Ngày đầu nhận xe chạy êm ru, hôm sau đã nghe tiếng rít rè rè phía dưới yên mỗi lần ga lên, nhiều người đi xe thuê ở Hà Nội liền thắc mắc không biết xe gặp vấn đề gì. Xích xe bị khô là nguyên nhân phổ biến nhất của tiếng rít này. May thay, đây là tình huống dễ nhận biết và xử lý, miễn là bạn kiểm tra đúng cách trước khi tiếp tục hành trình dài. Bài viết này hướng dẫn từng bước kiểm tra xích và thói quen bôi dầu xích xe máy đúng cách.
Nhận biết tiếng rít do xích xe bị khô
Tiếng rít của xích khô có đặc điểm nhận diện rõ: phát ra từ phía sau xe, càng ga càng rõ, thường kèm cảm giác ga nặng nhẹ, vang lên thành chuỗi rè rè liên tục khi giữ tốc độ đều. Khác với tiếng rít phanh chỉ xuất hiện khi bóp phanh, tiếng xích vang đều đặn bất kể bạn bóp hay nhả. Để chắc chắn, dừng xe ở chỗ vắng, chống chân giữa xe, vào số rồi đưa tay quay nhẹ bánh sau, nghe thử chuỗi tiếng lách cách. Xích khô thường nghe khô khét từng nhịp.
Ngoài ra nhìn bằng mắt cũng thấy được: xích khô có màu sẫm hoặc rỉ đỏ, bề mặt nhông răng như phủ một lớp bụi mịn, ngược lại xích đủ dầu thường óng một lớp mỡ mỏng. Chạm tay vào xích, nếu cảm giác ráp, khô queo, không thấy chút dầu nào bám, thì chuyện xích thiếu dầu gần như chắc chắn.
Vì sao xích bị khô và kêu rít
Xích xe máy làm việc liên tục dưới nắng mưa, lớp dầu bôi trơn bị bay hơi, rửa trôi theo thời gian, nhất là mùa mưa hoặc đi qua các đoạn ngập nước ở Hà Nội. Mỗi chu kỳ xích chạy qua răng nồi trước sau hàng trăm lần mỗi km, thiếu dầu, kim loại ma sát trực tiếp kim loại, sinh ra tiếng rít và mòn nhanh cả xích lẫn đĩa răng.
Người thuê xe hay quên rằng xích cũng cần chăm như dầu máy. Nhiều xe thuê đi nhiều khách mỗi tuần, nếu chủ cho thuê chưa kèm theo lịch chăm, xích nhanh khô hơn xe cá nhân. Chính vì vậy, tự biết cách kiểm tra giúp bạn tránh được cả tiếng ồn khó chịu lẫn rủi ro xích đứt giữa đường.
Kiểm tra xích trước khi chạy tiếp
Trước khi tiếp tục hành trình, hãy làm bốn việc nhanh. Thứ nhất, quan sát màu xích và đĩa răng, tìm vết rỉ sẫm, khô dầu. Thứ hai, ấn nhẹ xích giữa hai đĩa, xích nhún lên xuống khoảng hai ba centimet là độ chùng ổn; nhún quá sâu là xích chùng, không nhún nổi là xích căng quá. Thứ ba, xoay bánh sau chậm, nhìn xích chạy qua răng có bị cắn lệch, có mắt xích bị cứng không quay. Thứ tư, chạy thử vài trăm mét sau khi xử lý, nghe lại tiếng rít có dứt không.
Nếu chỉ là khô dầu, xích vẫn chạy tạm được trong ngày ở tốc độ thấp, nhưng cần được bôi trơn sớm. Nếu xích chùng lùng bủng hoặc có mắt xích cứng, hãy giảm tốc, tránh ga mạnh, và báo cửa hàng ngay, vì những hỏng đó ảnh hưởng trực tiếp tới an toàn.
Cách bôi dầu xích xe máy đúng cách
Bôi dầu xích xe máy không khó nhưng cần đúng trình tự. Chọn loại dầu bôi xích chuyên dụng dạng xịt, hoặc dầu máy số phù hợp nếu không có loại chuyên dụng. Chống xe chắc chắn hoặc nhờ người giữ, vào số không, xịt dầu vào mặt trên của xích theo từng đoạn, đồng thời xoay bánh sau để dầu phủ đều chu vi và thấm vào khe mắt xích. Xịt vừa đủ một lớp mỏng, để yên vài phút cho dầu ngấm, rồi lau bớt phần dầu dư bằng khăn, tránh dầu văng tung tóe lên vành khi chạy.
Thời điểm tốt là buổi tối sau khi xe nghỉ, để dầu thấm qua đêm, và không bôi ngay trước chuyến đi mưa. Tần suất hợp lý là mỗi vài trăm km, hoặc sớm hơn nếu đi mưa, đường bụi. Với xe thuê, nếu cảm thấy chưa quen thao tác, cứ hỏi chủ cho thuê cách làm, đa phần hướng dẫn trong vài câu.
Khi nào cần báo cửa hàng ngay
Dù tự bôi dầu được, có vài trường hợp bạn không nên tự tiện xử mà phải báo ngay: xích chùng bất thường dù đã xiết theo đánh dấu; mắt xích cứng không đàn hồi; răng đĩa mòn cong rõ hoặc xích bị tuột răng khi ga; tiếng rít kéo dài không dứt sau khi đã bôi trơn. Đây là dấu hiệu hư hóc thật, tiếp tục chạy dễ đứt xích giữa đường, hoặc làm hỏng thêm cả đĩa răng, phát sinh chi phí lớn.
Khi gọi báo, mô tả rõ loại xe, hiện tượng tiếng kêu, các bước đã kiểm tra và đã bôi dầu hay chưa, giúp chủ cho thuê quyết định nhanh nên mời thợ hay đổi xe. Với xe thuê, mọi việc thay thế, xiết chỉnh chuyên sâu thuộc về bên cho thuê, bạn chỉ cần trung thực và báo sớm.
Thói quen giữ xích khỏe suốt kỳ thuê
Ngay khi nhận xe, hãy dành một phút cúi xuống nhìn xích: màu dầu, độ chùng, các mắt xích có đều không. Nếu thấy khô ngay từ đầu, yêu cầu chủ cho thuê bôi trơn trước khi nhận, hoặc tự hỏi mượn dầu để xử. Trong kỳ thuê, tránh phơi xe dưới mưa cả ngày không che, tránh rửa xe bằng cách xịt nước áp lực mạnh thẳng vào xích vì làm trôi hết lớp dầu bảo vệ.
Xích khỏe giúp xe êm, ga nhẹ và tiết kiệm nhiên liệu hơn. Bạn có thể đọc thêm về chăm sóc xe trong mục bảo dưỡng xe máy, xem tổng hợp về xe máy, hoặc tham khảo các bài kinh nghiệm để mọi chuyến đi ở Hà Nội đều suôn sẻ.