Cúi xuống xem lốp xe và nhận ra gai lốp một bên bị mòn nhẵn còn bên kia vẫn cao, nhiều người đi xe máy thuê ở Hà Nội thắc mắc không biết xe có bị lỗi gì không. Lốp mòn không đều không chỉ làm xe xấu, mà còn là dấu hiệu cảnh báo nhiều vấn đề ẩn sau, từ áp suất lốp sai tới vành cong hay giảm xóc yếu. Hiểu được các nguyên nhân giúp bạn biết cần làm gì để bảo vệ an toàn của chính mình.
Nhận diện các kiểu mòn lốp phổ biến
Mỗi kiểu lốp mòn không đều kể một câu chuyện riêng. Mòn hai vai lốp mà gai giữa vẫn cao là lốp non thường xuyên, phần thân lốp đè phẳng ra hai bên. Ngược lại, mòn nhẵn chỉ giữa lốp là lốp căng quá mức. Mòn một bên, gọi là mòn lốp một bên, thường do xe hay nghiêng tải, người ngồi lệch, hoặc hệ thống lái có vấn đề khiến bánh không chạy thẳng tự nhiên. Mòn từng đốm loang lổ quanh chu vi là dấu hiệu giảm xóc yếu hoặc vành cong, lốp bị nhảy lên xuống liên tục trên đường gồ ghề.
Với xe máy thuê đi nhiều khách, kiểu mòn hai vai và kiểu mòn một bên là thường gặp nhất, vì xe qua nhiều tay với thói quen ngồi, chở hàng khác nhau. Hãy nhìn cả bánh trước và bánh sau vì hai bánh chịu tải khác nhau.
Nguyên nhân thứ nhất: áp suất lốp sai
Áp suất quyết định hình dáng vùng lốp chạm mặt đường. Lốp non, phần thân xẹp ra, vai lốp gánh cả tải, lâu ngày mòn sậm hai bên. Lốp căng quá, chỉ điểm giữa lốp tiếp xúc, gai giữa mòn nhanh. Cả hai trường hợp đều khiến xe kém bám đường, đặc biệt nguy hiểm trên đường ướt như mùa mưa Hà Nội. Kiểm tra áp suất bằng đồng hồ tại cây xăng hoặc tiệm bơm là việc nhanh, nên làm định kỳ mỗi tuần một lần với xe hay đi.
Nếu thấy xe hay phải bơm lại liên tục kèm mòn lệch, có thể xe còn bị rò hơi, khiến áp suất luôn thấp hơn tiêu chuẩn mà bạn không để ý. Trường hợp đó cần bịt vá hoặc xem lại van lốp.
Nguyên nhân thứ hai: thói quen chạy và chở hàng
Cùng một chiếc xe nhưng mỗi người ngồi, mỗi kiểu chở hàng tạo ra lực đè khác nhau. Người quen nghiêng người về một bên, hay chở hàng nặng lệch một vai, khiến bánh chịu tải không đều, lâu dài tạo vệt mòn một bên. Cách vào cua cũng góp phần: hay vào cua gắt ở tốc độ cao làm vai lốp một phía cọ xát mạnh hơn. Với người đi xe thuê chạy nghề cả ngày, những thói quen nhỏ cộng dồn thành mòn rõ rệt chỉ sau vài tháng.
Điều chỉnh tư thế ngồi giữa yên, chia đều hàng hai bên, vào cua dịu hơn, vừa đỡ mòn lốp vừa tiết kiệm nhiên liệu, lại an toàn hơn khi đường trơn.
Một cách quan sát thói quen của chính mình là nhờ người quen đi sau chụp vài tấm ảnh khi bạn đang chạy ổn tốc độ. Ảnh chụp thường cho thấy bạn hay nghiêng người về bên nào, bánh xe có bị đè lệch không. Nhiều người bất ngờ nhận ra mình ngồi lệch yên nhiều năm mà không để ý, và chỉ cần chỉnh lại tư thế, vệt mòn không đều cũng dần thuyên giảm trên bộ lốp mới. Ngoài ra nên xoay bánh kiểm tra định kỳ, vừa sớm phát hiện vệt mòn bất thường, vừa dễ đề nghị chủ cho thuê xử lý kịp thời trước khi hỏng lan rộng.
Nguyên nhân thứ ba: vành cong và giảm xóc yếu
Đường phố nhiều ổ gà, gờ giảm tốc cao khiến vành xe dễ móp nhẹ, kể cả khi mắt thường chưa nhìn ra. Vành cong làm lốp không quay tròn đều, tiếp xúc mặt đường theo chu kỳ, tạo vệt mòn từng đốm hoặc lệch một cung. Giảm xóc yếu cũng vậy: bánh nhảy nhiều trên đường gồ ghề, điểm lốp chạm đất khác nhau mỗi nhịp, mòn ra loang lổ không theo quy luật.
Cách kiểm tra thô: đặt xe ở chỗ phẳng, nhìn vành quay có bị nhấp nhô không, hoặc nghe có tiếng lục cục khi đè nhả xe vài lần. Nếu nghi vành cong, cần thợ dùng dụng cụ đo và vuốt lại, không nên tự xử.
Nguyên nhân thứ tư: hệ thống lái và thớ bánh
Hiếm gặp hơn nhưng đáng để ý: bánh trước mòn một bên dù bạn ngồi giữa yên, xe có xu hướng rích về một phía khi thả tay lái nhẹ. Đó có thể là dấu hiệu gánh xe lệch, ốc lỏng, hoặc bánh bị vẹo gốc sau va chạm. Trường hợp này không chỉ mòn lốp mà trực tiếp nguy hiểm khi phanh gấp. Nếu thấy xe không giữ đường thẳng, cần kiểm tra ngay chứ đừng kéo dài.
Cần làm gì khi thuê xe gặp lốp mòn không đều
Với xe thuê, đầu tiên hãy phân biệt mức độ. Mòn nhẹ chưa tới rãnh cảnh báo, xe vẫn chạy thẳng, phanh ăn, thì ghi chú lại và báo chủ cho thuê vào lúc trả xe hoặc khi tiện, kèm ảnh chụp. Mòn sậm gần lộ lớp canvas bên trong lốp, gai gần hết, xe rung lạ hoặc rích về một bên, cần báo ngay để chủ quyết định thay lốp hay đổi xe, đừng cố chạy tiếp vì lốp mòn mất độ bám, dễ ngã trên đường ướt.
Chụp ảnh tình trạng lốp ngay lúc nhận xe là thói quen nên làm, vừa bảo vệ bạn khỏi tranh cãi về hao mòn có sẵn, vừa giúp chủ cho thuê nắm được xe của mình. Bạn có thể đọc thêm về chăm sóc xe trong mục bảo dưỡng xe máy, xem tổng hợp về xe máy, hoặc tham khảo các bài kinh nghiệm để tự tin xử lý mọi tình huống trên đường.