Người mới cầm bằng hoặc mới tập lái thường đặt câu hỏi đầu tiên ngay tại quầy nhận xe: xe số hay xe ga cho người mới dễ làm quen hơn. Câu trả lời không tuyệt đối, vì tùy vào nơi bạn sẽ đi nhiều nhất, đôi chân bạn quen với kiểu sang số nào, và cả độ cao yên của từng dòng. Bài này so sánh hai loại theo từng tình huống thực tế của người mới, để bạn chọn đúng ngay từ lần thuê đầu tiên thay vì phải đổi xe giữa buổi.
Khác nhau căn bản: cách vào số và giữ thăng bằng
Xe số vận hành bằng côn tay và chân sang số: bạn bóp côn, đạp cần số, nhả từ từ, tức là mỗi lần tăng giảm tốc đều có thêm một thao tác. Với người mới, thao tác này vừa là gánh nặng vừa là lợi thế: gánh nặng vì bóp côn non sẽ làm xe giật, còn lợi thế vì bạn kiểm soát trực tiếp sức máy, xe không tự vọt khi mở ga. Xe tay ga thì đơn giản hơn ở mặt điều khiển: vặn ga là đi, buông là chậm lại, không có côn, nên tay lái của bạn chỉ tập trung vào ga, phanh và đường. Do đó, trong nhóm chủ đề xe ga, người mới thường hay hỏi ga có dễ vọt không, và thực tế dòng ga nhẹ mở nhạy thì có, nhưng đa số xe ga phổ thông được chỉnh ga khá êm.
Về giữ thăng bằng khi dừng, xe số có một ưu điểm ít người nói: khi kẹt xe di chuyển từng nhích, bạn có thể bóp côn cho xe trôi nhẹ và đặt chân thoải mái, còn xe ga buông phanh là đi nên hợp đường chậm liền mạch. Ngược lại, khi đẩy xe lên vỉa hẹp hoặc lùi trong ngõ, xe số tắt máy đẩy nhẹ hơn, vì máy và côn không kéo bạn như hệ thống truyền của xe ga.
Xe số hay xe ga cho người mới: chọn theo nơi bạn đi nhiều nhất
Nếu phần lớn quãng đường của bạn là phố đông, chậm, dừng nhiều như nội khu Hoàn Kiếm hay các trục chợ, xe tay ga tiện hơn: không bóp côn mỏi tay trong giờ cao điểm, chân để yên, và khi bó xe trong đám đông, bạn chỉ điều khiển ga. Ngược lại, nếu bạn hay đi đường thoáng, quãng dài, hoặc địa hình có dốc như đường đê ven sông, xe số cho cảm giác chắc và tiết kiệm hơn, vì bạn chủ động số khi lên dốc hoặc tăng tốc vượt. Ai phân vân giữa nhiều dòng còn thêm lựa chọn xe 50cc thì nên đọc bài xe số, xe ga hay xe 50cc nên chọn loại nào để so cả ba phương án trước khi chốt.
Với người mới, chiều cao yên cũng đáng cân nhắc: một số dòng ga có yên cao hơn bạn tưởng, đứng chạm gót thay vì đặt trọn bàn chân sẽ làm bạn mất tự tin khi dừng đèn đỏ. Cách thử nhanh tại chỗ là ngồi lên xe, giữ thẳng, và xem hai bàn chân có đặt chắc mặt đường không; nếu chỉ chạm mũi chân, hãy đổi dòng khác thay vì ráng đi.
Dòng nào nên thuê cho từng nhóm
Trong nhóm xe số, các dòng phổ thông kiểu Honda Wave là chuẩn an toàn cho người mới: máy bền, giữ cân tốt, phụ tùng sẵn, và cần số nhẹ. Trong nhóm xe ga, dòng cỡ nhỏ như Honda Vision hoặc cặp Honda Click, Yamaha Mio là những lựa chọn quen thuộc của người mới vì yên vừa phải, ga êm; bạn có thể đọc thêm trải nghiệm trong bài thuê Honda Click và Yamaha Mio ở Hà Nội và bài thuê Honda Air Blade ở Hà Nội để so phong cách từng dòng trước khi chọn.
Lời khuyên thực tế cho lần thuê đầu: đừng chọn dòng xe to, máy mạnh chỉ vì đẹp, mà hãy chọn dòng bạn điều khiển được chắc chắn ở tốc độ thấp. Người mới gặp sự cố phần lớn không ở chạy nhanh, mà ở dừng, lên xuống vỉa hè và rẽ trong ngõ, tất cả đều dễ hơn với chiếc xe gọn, yên vừa tầm. Nhóm câu hỏi thường gặp của người mới được gom trong mục hỏi đáp người mới, kèm cả cách xử lý các tình huống đèn đỏ dốc hay xe chết máy giữa đường.
Tập làm quen trong nửa giờ đầu
Dù chọn dòng nào, hãy dành nửa giờ đầu tiên trên đoạn vắng để làm quen theo thứ tự: trước tiên là quen phanh, vì phanh trước sau hai bên khác nhau giữa xe số và xe ga; kế đến là quen ga, mở nhẹ rồi buông, để biết xe vọt bao nhiêu; cuối cùng mới tập sang số nếu đi xe số. Về nguyên tắc, phanh trước phanh sau xen kẽ nhẹ, không bóp cứng phanh trước khi đường ướt, một quy tắc đơn giản giúp bạn tránh phần lớn tình huống trơn trượt của người mới. Danh mục kiểm tra khi nhận xe trong bài kiểm tra xe trước mỗi chuyến đi cũng nên chạy qua một lượt, vì hiểu xe mình cầm trên tay cũng là một phần của lái an toàn.
Một mẹo nhỏ cho buổi đầu tiên: dán nhãn trong trí ba vị trí trên xe mà bạn cần nhìn nhiều nhất là gương, đồng hồ xăng và cần chuyển hướng của dòng xe đó. Người mới hay nhìn xuống tay quá lâu thay vì nhìn đường, và việc tự nhắc mình ba điểm ấy giúp mắt trở về với đường nhanh hơn. Tập trên đoạn vắng gần nhà trong nửa giờ, chạy vài vòng có đèn, có rẽ, có lên xuống vỉa, trước khi đưa xe vào dòng chính.
Cuối cùng, một thói quen đáng hình thành từ lần thuê đầu là soi gương trước khi rẽ, kể cả khi bạn nghĩ phía sau không có ai. Người mới có phản xạ rẽ trước rồi mới nhìn, thứ tự ngược khiến mọi tình huống bất ngờ đều thành gấp. Chọn dòng xe nào không quan trọng bằng việc mang theo những thói quen đúng, vì xe chỉ đi vài ngày, còn thói quen đi theo bạn cả đời lái.
Nếu bạn thuê trong ngày đầu cầm bằng, hãy chọn khung đường vắng để chạy về, tránh giờ cao điểm, và đeo mũ bảo hiểm cài quai đúng cách ngay từ lúc nhận xe. Mức cọc và cách tính thuê theo ngày hoặc theo tuần cần xác nhận trực tiếp với cửa hàng theo từng loại xe, thói quen này giúp bạn yên tâm chạy, vì biết rõ mình đang giữ trách nhiệm đến đâu.
Trước ngày nhận xe, bạn có thể đọc thêm về đặc tính từng dòng trong trang xe máy và dòng xe. Tóm lại, người mới nên chọn xe ga nếu đi phố đông và muốn đơn giản, chọn xe số nếu quãng đường thoáng và muốn kiểm soát máy. Dòng cụ thể chỉ quan trọng thứ hai, sau việc chiếc xe đó có vừa tầm với bạn hay không, và một nửa giờ làm quen đúng cách ở đầu buổi sẽ đáng giá hơn mọi lời khuyên chọn xe trên giấy.