tên cửa hàng, nên cửa hàng sẽ cung cấp thông tin người thuê; người thuê lại phải trả lời được câu hỏi “giờ đó ai lái”. Các mốc từ lúc ghi nhận tới lúc xác định người lái có trong bài bao lâu thì có thông báo phạt nguội.
Trước khi đổi lái: ai được cầm lái
Nhật ký chỉ có ý nghĩa khi mỗi người cầm lái đều đủ điều kiện. Điều 56 khoản 1 của Luật 36/2024 yêu cầu người lái xe phải đủ tuổi, sức khỏe và có giấy phép lái xe còn điểm, còn hiệu lực, phù hợp với loại xe đang điều khiển, đồng thời mang theo giấy phép đó khi đi đường. Với xe máy thông dụng đến 125 cm3, hạng phù hợp theo Điều 57 là A1 trở lên.
Hai điểm trong Điều 9 về hành vi bị nghiêm cấm liên quan trực tiếp tới nhóm bạn:
- Khoản 1: cấm điều khiển xe cơ giới khi không có giấy phép lái xe theo quy định.
- Khoản 7: cấm giao xe cơ giới cho người không đủ điều kiện điều khiển.
Nghĩa là người đang cầm xe không nên đưa chìa khóa cho một người bạn chưa có bằng phù hợp, kể cả “chỉ chạy một đoạn ngắn trên đê”. Trước chuyến đi, mỗi người nên chụp sẵn mặt trước giấy phép lái xe của mình và gửi vào nhóm chat chung để cả nhóm cùng biết ai đủ điều kiện.
Còn chuyện cửa hàng có cho người khác ngoài người đứng tên thuê được lái hay không, cần khai báo những ai: hãy xác nhận trực tiếp với cửa hàng qua số 0942467674 trước khi nhận xe, và chốt lại bằng tin nhắn. Những câu nên hỏi khi hai người dùng chung xe có trong bài hai người thay nhau lái một xe máy thuê.
Nhật ký người lái: ghi những gì
Không cần sổ sách cầu kỳ. Mỗi lần đổi lái, chỉ cần một dòng với bốn thông tin:
- Ngày và giờ bắt đầu cầm lái.
- Tên người lái, viết đúng như trên giấy phép lái xe.
- Điểm xuất phát và điểm đổi lái, ghi theo tên phố hoặc địa danh dễ nhận ra.
- Lộ trình chính, chỉ những trục đường lớn đi qua.
Giờ kết thúc của người trước chính là giờ bắt đầu của người sau, nên không cần ghi hai lần. Nếu xe dừng gửi lâu, ví dụ để ở bãi cả buổi, hãy ghi thêm một dòng “xe gửi” kèm giờ gửi và giờ lấy.
Cách ghi cho nhẹ mà vẫn đủ tin cậy
Một người giữ sổ, một chỗ lưu chung
Chọn một người phụ trách ghi, thường là người đứng tên thuê. Ghi ngay vào một tin nhắn trong nhóm chat của cả đoàn: tin nhắn tự có giờ gửi, ai cũng đọc được, khó bị sửa lén.
Ảnh chụp ở mỗi lần đổi lái
Lúc dừng xe đổi người, chụp một tấm ảnh có người lái mới cạnh xe, thấy biển số. Ảnh trên điện thoại lưu sẵn ngày giờ, đôi khi cả vị trí. Đổi lái ở chỗ dừng đỗ an toàn, không dừng giữa làn xe hay trên cầu.
Lịch sử vị trí của người lái
Nếu người cầm lái bật lịch sử vị trí trên Google Maps, đó là lớp bằng chứng thứ hai. Không bắt buộc, nhưng hữu ích khi thông báo về sau nhiều tuần, lúc trí nhớ đã nhạt.
Ví dụ một ngày của nhóm ba người
Giả sử An, Bình và Chi thuê một chiếc xe ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên. Nhật ký trong nhóm chat có thể như sau:
- Sáng: An lái từ Bồ Đề qua cầu Chương Dương vào phố cổ, gửi xe gần Hoàn Kiếm.
- Trưa: Bình lấy xe, lái lên đường Thanh Niên rồi vòng Hồ Tây, dừng chân đổi lái ở phố Trích Sài.
- Chiều: Chi lái qua cầu Nhật Tân, theo đường Võ Nguyên Giáp đi một vòng rồi quay về.
- Tối: An lái về Long Biên qua cầu Long Biên, trả xe trước 21:00.
Mỗi dòng kèm giờ và một tấm ảnh. Nếu sau này thông báo ghi một thời điểm buổi chiều ở đường Võ Nguyên Giáp, cả nhóm biết ngay người cần đi làm việc với đơn vị giải quyết là Chi.
Khi thông báo phạt nguội về: dùng nhật ký thế nào
Khi cửa hàng báo có thông báo, hãy xác minh đó là thông báo thật, rồi đối chiếu đúng thời gian, địa điểm ghi trên thông báo với nhật ký. Người lái thực tế ở thời điểm đó nên trực tiếp liên hệ và làm việc với đơn vị giải quyết cùng cửa hàng, mang theo giấy phép lái xe và giấy tờ tùy thân; giấy tờ cụ thể hãy hỏi đơn vị giải quyết.
Nhật ký giúp nhóm nói rõ và thống nhất, chứ không thay cho việc xác minh của cơ quan chức năng. Điểm giấy phép lái xe được xử lý ra sao khi xe thuê vi phạm được phân tích trong bài phạt nguội có bị trừ điểm giấy phép lái xe không.
Những điều không nên làm
- Không ghi sai hoặc sửa nhật ký sau khi biết có vi phạm để đẩy lỗi sang người khác. Khai không đúng người điều khiển là gian dối, có thể khiến cả nhóm rắc rối hơn.
- Không giao xe cho bạn chưa có bằng phù hợp, dù chỉ một đoạn ngắn.
- Không chuyển tiền theo tin nhắn lạ tự xưng cơ quan chức năng, không đọc mã OTP cho ai.
- Không im lặng khi cửa hàng liên hệ; trả lời sớm, gửi nhật ký và ảnh liên quan.
Nguồn đối chiếu
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, Điều 9 khoản 1 và khoản 7, Điều 56 khoản 1, Điều 57, Điều 67; đối chiếu theo văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH.
- Thông tư 73/2024/TT-BCA, Điều 24: tóm tắt từ nhiều nguồn, chưa đối chiếu Công báo.
Tóm lại
Kiểm tra ai đủ điều kiện lái, hỏi cửa hàng trước, ghi một dòng nhật ký có giờ ở mỗi lần đổi lái và giữ ảnh. Đọc thêm trong chuyên mục phạt nguội và mục an toàn và pháp lý.