Đi làng gốm Phù Lãng bằng xe máy là kiểu cung nửa ngày nhẹ nhàng hướng đông bắc: làng thuộc huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, nằm ven sông Cầu với nghề gốm cổ truyền nổi tiếng vùng Kinh Bắc, cách trung tâm Hà Nội chừng ba mươi đến bốn mươi cây số theo trục quốc lộ hướng bắc. Cung này hợp nhiều đối tượng: người thích thăm làng nghề, người muốn mua gốm về dùng hoặc làm quà, và gia đình cần một chuyến đi ngắn cho trẻ nhỏ — quãng đường vừa, đích đến thì có đủ thứ để nhìn và chạm. Bài này đi từ cung đường, thời gian theo khung giờ, tới các chuẩn bị nhỏ cho buổi dạo làng gốm.
Đi làng gốm Phù Lãng bằng xe máy: cung đường từ Hà Nội tới Quế Võ
Xuất phát từ Long Biên, hướng chuẩn là trục quốc lộ hướng bắc: chặng đầu qua cầu qua sông Hồng, đường rộng thẳng, dòng xe tùy giờ nhưng rõ nhịp; chặng giữa qua vùng Thuận Thành có các đoạn qua thị trấn nhỏ, bạn giảm tốc theo dòng địa phương; tới ranh giới vào Quế Võ, bạn rẽ theo biển chỉ dẫn vào đường liên xã tới làng Phù Lãng: mặt đường nhỏ dần, có đoạn qua xóm cần chậm cho xe địa phương và lối đi bộ ven đường. Làng nằm sát sông Cầu: đến gần nơi cuối, gió sông thổi mát và mùi đất sét bắt đầu thoảng trong các xưởng ven ngõ — tín hiệu cho biết bạn đã tới đúng nơi.
Về thời gian ước tính: quãng từ Long Biên tới vùng Quế Võ mất khoảng một tiếng chạy thong thả; quãng đường liên xã vào làng thêm khoảng mười lăm phút. Cung này vì thế gói gọn trong buổi: sáng đi, trưa về, kịp cho dù bạn chỉ có nửa ngày rảnh. Ai muốn chậm rãi hơn thì ghép thêm một điểm quanh Bắc Ninh thành chuyến trọn ngày rất thoải mái.
Lưu ý đặc thù đoạn cuối: đường vào làng nhỏ, xe tải chở đất và gốm chạy đoạn này vào các giờ làm xưởng; bạn nhường đúng chỗ, không ép sát lề đất mềm ven sông, và để ý các khúc rẽ vào ngõ xưởng vì người địa phương rẽ không báo trước. Nếu trời mưa, đường liên xã có đoạn ngập cục bộ, quan sát xe địa phương đi trước rồi mới theo.
Thời gian và khung giờ nên chọn
Khung đẹp nhất là sáng sớm cuối tuần: trục hướng bắc thoáng trước khung đông, tới làng lúc các xưởng đang mở cửa hoạt động, và bạn được xem người làng làm gốm đúng nhịp làm việc thật của nghề. Khung thứ hai là chiều muộn ngày thường: làng vắng, các cửa hàng gốm vẫn mở, và ánh chiều ven sông hợp đi dạo quanh bến đò cũ. Khung nên tránh là giữa trưa nắng to — đường liên xã ít bóng mát, và các xưởng trưa nghỉ nên phần xem người làm gốm mất đi một nửa thú vị.
Về cách tính giờ cho buổi thăm: dự kiến một đến hai tiếng đồng hồ dạo làng, xem xưởng và chọn gốm; thêm nửa tiếng ngồi ven sông hoặc ăn nhẹ; tổng buổi sáng đi chiều về là nhiều hơn đủ. Cuối tuần làng có khách hơn ngày thường, nếu bạn thích im ỉm thì ngày thường luôn là lựa chọn đáng tiền hơn.
Chuẩn bị cho xe và người
Xe chạy cung này không cần gì đặc biệt: một lần kiểm phanh, lốp và đèn là đủ vì đường toàn hàng tốt. Đồ mang theo gọn: nước, mũ cho nắng đường liên xã ít bóng rợp, một chiếc balo mềm hoặc hộp carton gấp để đựng gốm — đây là thứ đáng chuẩn bị nhất của chuyến, vì gốm dễ vỡ và việc bọc từng món bằng giấy hoặc áo mềm sẽ quyết định gốm về tới nhà hay về tới nửa đường. Nếu định mua nhiều, mang dây chun nhỏ để buộc chặt hộp trên yên sau.
Người thuê xe máy quanh Long Biên có tiện thế riêng cho cung này: lấy xe sáng, về trưa hoặc chiều, kiểm tra xe cùng chủ xe ngay tại chỗ trước khi đi, và hỏi rõ cách tính giờ cho buổi nửa ngày. Gốm mua về nên để trong cốp xe có nắp hoặc balo đeo người, không để lỏng trên yên sau.
Thăm làng, xem xưởng và chọn gốm
Vào làng, bạn đi bộ hoặc chạy rất chậm theo các ngõ chính: nhà cổ, bến sông, và các xưởng gốm có sân phơi sản phẩm xếp thành hàng rất đáng xem. Khi vào xưởng, hỏi chủ trước khi chụp ảnh người làm, và chạm sản phẩm nhẹ nhàng — gốm Phù Lãng nổi tiếng ở men nâu và đất đỏ đặc trưng, mỗi xưởng có một kiểu riêng, đi vài xưởng liền để so trước khi mua. Giá cả hỏi rõ trước, người làng bán thẳng và vui tính.
Chọn gốm cho đi đường xe máy nên ưu tiên món vừa tay: ấm chén, lọ hoa nhỏ, tro và chum nhỏ; các món to như chum lớn hay vại để một mình chở về trên yên sau là rủi ro vỡ cao. Mua xong, quay lại xe cùng một chỗ, bọc và buộc lại toàn bộ trước khi nổ máy. Một mẹo nhỏ từ người hay đi làng nghề: chia gốm làm hai túi đeo hai bên balo thay vì một túi nặng lệch một bên, tay lái giữ thăng bằng tốt hơn hẳn trên đường về.
Quãng về và vài lưu ý cuối
Quãng về chạy theo đúng đường cũ: chậm trong các đoạn thị trấn, nhanh vừa trên trục chính, và về qua cầu trước khung chiều đông chiều muộn. Trên đường về có thể dừng một điểm ăn nhẹ quanh vùng Thuận Thành nếu muốn kéo dài chuyến. Về tới nội đô, né các đoạn phố chặn giờ tan tầm quanh khu Hồ Gươm cho hướng về Long Biên.
Người mới chạy cung hướng bắc nên đọc thêm các tuyến cùng hướng trong mục cung đường cuối tuần; theo dõi thời tiết trước chuyến nằm trong mục thời tiết & đường xa; trang cung đường là mục lục chung của mọi tuyến. Người mới thuê xe máy lần đầu nên đọc mục kinh nghiệm trước khi xuất phát.
Cung Phù Lãng ngắn nhưng đầy chất liệu: một sáng đường trường, một trưa làng nghề ven sông, và một yên sau chở gốm về. Chốt khung giờ sớm, chuẩn bị chỗ đựng gốm cho chắc, và chuyến nửa ngày này sẽ cho bạn nhiều hơn đúng nghĩa một chuyến đi và mua đồ.