Tết về, ai cũng có lần mua một chậu cây nhỏ từ vườn về nhà, và đa số dùng đúng chiếc xe máy thường ngày để chở. Chở cây cảnh trên xe máy sao cho an toàn nghe như chuyện buộc dây cho chắc, nhưng trên thực tế nó là bài toán về gió, trọng tâm và tầm nhìn: chậu lật đổ đất là chuyện nhỏ, cây va vào người đi sau hoặc cản trở gương là chuyện lớn. Bài này đi từ cây nhỏ để trên gác tới cây cao hơn người, theo từng bước cố định.
Phần tổng hợp chở đồ, hành lý nằm ở bài chở đồ và hành lý, thao tác lái nền ở bài kỹ năng lái cơ bản, tình huống giao thông đặc thù ở bài tình huống giao thông.
Chở cây cảnh trên xe máy: nguyên tắc cố định chậu
Bước một, tưới chậu vừa ướt trước khi lên đường — đất ẩm nặng hơn, giữ ẩm cho rễ, và bớt rơi vãi trên đường. Bước hai, lót bìa carton hoặc tấm xốp dưới đáy chậu để chống trượt trên gác kim loại. Bước ba, buộc hai vòng: một vòng ngang bụng chậu siết vào gác, một vòng chéo từ miệng chậu xuống chân gác để chậu không xoay. Dây nên dùng loại bện dẹt, buộc nút kép, kéo thử bằng tay thật lực trước khi lăn bánh.
Với chậu sành dễ vỡ, quấn khăn quanh thân chậu cả hai lớp. Với chậu nhựa, cẩn thận lực siết vì vòng dây quá sức làm méo miệng chậu, khi tới nơi đất đã lồi lên. Cây có đất trần không chậu thì bọc gốc bằng túi dày, buộc cổ túi chặt, để phần lá thoáng ở ngoài.
Chở đồ dài trên xe: giữ cho không vướng tay lái
Cây cao, cây dạng thân dài như cây phát tài, cây mai cành cao, khi đặt trên gác sẽ chông chênh. Nguyên tắc: đặt cây nằm nghiêng dọc theo thân xe chứ không dựng đứng, đầu cây hướng về phía trước qua vai, gốc chèn giữa hai chân gác và buộc vào hai điểm — một ở giữa gác, một ở cổ xe. Cách nằm dọc này hạ trọng tâm, gió chỉ đẩy phần lá chứ không nhấc cả bộ gốc.
Điều tuyệt đối phải tránh: để đầu cây dài lủng lẳng qua sau xe, quét đất hoặc va vào xe phía sau mỗi lần xíu gồ. Cây nhô ra sau quá nửa thân xe là vượt giới hạn tải và kích thước cho phép, và trên thực tế đó là cách thông thường nhất để một chuyến chở cây biến thành va chạm. Nếu cây dài quá, giải pháp là về nhà lấy xe khác hoặc chia hai chuyến, không phải gồng thêm một chuyến.
Gió và phần lá: thứ hay bị bỏ quên
Trên yên xe, gió do chính tốc độ tạo ra mạnh hơn gió trời nhiều lần, và lá cây chính là phần hứng trọn. Chạy nhanh làm lá quật ngược, gãy cành, rụng cả chùm; cây về tới nhà đã trơ cành. Vì thế với cây nhiều lá, buộc nhẹ toàn bộ tán bằng dây vải thành bó thõng vừa, hoặc bọc tán bằng túi vải rộng chừa lỗ thoáng. Che như vậy vừa giữ lá, vừa giữ ẩm cho cây đi đường dài.
Với cây có gai như hồng, mai cánh mỏng, quấn khăn quanh tán để gai không văng ra đường. Riêng nhóm cây khắp chiều cao — chậu thấp nhưng tán vươn qua đầu — nên xiết thêm một que nhỏ dọc gác làm trục đỡ, buộc thân cây vào que, để cành không gãy vì rung liên tục trên đoạn đường gồ ghề. Một đoạn bọt biển chèn giữa que và vỏ cây là đủ để vỏ không bị xước suốt chuyến. Với cây ra nhựa, đặt túi nilon hứng quanh gốc cho nhựa không nhỏ lên gác và dây buộc — nhựa khô trên dây buộc là thứ trơn nhất khi cần tháo gấp.
Nhiều người còn bỏ quên phần nhiệt: cây vừa tưới ướt, phơi trực tiếp dưới nắng gắt trên gác trong một chuyến dài, lá dễ cháy xém. Trời nắng nên che tán bằng một lớp mỏng thoáng và tưới lại chút nước ở chặng dừng; trời rét thì ngược lại, gió lạnh xiết vào lá ướt làm cây rũ nhanh, nên đi đúng khung trưa ấm cho ca chở xa. Cây cũng là hàng hóa sống — chở nó giống giữ một đứa nhỏ trên yên, cần thấy trước trạng thái của nó suốt chặng.
Tầm nhìn và vị trí đặt: ba điểm kiểm trước khi lăn bánh
Kiểm một: cây không che gương, kể cả khi nghiêng xe vào cua. Kiểm hai: không chặn đèn hậu và đèn phanh, đèn báo phải nhìn thấy rõ từ sau mười mấy mét. Kiểm ba: người lái có thể xuống xe thoải mái mà không vấp vào cây hoặc dây buộc. Ba điểm này xong mới nhận xe về trọng tâm của mình, và chạy một vòng chặng đầu quanh phố cho chắc, tay buông và nghiêng nhẹ hai bên để cảm nhận bộ gác cây có kênh hay không. Nếu nghe tiếng chậu dọi trên gác, xuống xiết lại ngay từ đầu — tiếng nhỏ ở phố là tiếng lớn trên đường, vì mọi rung chỉ tăng dần theo tốc độ.
Ở Hà Nội, các chợ cây và vườn ươm thường nằm ven các trục lớn, nghĩa là phần đường về nhà luôn có đoạn tốc độ cao và đoạn đông dân xen kẽ: chạy chậm hơn thường trên mọi chặng — cây cộng người là tải lệch, cua gắt dễ lật chậu. Phanh sớm, nhả ga trước ổ gà, tránh đoạn quá xấu có thể đi đường vòng dài hơn nhưng phẳng. Với cây giá trị hoặc chậu nặng, nhờ thêm một người đi sau cùng đường là phần dự phòng rẻ nhất cho ca chở dài.
Kết luận
Chở cây cảnh trên xe máy an toàn tóm trong ba nhóm: cố định chậu bằng hai vòng dây và lớp chèn, chở cây dài nằm dọc thân xe không nhô sau quá nửa, và che tán khỏi gió. Trước khi lăn bánh, kiểm gương, đèn hậu và chỗ đứng — rồi mới đi chậm về nhà. Cây về tới nhà còn nguyên là vẻ vang nhất của một chuyến chở an toàn.