Buộc đồ trên yên sau xe máy là việc làm nhiều nhất trong mọi kiểu chở hàng — và cũng là việc làm cẩu thả nhất: một cái bọc kẹp hờ dưới nốt chân, một thùng hàng “đè lên là chạy” là hai kiểu quen thuộc trên đường phố Hà Nội. Kỹ thuật buộc đồ trên yên sau xe máy an toàn chỉ xoay quanh một nguyên tắc duy nhất: hàng phải thành một khối với xe, đặt thấp và chính giữa, sao cho không khối lượng nào xô lệch xe khi phanh, khi cua, khi đường xóc. Bài này nói cách chằng đồ sau yên xe theo từng bước, từ chuẩn bị đến lúc về nhà.
Bước một: nhìn hàng, chọn cách chở
Trước khi buộc, xếp hàng lại: thứ nhỏ cho vào một túi, thứ dài ghép song song, thứ dễ vở bọc riêng và cho vào giữa. Nguyên tắc “một khối”: nhiều mảnh hàng lẻ tẻ buộc rời rạc là rắc rối chờ xảy ra — mỗi mảnh là một vật rơi tiềm năng, và mỗi lần xuống xe lại phải kiểm mười đầu. Gom thành một hoặc hai khối càng ít càng tốt.
Khối hàng rồi mới cân: khối nào lên yên, khối nào vào cốp, khối nào trên người. Cốp dưới yên chứa được đồ nặng nhất — càng nặng càng nên đưa xuống cốp, vì tâm nặng thấp nhất. Yên sau chỉ nhận phần khối lượng còn lại, và chỉ nhận tới mức người ngồi sau (nếu có) vẫn còn chỗ ngồi hoặc chỗ bám.
Với hàng cồng kềnh (thùng to, khung dài): thử nghiêng xe đứng lặng. Khối hàng mà làm xe phải chống chế giữ thăng bằng khi đứng, thì chạy cũng sẽ cồng kềnh tương tự — giảm khối lượng hoặc chia chuyến.
Chằng đồ sau yên xe: buộc vào khung, không buộc vật mỏng manh
Chằng đồ sau yên xe luôn buộc vào phần khung chịu lực: thanh sắt sau yên, móc treo hàng, chân trụ sau — không phải vào nắp cốp nhựa, ốp trang trí, hay tai yên. Dây siết lên nắp cốp là lỗi hay gặp: nắp cong dần, khóa cốp trời, và đúng một cú xóc mạnh là cốp bật hàng văng.
Dây dùng loại có khóa chỉnh độ căng — siết được và mở được, không phải loại buộc thắt nút chết (nút chết rung bởi xóc sẽ tự lỏng dần). Quấn chữ thập hai vòng vuông góc quanh khối hàng và khung, siết vừa — siết quá đứt dây, siết non hàng nhấp nhô.
Buộc xong, lắc thử cả khối bằng tay: hàng lắc được là thêm vòng hoặc siết lại. Trong lúc chạy dài, dừng kiểm lại dây ở nửa đường — mọi dây đều bị xóc làm giãn ra một chút, kể cả loại tốt.
Trọng lượng và vị trí: thấp, giữa, cân hai bên
Ba từ khoá của việc đặt hàng: thấp, giữa, cân. Thấp — khối hàng nằm sát yên, không chồng cao lên trên; giữa — tâm khối nằm trên trục dọc xe; cân — hai bên trái phải khối lượng gần bằng nhau. Hàng lệch một bên là lỗi xô lệch xe rõ rệt nhất: cua về phía hàng thì xe “tự rơi” vào cua, cua ngược lại thì tay lái nặng và cứng — hai loại cua đều khó hơn hẳn bình thường.
Xếp hàng cao là lỗi thứ hai: thùng đặt trên thùng trên yên làm tâm nâng cao, xe lật ở các khúc rẽ chậm và khi vào ổ gà. Nguyên tắc: hàng cao thêm một tấc, xe khó giữ thêm một phần — cứ trải hàng dài ra nếu được, thay vì chất lên cao.
Hàng dài (thanh, khung, ống): buộc dọc theo xe, không buộc ngang lưng xe. Hàng ngang thò ra hai bên quẹt xe cùng chiều khi qua khe, và là thứ dễ gây va chạm ở đường đông.
Chạy với hàng: nhịp ga và phanh mềm
Có hàng sau yên, mọi thao tác đều mềm đi: ga nhịp ngắn, không giật; phanh sớm, phanh sau trước phanh trước; vào cua chậm và rộng hơn thường lệ. Hàng buộc sau yên có quán tính riêng — phanh gấp, hàng lao về trước đè lên bạn, và đúng khoảnh khắc đó tay lái nặng đi đúng lúc cần nhẹ nhàng nhất.
Đường xóc, gờ giảm tốc: về ga trước, đứng nhẹ lên bàn đạp cho nhún xe làm việc, để hàng nhún cùng xe thay vì ngồi đè. Hàng cồng kềnh thì chọn đường quen, tránh các ngõ nhỏ có khe hẹp — một lần quẹt nhẹ làm hàng xô, dây giãn, và các km sau đó là chạy trên một khối hàng lỏng.
Chở thêm người sau: người ngồi không ngồi lên đè hàng — hàng buộc xà cục cỡ nhỏ và người ngồi phía sau nó, hoặc buộc hàng trên dây; người ngồi giữ hàng bằng hai tay là biện pháp cân bằng tốt nhất khi hàng vừa phải.
Về đến nơi và vài lỗi đáng tránh
Nhận hàng về: mở dây theo trình tự ngược, đừng kéo hàng ra khỏi dây còn căng. Kiểm tra yên và móc sau chuyến chở nặng: móc cong, thanh buộc trật thì chỉnh lại ngay, đừng để lỗi nhỏ thành cốp hỏng, dây đứt giữa chuyến sau.
Hai lỗi hay gặp đáng nhắc lại: thứ nhất, tin vào “đè là ổn” — thùng hàng trên yên không buộc là vật cản di động, và phanh gấp đầu tiên là lúc nó lộ ra; thứ hai, dây mòn dai dẳng — dây nứt chỉ, sờn vỏ là dây chuẩn bị đứt, thay trước khi nó chọn thời điểm cho bạn.
Tóm lại: một khối, buộc vào khung, thấp giữa cân, và chạy nhịp mềm. Các bài chở hàng và hành lý nói chung nằm trong chuyên mục chở đồ và hành lý, mẹo lái tổng hợp ở trang chủ mục kinh nghiệm, còn các tình huống giao thông hay gặp khi tay lái nặng vì hàng — người băng đường, vật cản xuất hiện — nên đọc trước trong chuyên mục tình huống giao thông.