Chở lồng chim đi dạo sáng bằng xe máy là việc hàng ngày của rất nhiều người Hà Nội trung niên trở lên, và nó có kỹ thuật riêng không giống chở bất kỳ món đồ nào khác. Trả lời ngắn gọn: lồng chim treo bằng móc câu vào tay cầm hoặc thanh ngang phía trước xe, mỗi bên một lồng cân bằng, đi chậm trên tuyến đường quen, và không bao giờ buộc lồng chết vào khung xe, vì chim cần lồng được treo lơ lửng để giảm sóc, giống như chính cách người ta vác lồng đi bộ. Khoảng giờ quen thuộc là từ năm giờ rưỡi tới tám giờ sáng, khi chim họp đàn ở các công viên và vườn hoa.
Văn hóa dạo chim của Hà Nội sáng sớm
Trước khi nói chuyện chở, cần hiểu vì sao lồng chim phải di chuyển mỗi sáng. Chim cảnh nuôi trong lồng cần được ra chỗ đông chim cùng loài để học giọng, chim sống ở nơi nghe nhiều tiếng chim khác sẽ hát hay và đều hơn hẳn chim nuôi tách riêng. Vì vậy nhóm người chơi chim ở Hà Nội có thói quen đưa chim đi điểm hẹn quen mỗi sáng, treo lồng lên cây, ngồi quán nước cạnh đó nghe chim thi, và tầm chín giờ rưỡi lại chở chim về. Đây là nếp sinh hoạt đều đặn hơn cả giờ làm của nhiều người.
Các điểm hẹn chim quen thuộc quanh nội thành thường gắn với công viên lớn, vườn hoa ven hồ, và vài đoạn vỉa hè có quán nước lâu đời mà người chơi chim gọi nhau qua nhiều năm. Ai mới vào cuộc chơi, cách nhanh nhất để tìm ra điểm gần nhà là sáng sớm chạy xe chậm quanh các công viên, nhìn chỗ nào có chùm lồng treo trên cây là tới, không cần hẹn trước.
Cách chở lồng trên xe máy
Kỹ thuật treo lồng là điểm mấu chốt. Lồng chim có quai treo bằng que dài, móc lồng vào móc sắt cài ngang vào giữa hai tay cầm phía trước của xe số, hoặc vào thanh giá sau với xe ga. Lồng được phép đung đưa theo nhịp xe, chính độ đung đưa ấy làm chim ít bị sóc, người chơi chim lâu năm còn nói chim quen cảm giác này và yên ngủ trong lúc di chuyển. Điều cần tránh là lồng va vào khung xe hoặc vào chân người lái khi phanh, nên khoảng treo phải chừa đủ độ rông.
Chở hai lồng thì móc cân hai bên, trọng lượng hai lồng triệt tiêu nhau. Chở một lồng thì treo phía trước ngang tầm tay, người lái nghiêng người bù nhẹ về phía đối diện. Với xe ga, một số người làm thêm thanh ngang sau yên để móc hai lồng phía sau, nhưng cách này chỉ hợp khi đi chậm và đường vắng, lồng sau xa mắt nhìn hơn.
Chuyển động cần mềm: vào số nhẹ, ga đều, phanh sớm và nhịp nhàng, tránh ổ gà lớn bằng cách rẽ sớm sang đoạn phẳng. Người mới chở lồng vài buổi đầu nên đi thử quanh phố lúc vắng để quen cảm giác lồng đung đưa và cách bù tay lái, trước khi chạy tuyến thật vào giờ đông người đi tập thể dục.
Chọn giờ và chọn tuyến
Giờ dạo chim là giờ phố còn thưa, cũng là giờ dễ chạy nhất với lồng treo lơ lửng trên xe. Năm giờ rưỡi tới bảy giờ, các trục quanh hồ và công viên gần như chỉ có người đi bộ và chạy xe chậm, nguy cơ phanh gấp thấp. Sau bảy giờ rưỡi, dòng xe đi làm bắt đầu dày, và lồng chim trên xe giữa dòng xe nhanh là hình ảnh khiến cả người chơi chim lâu năm cũng thấy chùn tay.
Tuyến đi nên chọn đường nhỏ, nhiều tán cây, ít xe tải, kể cả khi dài hơn vài phút. Người chơi chim thường có sẵn hai ba tuyến dự phòng theo mùa đông hè: mùa đông chọn tuyến ngắn để lồng khỏi gió lạnh, mùa hè chọn tuyến râm. Quãng dạo chim quen của nhiều người chỉ hai ba cây số, không phải cuộc di chuyển xa, và chính vì quen thuộc nên mọi ổ gà trên tuyến đều nằm trong trí nhớ.
Chuyện chợ chim và những buổi mang lồng đi xa
Ngoài dạo sáng thường nhật, dân chơi chim còn có những chuyến mang lồng đi xa hơn: chợ chim cuối tuần ở các vùng ven, hoặc mang chim về quê cho bạn bè nghe thử. Chuyến xa với lồng chim cần chuẩn bị hơn hẳn: quây lồng bằng vải mỏng quanh thân lồng cho chim bớt gió và bớt nhìn cảnh vật vun vút, che nửa mặt lồng phía hướng gió, và dừng mỗi chặng cho chim nghỉ, che kín rồi mở hé khi dừng.
Với lồng giá trị, người mang đi xa thường không treo lơ lửng mà đặt lồng vào thùng xe ba bánh hoặc ôm trước ngực nếu ngồi sau. Chở bằng xe máy thuê cho chuyến này, nói trước với cửa hàng để chọn xe có tay cầm chắc và móc treo sẵn, và nhớ mang theo khăn để phủ lồng khi trời đổ mưa bất chợt, chim ướt gió là chim ốm.
Những câu chuyện bên chiếc lồng
Đi dạo chim đủ lâu, người ta nhận ra chiếc lồng biến cả việc di chuyển thành nhịp sống. Có ông chuyên chở chiếc lồng nuôi từ thủa còn đi làm, giờ sáng sáng vẫn treo nó lên xe như một cuộc hẹn không thể hủy. Có nhóm bạn thân hình thành từ việc để lồng cạnh nhau trên cùng một cành cây mỗi sáng, chuyện chim hóa thành chuyện đời, và chuyến xe chở lồng hàng ngày chính là sợi dây giữ những cuộc gặp ấy.
Với người trẻ mới nhập hội, việc chở lồng đi dạo sáng cũng đổi luôn nhịp sinh hoạt: dậy sớm hơn, ngủ sớm hơn, và biết thêm những con phố mà bạn đồng trang lứa chưa từng để ý. Nhiều người kể rằng bắt đầu từ một chiếc lồng chim của cha để lại, và sáng nay thành thói quen riêng, không còn là nhiệm vụ.
Lồng chim với người chạy xe thuê
Người chơi chim không nhất thiết đã có xe máy riêng, và đây là chỗ xe thuê chợt có một vai trò rất đời. Người về Hà Nội thăm cha mẹ già vài tuần, muốn duy trì thói quen dạo chim mà nhà không còn xe, hoặc người mới chuyển tới ở trọ quanh khu công viên quen thuộc, thuê một chiếc xe số tay cầm chắc trong một tháng mỗi sáng chở lồng, là cách giữ nhịp sống cũ ở nơi ở mới. Khi thuê cho mục đích này, nói rõ với cửa hàng để chọn chiếc có móc treo hoặc thanh ngang, và hỏi lịch bảo dưỡng để tránh giữa tháng xe phải nghỉ đúng mùa chim căng giọng.
Có nhóm bạn chơi chim còn đi thuê xe theo buổi cho những chuyến chợ chim cuối tuần ở vùng ven, mỗi người chở hai lồng, đoàn ba bốn xe chạy nối đuôi nhau trên đường tỉnh, trông không khác gì một đoàn xe có nhiệm vụ riêng. Chi phí chia đầu người thường rẻ hơn thuê xe ôm hai chặng, và quan trọng hơn, lồng chim ở trên tay người trong cuộc chứ không phải trên tay người chạy hộ.
Vài điều nhỏ người mới hay hỏi
Chim có sợ đi xe không: chim nuôi trong lồng quen xe sau vài buổi, dấu hiệu quen là chim nín hát trong lúc di chuyển và lên giọng ngay khi lồng được treo lên cây ở điểm hẹn. Mùa nào chở chim tốt nhất: quanh năm đều có người dạo chim, nhưng mùa xuân là cao điểm vì chim vào mùa họp giọng, đường sáng sớm cũng dễ chịu nhất. Lồng có cần che khi mưa nhỏ: có, một tấm ni lông mỏng phủ nghiêng phía gió là đủ, che kín toàn bộ làm chim bí.
Tất cả những câu hỏi nhỏ ấy, hỏi ở quán nước cạnh chỗ treo lồng là có ngay câu trả lời kèm kinh nghiệm thật, và cách học nhanh nhất của người mới chơi chim vẫn là ngồi xuống ghế, gọi ly trà, nghe chuyện của người đi trước.
Tóm lại
Chở lồng chim đi dạo sáng là việc nhẹ về đồ đạc nhưng cần khéo về tay lái: móc lồng treo tự do, hai lồng cân hai bên, đi chậm tuyến quen vào giờ phố còn thưa, và phanh sớm nhịp nhàng. Chuyến đi xa thì quây lồng, che gió, dừng nghỉ. Tham khảo thêm về những buổi sáng sớm ở Hà Nội trong mục chia sẻ, và cách chạy xe buổi sáng sớm sương gió trong mục kinh nghiệm.