Đi vườn quốc gia Xuân Sơn bằng xe máy là kiểu cung vi vu cuối tuần khác hẳn các tuyến đồng bằng: vườn thuộc huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ, nằm sâu trong thung lũng vùng núi đá vôi, cách Hà Nội chừng một trăm hai mươi cây số theo trục hướng tây bắc. Cung này có hai tính cách rõ: nửa đầu là đường trường bằng phẳng qua Sơn Tây, nửa sau là đường tỉnh men theo thung lũng, đông bụi lúc khô và trơn chỗ rêu lúc ẩm. Ai thích cảm giác thay đổi cảnh dọc đường thì đây là tuyến đáng chạy, nhưng nó đòi chuẩn bị kỹ hơn các cung ngắn quanh Hà Nội.
Đi vườn quốc gia Xuân Sơn bằng xe máy: cung đường từ Hà Nội tới Tân Sơn
Xuất phát từ Long Biên, hướng chuẩn là các trục thoát phía tây, nối vào đại lộ rộng chạy hướng Sơn Tây: chặng này đường to, dòng xe tùy giờ, bạn giữ tốc độ vừa phải cho tới khu thị xã. Qua Sơn Tây, bạn rẽ theo trục đường tỉnh hướng lên phía bắc, men theo chân núi Ba Vì một đoạn rồi bắc qua các vùng đồi thấp của Phú Thọ: đường nhỏ lại, mặt đường đa số tốt nhưng có đoạn vá, hai bên là đồi keo, vườn cây và thôn xóm ven đường. Đoạn gần huyện Tân Sơn, bạn theo biển chỉ dẫn vào vùng vườn quốc gia: mặt đường nhỏ dần, đá dăm lộ ra ở vài khúc, và rừng hai bên bắt đầu dày lên báo hiệu đã gần đích.
Về thời gian ước tính: quãng từ Long Biên qua Sơn Tây mất khoảng một tiếng đồng hồ chạy thoải mái; quãng đường tỉnh lên tới Tân Sơn thêm khoảng một tiếng rưỡi tùy điểm dừng; quãng cuối vào vùng vườn thêm khoảng hai mươi phút. Cung này vì thế nên đi kiểu hai ngày một đêm nếu muốn thong thả, hoặc một ngày dài nếu bạn chịu dậy rất sớm và chấp nhận về muộn — kiểu Xuân Sơn Phú Thọ cuối tuần phổ biến nhất vẫn là nghỉ đêm vùng dưới, sáng sớm vào vườn khi trời mát.
Lưu ý đặc thù đường tỉnh: các khúc cua gập qua thung lũng có tầm nhìn ngắn, ô tô khách chạy đoạn này không nhanh nhưng chiếm mặt đường; bạn không cắt tượng tại các cua mù, bóp còi trước khi vào khúc, và luôn chờ đoạn thẳng có vía hai đầu rồi mới vượt. Mùa mưa thêm một lớp khó: đá dăm ẩm trơn và lá ủ mặt đường, giảm áp suất lốp nhẹ cho bám hơn nếu bạn có cờ hơi.
Thời gian và khung giờ nên chọn
Khung đẹp nhất là sáng sớm thứ Bảy: cả trục phía tây còn thoáng, bạn tới vùng dưới trước trưa, nhận nghỉ, ăn trưa nhẹ, và chiều thăm thôn bản quanh cửa vườn. Khung hợp thứ hai là sáng Chủ nhật nếu đi một ngày dài: dậy trước tờ mờ, ăn sáng mang theo, và tính tới cửa vườn vào khung giữa buổi. Ngược lại, chiều muộn thứ Sáu và các chiều cuối tuần nắng gắt là khung nên tránh: đường tỉnh chạy chiều ngược nắng khó chịu, và về đêm trên đường nhỏ vùng đồi không phải trải nghiệm dành cho người mới.
Về nhịp đi trong vườn: phần thăm chính nên đặt vào buổi sáng hôm sau, khi trời mát, sương còn trên thung lũng, và lối đi chưa ướt đẫm nắng trưa. Chiều dành cho đường về, dừng sớm ở vùng dưới, rồi chạy nốt chặng đường trường trước khi tối hẳn.
Chuẩn bị cho xe và người cho chuyến rừng
Xe chạy cung này phải chắc hơn mức thường: phanh, lốp, đèn đều quan trọng, nhưng thêm vào đó là dây buộc đồ, vì quãng đường tỉnh bụi và xô làm các đồ buộc lỏng rơi mất dễ dàng. Đồ mang nên có: nước dự trù hơn dự tính vì vùng trong vườn mua khó, áo gió cho buổi sớm ở thung lũng, thuốc chống côn trùng cho phần đường bộ trong rừng, và giày bện có thể ướt. Mưa rừng bất chợt dù nắng ở Hà Nội: ô gấp hoặc áo mưa xếp nhỏ là bắt buộc, không phải thứ tùy chọn.
Người thuê xe máy quanh Long Biên nên chọn xe số đầm hoặc xe tay ga khỏe cho cung này, kiểm tra cùng chủ xe ngay tại chỗ về lốp mòn, tiếng máy, và đèn; hỏi rõ ranh giới được phép chạy của xe, vì một số chỗ thuê chỉ cho chạy trong phạm vi tỉnh quanh. Nếu bạn định qua các đoạn đường đá dăm dài, đừng lấy xe quá nhẹ.
Gửi xe, vào vườn và quãng về
Tại cửa vườn, bạn gửi xe theo quy định của khu, giữ vé, và đi bộ phần chính trong vùng cửa vườn. Không mang đồ giá trị để lại trên yên; ba lô nhẹ đựng nước và mũ theo người. Nếu có hướng dẫn bản địa, nghe theo phần đường được phép đi: vườn quốc gia có khu vực lõi không mở cho khách tự do, ranh giới này xin hỏi tại cửa để tránh đi nhầm.
Ăn uống quanh vùng dưới có đặc sản vùng Phú Thọ đáng thử: các quán nhỏ tại thị trấn phục vụ món rừng và món suối theo mùa, hỏi giá trước khi gọi, và chọn quán đông người bản địa ngồi. Ăn sáng trước khi vào vườn là việc đáng làm: phần đi bộ trong vườn dài hơn dự kiến của đa số người, và một bụng đói giữa thung lũng làm chuyến đi mất phần thú vị. Nước mang theo tính theo người, không theo quán: trong vườn không có quán ven đường như các cung đồng bằng.
Quãng về nên rời vùng dưới trước ba giờ rưỡi chiều: chạy nốt đường tỉnh trong nắng xiên, dừng một mốc ăn nhẹ quanh Sơn Tây, và về tới vành đai nội đô trước khi đèn phố lên. Về tối muộn trên trục phía tây đông xe tải là chuyện không đáng thử với người mới. Người mới chạy cung xa nên đọc thêm các tuyến cùng kiểu trong mục cung đường cuối tuần; theo dõi thời tiết nằm trong mục thời tiết & đường xa; trang cung đường là mục lục chung; người mới thuê xe máy nên đọc mục kinh nghiệm trước khi xuất phát.
Cung Xuân Sơn trả công người chuẩn bị kỹ: thung lũng xanh mát, bản làng ven suối, và đoạn đường tỉnh chạy vui tay. Chốt khung giờ, chắc xe, và giữ nhịp chậm trong vườn, chuyến đi của bạn sẽ đáng nhớ đúng nghĩa.