Hai người thuê chung một chiếc xe máy, chỉ một người có bằng. Chạy từ Long Biên lên Sóc Sơn được nửa đường, người lái mỏi tay, bạn đi cùng bảo “đường vắng, để mình lái một đoạn”. Nghe vô hại, nhưng giao xe cho người không bằng lái là hành vi luật cấm, và người cầm lái cũng vi phạm cùng lúc. Bài này tách rõ ai chịu trách nhiệm gì: người lái, người thuê đứng tên đã giao xe, và chuyện gì xảy ra nếu đoạn “lái thử” đó kết thúc bằng một cú va chạm.
Giao xe cho người không bằng lái: luật cấm cả hai phía
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 9. Hai khoản liên quan trực tiếp:
Khoản 1: “Điều khiển xe cơ giới tham gia giao thông đường bộ không có giấy phép lái xe theo quy định của pháp luật”.
Khoản 7: “Giao xe cơ giới, xe máy chuyên dùng cho người không đủ điều kiện theo quy định của pháp luật để điều khiển xe tham gia giao thông đường bộ.”
Khoản 1 nói về người cầm lái. Khoản 7 nói về người trao xe. Cùng một lần đổi tay lái, hai người có thể cùng vi phạm.
Người lái chưa có bằng vi phạm điều gì
Khoản 1 Điều 56 yêu cầu người lái xe phải đủ tuổi, sức khỏe và có giấy phép lái xe còn điểm, còn hiệu lực, phù hợp với loại xe đang điều khiển, do cơ quan có thẩm quyền cấp. Người bạn chưa có bằng thiếu ngay điều kiện này.
“Không đủ điều kiện” cũng không chỉ là chưa có bằng. Theo đúng câu chữ khoản 1 Điều 56, các trường hợp sau cũng đáng dè chừng:
- Bằng đã hết điểm hoặc hết hiệu lực.
- Bằng không đúng hạng với xe đang lái, xem thêm bài lái xe máy không đúng hạng giấy phép.
- Chưa đủ tuổi theo quy định cho loại xe đó.
Mức xử phạt cụ thể nằm ở Nghị định 168/2024/NĐ-CP; bài này không nêu con số, hãy tra văn bản gốc.
Người thuê đứng tên chịu trách nhiệm gì khi cho bạn lái xe thuê
Người đứng tên hợp đồng là người nhận xe từ cửa hàng. Khi bạn đưa chìa khóa cho người chưa có bằng, chính bạn là người “giao xe” theo nghĩa của khoản 7 Điều 9. Việc xe là xe thuê không làm hành vi này nhẹ đi. Ai bị xử lý, mức nào, cơ quan chức năng xác định theo nghị định và từng vụ việc.
Ngoài luật, còn quan hệ với cửa hàng. Bạn là người chịu trách nhiệm về chiếc xe trong suốt thời gian thuê. Hợp đồng có cho phép người khác lái hay không, phải khai báo người lái thứ hai thế nào, thì dữ liệu công khai của cửa hàng chưa nêu. Hãy gọi 0942467674 để xác nhận trực tiếp trước khi nhận xe, và xin xác nhận lại bằng tin nhắn.
Khi có va chạm: trách nhiệm dân sự không biến mất
Chuyện nặng nhất không phải bị kiểm tra mà là va chạm. Lúc đó có ba tầng trách nhiệm chồng lên nhau:
- Bồi thường cho người bị thiệt hại. Gây thiệt hại về người hoặc tài sản thì nghĩa vụ bồi thường theo pháp luật dân sự phát sinh. Ai bồi thường phần nào phụ thuộc lỗi của từng người và kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
- Hư hỏng xe thuê. Người đứng tên vẫn phải giải quyết với cửa hàng về sửa chữa và thời gian xe bị giữ, theo thỏa thuận thuê.
- Bảo hiểm. Xe cơ giới phải có bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe (điểm d khoản 1 Điều 56). Người lái không có giấy phép có thể ảnh hưởng tới việc bồi thường; hãy đọc kỹ phần loại trừ và hỏi đơn vị bảo hiểm. Các bước cụ thể có trong bài thủ tục bồi thường bảo hiểm TNDS khi va chạm.
Đừng thỏa thuận “nhận thay” rằng người có bằng đang lái. Khai sai người cầm lái chỉ làm vụ việc rắc rối thêm. Cách báo cửa hàng khi người đi cùng lái gặp sự cố xem ở bài người đi cùng mượn lái xe thuê rồi gặp sự cố.
Những tình huống dễ “lỡ tay” ở Hà Nội
- Đường đê, đường ngoại thành vắng. Đoạn đê sông Hồng hay đường về Ba Vì buổi trưa thưa xe khiến người ta nghĩ “lái thử không sao”. Đó vẫn là đường bộ, luật áp dụng như trong phố.
- Người lái chính uống bia ở bữa tối. Ăn tối ở phố cổ Hoàn Kiếm, người có bằng uống vài cốc rồi đưa chìa cho bạn chưa có bằng. Đây là hai lỗi chồng nhau: người đã uống không được lái, người chưa có bằng cũng không. Cách đúng là gửi xe và gọi xe về.
- Cặp đôi đi chơi, một người muốn “tập”. Muốn tập thì đăng ký học và thi sát hạch, không tập trên xe thuê ngoài đường.
Làm sao đi chung mà không phải đổi tay lái
- Chia chặng ngắn, nghỉ đều. Một người lái suốt thì nghỉ sau mỗi đoạn, ví dụ dừng ở cây xăng hay quán nước ven đường trước khi đi tiếp.
- Chỉ thuê thêm xe khi người kia có bằng hợp lệ. Nếu cả hai đều có bằng, đọc bài hai người thay nhau lái một xe máy thuê để biết cần báo cửa hàng những gì.
- Đổi phương tiện cho chặng mệt. Đi xa trong ngày mà người lái đã đuối thì gửi xe, đi xe khách hoặc xe buýt về.
Cửa hàng Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00. Có hai người cùng đi, hãy nói rõ ai sẽ lái ngay khi đặt xe.
Nguồn tham khảo và lưu ý
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15: Điều 9 khoản 1 và khoản 7, Điều 56 khoản 1.
- Văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH, đã gồm sửa đổi theo Luật số 118/2025/QH15.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ.
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi; hãy xác nhận tại cơ quan có thẩm quyền khi cần.
Tóm lại
Chìa khóa xe thuê chỉ nên nằm trong tay người có bằng phù hợp. Đưa cho bạn chưa có bằng, cả người lái lẫn người giao xe đều vi phạm. Xem thêm mục giấy phép lái xe và chuyên mục an toàn và pháp lý.