Các hành trình xe máy từ Hà Nội về phía các tỉnh miền núi đều phải qua đèo, từ các đoạn đèo thấp ngắn ở vành ngoài cho tới các cung đèo dài. Đèo là nơi kỹ năng lái được kiểm tra đầy đủ nhất: cua gắt liên tiếp, dốc lên xuống, mặt đường thay đổi, và tầm nhìn bị vách núi che. Với người đi xe thuê, đèo còn thêm một câu hỏi về tình trạng phanh và máy của chiếc xe không phải của mình. Bài viết này tổng hợp kỹ thuật vào cua đèo, cách dùng phanh hợp lý, và các bước chuẩn bị trước khi đưa xe thuê lên đèo.
Nguyên tắc số một: vào cua chậm, ra cua nhanh
Mọi tai nạn đèo của người mới đều bắt đầu từ việc làm ngược lại: vào cua nhanh rồi phanh giữa cua. Khi xe đang nghiêng, phanh làm bánh xe mất độ bám ngang và xe trượt đuôi ra ngoài vạch, đặc biệt trên mặt đường có sỏi hoặc rêu ở các khúc quanh ít xe qua. Trình tự đúng: giảm tốc bằng phanh khi xe còn thẳng, trước khi bắt đầu nghiêng vào cua, giữ ga hoặc phanh rất nhẹ trong lúc xe đang nghiêng, và chỉ tăng ga lại khi xe đã gần thẳng người ra khỏi cua. Câu thần chú của người đi đèo lâu năm chính là bốn chữ: chậm trước, nhanh sau, và nó đúng trong mọi điều kiện mặt đường.
Đọc đường kính và đường ra của cua
Trên đèo, điều quan trọng hơn tốc độ là biết đường mình sắp đi cong thế nào. Đường kính của cua là hướng cong nhìn thấy được từ xa qua vách, và đường ra là đoạn thẳng hiện ra sau khúc cong. Nếu không nhìn thấy đường ra, coi như cua đang khép: giảm tốc mạnh hơn và không vượt ra phần đường đối diện, vì xe xuống đèo ngược chiều có thể xuất hiện ngay sau điểm khuất. Kỹ thuật nhìn cũng thay đổi trên đèo: mắt bám theo hướng muốn đi chứ không bám vào vách núi bên cạnh, vì xe đi theo hướng mắt nhìn, nhìn vào vách thì xe sẽ drift về vách. Với các cua tóc giò có biển báo, tin biển báo và hạ tốc trước biển, không phải sau biển.
Phanh khi xuống dốc dài
Xuống dốc dài là lúc phanh bị sử dụng liên tục và nóng lên, và phanh nóng mất hiệu quả. Kỹ thuật giữ phanh mát: không ghì phanh liên tục, thay vào đó dùng nhịp phanh, phanh mạnh trong đoạn thẳng, nhả hoàn toàn khi vào cua cho phanh nguội, và tận dụng phanh động cơ. Với xe số, về số thấp khi xuống dốc để máy tự giữ xe, số hai hoặc số ba tùy độ dốc, và ga nhả hoàn toàn. Với xe ga, vốn không có số để về, phanh động cơ yếu hơn nhiều, nên trách nhiệm dồn hết lên phanh tay: dùng nhịp, và với dốc dài, dừng hẳn ở các đoạn phanhview có lề rộng cho cả phanh và người nguôi bớt. Đây chính là lý do nên hỏi kỹ nơi cho thuê về tình trạng phanh nếu kế hoạch có đèo dài, vì phanh mòn trên xe ga xuống dèo dài là rủi ro thật.
Lên dốc dài với xe máy thuê
Lên dốc, câu chuyện ngược lại: máy cần đủ sức và người lái cần giữ đều ga. Xe số về số phù hợp để máy không bị đuối, ga đều và không dừng giữa dốc nếu không cần, vì khởi động lại trên dốc với xe máy là thao tác khó, chân chống không chạm đất phẳng và xe dễ đổ về sau. Nếu buộc dừng trên dốc, bóp phanh cả hai, chống chân phía đường thấp hơn, và nếu dốc quá gắt thì nghiêng xe ép vào vách bên để có điểm tựa. Với xe ga chở thêm người, lên dốc dài nên cho người ngồi sau xuống đi bộ đoạn gắt nhất, vừa nhẹ máy vừa an toàn hơn cho cả hai, và đón lại ở đoạn bằng.
Mặt đường đèo: sỏi, rêu và mưa
Đèo có các loại mặt đường khó mà đường phố ít gặp. Sỏi nhỏ rơi từ các xe ben tạo các vệt trượt ở giữa và cuối cua: gặp vệt sỏi, đi thẳng qua, không phanh gấp và không nghiêng thêm. Rêu ở các đoạn ẩm thấp quanh năm, thường sát lề và ở phần đường không có xe qua: tránh giải rêu, vì đám rêu ướt trượt như băng. Sau mưa, các vệt bùn đất đỏ trôi từ taluy xuống tạo các dải mỏng rất trượt ở khúc cua đầu tiên sau mỗi cơn: luôn vào cua sau mưa chậm hơn mức mình thấy cần. Quy tắc chung cho mọi mặt đường lạ trên đèo: giảm tốc trước khi tới, giữ hướng thẳng qua, và mọi thay đổi hướng hoặc tốc độ thực hiện từ từ.
Khoảng cách và vị trí trên đường đèo
Đèo đường hẹp không có làn rõ, vị trí của xe máy nên bám sát phần đường của mình, và tuyệt đối không cắt cua, tức là không đi ngắn qua phần đường đối diện ở các khúc cong, vì tầm nhìn bị che khiến hai xe cắt cua cùng lúc là va chạm trực diện. Khoảng cách với xe phía trước trên đèo lớn hơn đường bằng, vì phanh của xe tải xuống dốc kém chắc, và một xe tải nóng phanh có thể trôi ngược lại hoặc đi lệch. Khi theo sau xe tải trên đèo, chỉ vượt ở các đoạn thẳng có quan sát đầy đủ hai chiều, và nhớ rằng phần đường đèo dành cho việc vượt rất ít, kiên nhẫn theo sau một xe tải chậm vài phút là bình thường.
Chuẩn bị xe trước khi lên đèo
Trước hành trình có đèo, kiểm tra bổ sung ba thứ so với đi phố: phanh trước và sau bằng cách thử ở đoạn vắng, mức xăng đủ cho cả chặng vì trạm xăng trên đèo thưa, và đèn cho trường hợp về muộn. Với xe thuê, nói rõ lộ trình có đèo với nơi cho thuê khi nhận xe để được tư vấn loại xe phù hợp, xe máy nhỏ phân khối có thể lên dốc dài chậm và nóng máy, và hỏi về tình trạng lốp vì lốp mòn trên đường ướt đèo là tổ hợp rủi ro đáng tránh. Không nên mang theo hành lý nặng treo cao trên đèo, vì trọng tâm cao làm các cú nghiêng cua khó kiểm soát hơn hẳn đường phố.
Đèo sương và tối
Đèo lên cao hay gặp sương bất kể dưới chân trời còn nắng, và sương đèo dày làm đèn pha phản xạ trắng mù. Khi gặp sương dày, giảm tốc xuống mức nhìn được quãng phanh của mình, mở đèn vị trí, và theo sát vệt đường trắng ở mép ngoài. Nếu sương dày quá, dừng ở đoạn có lề rộng chờ quãng, nhiều đèo có sương theo từng giải địa hình, vài cây số sau là thông thoáng. Đi đèo tối chỉ dành cho người biết đường: tất cả các tín hiệu mặt đường đều biến mất, các khúc cua chỉ còn là khoảng tối, và với xe thuê lần đầu qua cung, kế hoạch đúng là về trước khi mặt trời khuất núi.
Nghỉ giữa đèo đúng chỗ
Các đèo dài đều có các điểm dừng: đoạn lề rộng, gốc cây mát, quán nước thưa. Nghỉ giữa đèo không chỉ vì mệt: đó là cách cho phanh nguội, cho tay khỏi cứng, và cho đầu óc lấy lại sự kiên nhẫn, vì phần dưới đèo mới là nơi nhiều khúc cua gắt nhất và cũng là nơi người lái mệt nhất. Chọn điểm nghỉ có lề rộng thật sự và nhìn thấy được từ xa bởi xe hai chiều, không nghỉ ngay sau khúc cua mù, và đỗ xe hơi xa mép đường vì các chuyến xe tải xuống dốc có phần lấn lề. Mười phút nghỉ giữa đèo đáng giá hơn mọi phút cố đi tiếp với bàn tayđã bắt đầu cứng, và người đi đèo lâu năm luôn nghỉ trước khi mệt chứ không phải khi mệt.
Kết lại
Đèo an toàn là kỹ năng của ba từ: chậm trước khi vào cua, phanh theo nhịp và về số thấp khi xuống dốc, và không bao giờ cắt cua vào phần đường đối diện. Với xe thuê, nói rõ lộ trình đèo khi nhận xe và kiểm tra phanh kỹ hơn bình thường. Nếu bạn dự định một hành trình đồi núi quanh Hà Nội và cần tư vấn loại xe phù hợp, hãy liên hệ với Nguyễn Tú, đọc thêm kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, hoặc xem thêm các bài du lịch về các cung đường quanh thành phố.