Xe ga đề yếu trời lạnh là hiện tượng quen của mùa đông Hà Nội: sáng ra xe để qua đêm dưới sân, vặn khóa nghe tiếng đề chậm rãi như mệt, máy phải vài nhịp mới chịu nổ, trong khi chiều hôm trước vẫn đề giòn ngay lần đầu. Với xe ga thuê, hiện tượng này đáng để ý hơn xe nhà vì ắc quy của xe cho thuê thường có tuổi, và người thuê không biết tuổi ấy cho tới khi trời lạnh điểm danh. Bài này giải thích vì sao đề điện yếu đi khi lạnh, trình tự đề đúng khi xe gặp khó, và phần biên giới trách nhiệm với quán khi sự cố này xảy ra giữa kỳ thuê. Kiến thức chung về xe tay ga nằm ở trang xe ga, phần chạy xe trong thời tiết xấu nằm ở trang thời tiết và đường xa.
Vì sao đề điện yếu đi khi trời lạnh
Nguyên nhân chính nằm ở ắc quy. Nhiệt độ thấp làm phản ứng hóa học bên trong ắc quy chậm lại, dòng điện phóng ra giảm, và mô tơ đề vì thế quay yếu hơn. Cộng thêm hai yếu tố thường gặp trên xe cho thuê: ắc quy đã dùng lâu thì phần giảm này càng mạnh, và máy lạnh cần số vòng đề cao hơn máy ấm để nổ — tức cùng một lúc, nguồn yếu đi trong khi nhu cầu lại tăng lên. Đó là lý do hiện tượng hầu như chỉ thấy sáng sớm mùa lạnh và mất dần sau khi xe chạy được quãng.
Một nguyên nhân phụ hay đi kèm là máy đề phải làm việc với dầu nhớt đông hơn khi lạnh. Nhớt đặc làm máy quay nặng hơn, mô tơ đề phải kéo nặng hơn, và tiếng đề vì thế nghe chậm. Hiện tượng này tự hết khi máy đã chạy ấm, nhưng nó chứng tỏ cùng một buổi sáng, mọi thứ đang đòi hỏi ắc quy nhiều hơn ngày thường.
Trình tự khởi động xe ga trời lạnh khi đề yếu
Bước một: chờ đèn báo trước khi đề. Vặn khóa tới vị trí bật điện, để yên vài giây cho đèn báo tắt hết hoặc đứng ổn, rồi mới bóp phanh và đề. Nhiều người đề ngay khi đèn báo còn nhấp nháy, và đó là lúc điện đang dồn cho mạch khởi động, đề sẽ chậm hơn. Bước hai: tắt phụ tải — đèn, còi không bấm, quạt nếu có — để toàn bộ dòng dồn cho mô tơ đề.
Bước ba: đề nhịp ngắn, mỗi nhịp vài giây, nghỉ giữa các nhịp. Đề dài liên tục làm mô tơ nóng và ắc quy tụt nhanh, và nếu máy không nổ sau ba bốn nhịp thì dừng lại nghỉ lâu hơn, chờ một lúc rồi thử lại. Bước bốn: khi máy đã nổ, đừng vặn ga để máy gào lên — để máy không tải chạy chậm cho ắc quy tự nạp lại, rồi mới chạy xe, và quãng đầu nên chạy nhẹ.
Cách phòng tốt nhất cho buổi sáng mùa lạnh: nếu có thể, đẩy xe vào chỗ ít gió hoặc có nắng sớm, và đề sau khi xe đã được phơi một chút. Với xe để ngoài qua đêm trong các đợt rét đậm ở Hà Nội, khác biệt giữa đề ngay khi trời còn tối mờ và đề sau khi có nắng ban đầu là có thể nghe được bằng tai.
Khi nào là hỏng thật sự, khi nào chỉ là lạnh
Ranh giới đáng nhớ: đề yếu nhưng máy vẫn nổ sau vài nhịp, và chạy cả ngày bình thường — đó là dấu ắc quy đang yếu dần theo tuổi, trời lạnh chỉ làm lộ ra. Còn đề không nổ nổi dù đã đề đúng trình tự, đèn báo mờ hẳn hoặc nhấp nháy thất thường, và tiếng đề gần như không quay — đó là ắc quy đã tới hạn hoặc có lỗi mạch nạp, xe cần được xử lý bởi quán.
Trường hợp thứ hai không nên cố đề thêm: mỗi lần đề dài là một lần ắc quy tụt sâu, và ắc quy tụt nhiều lần trong ngày sẽ hỏng nhanh hơn. Tốt hơn là gọi quán ngay, mô tả hiện tượng, và hỏi phương án — quán có thể cho người mang ắc quy tới giúp, hoặc đổi xe. Với xe thuê, việc xe không nổ được làm mất phần đầu ngày của mình, nên báo sớm và hỏi phương án là quyền lợi chính đáng, không phải làm phiền.
Phần trách nhiệm với quán khi ắc yếu
Giống mọi hỏng hóc của xe thuê, mốc đáng rõ là: ắc yếu sẵn từ trước hay do sử dụng trong kỳ. Nhưng ắc quy là bộ phận chai dần theo tháng, nên ranh giới này thường không đen trắng — ắc cũ yếu thêm theo từng tuần là chuyện của xe, còn để đèn sáng qua đêm làm ắc cạn là chuyện của người dùng. Vì thế hai thói quen đáng giữ trong kỳ thuê mùa lạnh: kiểm tra đèn đã tắt hẳn mỗi lần khóa xe, và không để chìa khóa ở vị trí bật điện khi đỗ dài.
Lúc nhận xe vào mùa lạnh, một thử đáng làm: đề thử ngay tại quầy hai nhịp. Xe đề giòn hai nhịp ngay buổi sáng lạnh là xe có ắc còn khỏe; xe đề chậm ngay từ đầu thì biết trước để chủ động, và cũng là thông tin cho quán. Hiện tượng ghi nhận sớm luôn xử lý nhanh hơn hiện tượng phát hiện giữa phố lúc sáu giờ sáng.
Chạy xe ga mùa lạnh ngoài phần đề
Khởi động xe ga trời lạnh chỉ là đầu buổi; phần còn lại là chạy với máy chưa ấm và đường có thể ướt. Quãng đầu sau khi nổ máy nên chạy ga nhẹ, tránh lấy ga đá cho máy nóng nhanh — máy lạnh mà bắt làm việc nặng là cách mòn máy rõ rệt nhất. Phần lái xe trong sương sớm và mặt đường ướt mùa lạnh được nêu chi tiết ở trang thời tiết và đường xa, còn tổng quan các dòng xe cho thuê nằm ở trang xe máy và dòng xe.
Chốt lại
Đề yếu lúc trời lạnh trên xe ga thuê thường không phải xe hỏng đột ngột mà là ắc yếu cộng với lạnh — hiện tượng lặp lại mỗi sáng mùa đông. Trình tự đúng: chờ đèn báo, tắt phụ tải, đề nhịp ngắn, không cố đề dài. Và với xe thuê: đề thử tại quầy nhận xe vào mùa lạnh là hai nhịp đáng giá nhất để không phát hiện chuyện này giữa phố lúc sáng sớm.