Chở người lớn tuổi đi khám bệnh định kỳ là loại chuyến đi mà mọi thứ đều khác với chuyến đi bình thường: tốc độ khác, đường đi khác, và cả cách lên xuống xe cũng khác. Ông bà lớn tuổi đi khám một mình thường không nổi, con chở đi bằng xe máy thì tiện nhất, nhưng tiện chỉ khi làm đúng cách. Bài này viết cho người con, người cháu đang lo chuyện đưa ông bà đi khám định kỳ hằng quý hoặc hằng năm ở Hà Nội.
Trước hết là một nguyên tắc đường đến trước khi bàn kỹ thuật: với người lớn tuổi, chuyến đi an toàn quan trọng hơn chuyến đi nhanh. Đi chậm hơn bình thường một chút, chọn đường ít xóc và ít kẹt, và khởi hành sớm hơn cần thiết. Mục tiêu không phải tới sớm chen hàng mà là tới nơi với người ngồi sau còn thoải mái và bình tĩnh.
Chuẩn bị trước chuyến đi
Chuẩn bị giấy tờ từ tối hôm trước: thẻ khám bệnh hoặc hồ sơ bệnh án cũ, danh sách thuốc đang uống, các kết quả xét nghiệm gần nhất, và sổ khám định kỳ nếu bệnh viện có. Người lớn tuổi hay quên mang đúng tập hồ sơ, và chuyến đi thiếu hồ sơ là chuyến đi phải quay về lấy. Gom tất cả vào một túi riêng, đựng nơi người ngồi sau có thể tự cầm hoặc đặt vào cốp xe theo thói quen cố định.
Hỏi kỹ lịch hẹn và khu khám trước khi đi: bệnh viện lớn ở Hà Nội có nhiều khu, và đi nhánh sai có khi mất cả tiếng hỏi han. Ghi sẵn vào giấy nhỏ tên khu, tầng, và giờ hẹn, đưa ông bà cầm, vì việc hỏi lại đường trong bệnh viện đông người dễ làm người già mệt và hoang mang. Điện thoại của người chở nên bật sẵn số của người nhà để liên lạc nếu đi lạc nhau trong khu khám.
Về vật lý: cho ông bà mặc quần dài thoải mái dễ bước qua yên xe, mang giày bệt có quai hậu chứ không mang dép lê. Mùa đông thì găng tay và khăn quang cho người ngồi sau quan trọng hơn cho người lái, vì người ngồi không vận động sinh nhiệt. Mùa hè thì mang theo nước lọc và một chiếc mũ rộng vành đội bên trong mũ bảo hiểm không được, nên chọn giờ sáng sớm hoặc chiều mát.
Lên xuống xe an toàn cho người lớn tuổi
Đây là phần dễ xảy ra té ngã nhất của cả chuyến, nhiều hơn là phần đi đường. Cách chuẩn: xe đứng chống chân giữa, người lái ngồi sẵn trên yên giữ thăng bằng, ông bà lên từ bên trái theo thói quen, tay bám vai hoặc cổ người lái, chân bước qua yên chứ không chui qua khoảng hông giữa. Với người yếu chân, nên có thêm một người đỡ bên kia, hoặc dắt xe sát cạnh bậc thềm để ông bà đứng lên bậc rồi bước qua.
Xuống xe thì càng phải chậm: xe đã chống chân đứng chắc, người lái giữ yên, ông bà nhấc chân qua về một bên rồi bước xuống, tuyệt đối không chống tay lên vai người lái để đè xuống khi xuống, vì lực đè làm cả hai mất thăng bằng. Nếu chỗ xuống xe không có bậc cao để dựa, nghiêng xe nhẹ về phía người xuống cho khoảng cách chân với mặt đất ngắn lại.
Người bị đau khớp gối thì lên xuống kiểu bước qua sau (ngồi hướng về phía sau rồi xoay) không phù hợp với xe máy, nên chọn điểm lên xuống có bậc. Một mẹo của nhiều gia đình: chở tới nơi có bậc thềm nhà hoặc ghế đá gần cổng, cho ông bà xuống tại đó rồi mới dắt xe vào chỗ đỗ, thay vì bắt lên xuống giữa bãi xe chen chúc.
Cách đi đường cho người ngồi sau là người già
Tốc độ đi chậm vừa phải và đều, tránh tăng giảm ga liên tục vì mỗi cú giật làm người ngồi sau bị dồn về trước, và người già phản xạ giữ mình kém hơn. Giữ khoảng cách lớn với xe phía trước để phanh sớm và nhẹ thay vì phanh gấp. Qua ổ gà, giảm tốc sâu hơn mức mình thấy cần, và báo trước bằng câu nói: sắp qua ổ gà ông bà nhé, để người ngồi chủ động nâng người.
Chọn tuyến đường cũng là một phần chăm sóc: tránh đoạn đang thi công xóc, tránh đường nhiều xe tải, và đặc biệt tránh các khúc rẽ gắt liên tục. Đi vòng thêm vài phút qua đường thẳng, ít đèn đỏ, có bóng cây mùa hè, là lựa chọn đáng giá. Người ngồi sau lớn tuổi không tự xuống được giữa chừng để nghỉ, nên nếu đường xa trên năm cây số, chủ động dừng nghỉ một lần ở chỗ có ghế.
Trò chuyện vừa đủ trên đường: nói chuyện giúp ông bà bớt căng, nhưng người lái phải giữ phần lớn sự chú ý cho đường. Câu hỏi cần trả lời dài thì hẹn kể sau khi tới nơi. Điều bất thành văn của người chở cha mẹ: không phàn nàn về chuyện kẹt xe hay nóng lạnh, vì người ngồi sau sẵn sàng tự trách mình là nguyên nhân của mọi bất tiện.
Tại bệnh viện: việc của người chở
Người chở nên đảm nhận phần xếp hàng lấy số, đóng phí, và hỏi hướng dẫn, để ông bà ngồi chờ ở ghế. Kết quả khám và chỉ định của bác sĩ nên được ghi lại bằng điện thoại của người chở, vì người lớn tuổi nghe một lần khó nhớ hết, và các chỉ định về thuốc và tái khám cần ghi chính xác từng chữ. Chụp ảnh toa thuốc và các tờ kết quả là thói quen đáng có, gửi ngay cho người trong gia đình phụ trách theo dõi sức khỏe ông bà.
Chuẩn bị sẵn kịch bản chờ lâu: mang theo nước, một chiếc khăn, và kiên nhẫn. Bệnh viện đông giờ cao điểm, và người già đứng chờ mỏi rất nhanh. Người chở bình tĩnh thì ông bà bình tĩnh, và cả buổi khám suôn sẻ hay căng thẳng phần lớn phụ thuộc thái độ của người đi cùng chứ không phụ thuộc mật độ bệnh nhân.
Về nhà và những ngày sau
Chuyến về nên chọn giờ nắng dịu hoặc sau giờ tan tầm bớt đông. Nếu ông bà được lấy thuốc, sắp xếp thuốc vào hộp phân buổi ngay tại nhà tối hôm đó, vì đây là lúc chỉ định của bác sĩ còn nguyên trong trí nhớ của người chở. Ghi lịch tái khám vào lịch điện thoại kèm nhắc trước một ngày, và người đảm nhiệm chở đi lần sau nên là người đã đi lần này, vì sự quen thuộc của cả tuyến đường lẫn quy trình bệnh viện là tài sản của từng chuyến.
Sau mỗi chuyến khám, cũng đáng dành một phút rà soát: đoạn đường nào xóc quá, khung giờ nào kẹt bất thường, và chỗ đỗ xe nào tiện cho việc lên xuống. Những ghi chú nhỏ này làm cho chuyến quý sau dễ hơn, và chuỗi chăm sóc dài hạn nhờ vậy trơn tru từng bước một.
Chọn khung giờ để cả hai đỡ mệt
Bệnh viện Hà Nội có các nhịp đông riêng: sáng bảy tới chín giờ là đỉt lấy số và chờ khám, mười một giờ trưa là lúc đói và mệt, và chiều hai ba giờ thường vắng hơn buổi sáng. Với người lớn tuổi, khung chiều nhiều khi là lựa chọn tốt hơn cho các khám định kỳ không cần xét nghiệm đói. Hỏi trước khi đặt lịch hẹn xem buổi nào khu khám vắng, và nhiều bệnh viện có ứng dụng đặt số thứ tự trực tuyến giúp tránh cả khung chờ đông nhất.
Thời điểm đi đường cũng nên né giờ tan tầm: sáu giờ chiều kẹt xe với người ngồi sau là người già là mười lăm phút ngồi rung rinh giữa khói bụi, mệt không kém nửa tiếng xếp hàng. Tránh được khung đó chỉ bằng cách đặt lịch giờ vắng và chủ động đi về trước đỉnh điểm.
Tóm lại
Chở người lớn tuổi đi khám định kỳ: chuẩn bị hồ sơ thuốc từ tối, ghi sẵn khu và giờ hẹn, lên xuống xe theo đúng trình tự chống chân chắc, đi chậm đều chọn đường thẳng ít xóc, dừng nghỉ nếu xa, và kiên nhẫn lo phần xếp hàng tại bệnh viện. Ghi lại chỉ định bác sĩ bằng điện thoại, sắp thuốc ngay tối hôm đó, và lịch tái khám có nhắc. Chuyến đi kiểu này đo không bằng kilomet mà bằng sự thoải mái của người ngồi sau. Tham khảo thêm kinh nghiệm về chở người trên xe máy và khi cần xe phù hợp để chở người lớn tuổi, hãy liên hệ.