Ở các xã quanh chân núi Ba Vì phía tây Hà Nội, nhiều bà con người Mường, người Dao đi xe máy hằng ngày nhưng không đọc, viết được tiếng Việt, và lo rằng không biết chữ thi bằng A1 là chuyện không thể. Bài này dành cho chính các cô chú, anh chị đó và người thân đang giúp làm hồ sơ: luật nói gì, ai quyết định cách thi, và nên hỏi gì trước khi đăng ký.
Không biết chữ thi bằng A1: luật có đặt điều kiện biết đọc, viết không
Mình đã rà Điều 56 đến Điều 62 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH). Các điều kiện để được cấp bằng A1 nằm ở mấy chỗ sau:
- Tuổi: điểm b khoản 1 Điều 59, người đủ 18 tuổi trở lên được cấp giấy phép lái xe hạng A1.
- Sức khỏe: khoản 2 Điều 59, người lái phải bảo đảm điều kiện sức khỏe phù hợp; tiêu chuẩn sức khỏe do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định.
- Đào tạo: khoản 1 Điều 60, người muốn có bằng phải được đào tạo cả lý thuyết và thực hành theo chương trình của từng hạng.
- Sát hạch: khoản 1 Điều 61, người đã học xong chương trình, đủ tuổi và sức khỏe thì được đăng ký dự sát hạch.
Trong các điều này, luật không ghi điều kiện phải biết đọc, viết tiếng Việt để học hay thi bằng A1. Yêu cầu về trình độ học vấn chỉ xuất hiện ở khoản 4 Điều 60, và chỉ dành cho người nâng hạng lên D1, D2, D (phải từ trung học cơ sở trở lên). Bằng xe máy A1 không thuộc trường hợp đó.
Cái cần làm rõ là học và thi theo cách nào cho phù hợp.
Ai quyết định cách học và cách thi lý thuyết
Luật giao việc này cho các bộ:
- Khoản 8 Điều 60 (được sửa đổi theo Luật số 118/2025/QH15, hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026): Bộ trưởng Bộ Xây dựng quy định hình thức, nội dung, chương trình đào tạo lái xe.
- Khoản 7 Điều 61 (cũng được sửa đổi theo Luật số 118/2025/QH15): Bộ trưởng Bộ Công an quy định hình thức, nội dung, quy trình sát hạch để cấp giấy phép lái xe.
Như vậy, học theo lớp nào, thi lý thuyết theo hình thức nào, có người phiên dịch hay không, đều nằm ở văn bản hướng dẫn của các bộ.
Văn bản của Bộ Công an về sát hạch, cấp giấy phép lái xe hiện là Thông tư số 108/2026/TT-BCA, thay thế Thông tư số 12/2025/TT-BCA từ ngày 1 tháng 7 năm 2026. Mình chưa đối chiếu được nguyên văn thông tư mới, nên không khẳng định hình thức cụ thể. Nhiều bài tóm tắt trên mạng viết theo văn bản cũ. Cách chắc chắn nhất là hỏi thẳng cơ sở đào tạo hoặc trung tâm sát hạch xem có hình thức phù hợp với người không đọc, viết được tiếng Việt hay không.
Những câu nên hỏi cơ sở đào tạo trước khi đăng ký
Người thân có thể ghi sẵn các câu này:
- Người không đọc, viết được tiếng Việt có được học theo lớp riêng không? Nếu có, lớp mở khi nào, học ở đâu?
- Lúc học lý thuyết, có người giảng bằng tiếng dân tộc, hoặc dùng tranh biển báo, sa hình để học bằng mắt không?
- Phần thi lý thuyết tổ chức theo hình thức nào? Thí sinh có được nghe đọc câu hỏi, có người phiên dịch không? Ai bố trí người phiên dịch?
- Phần thi thực hành diễn ra ở đâu, thi những bài gì?
- Cần mang giấy tờ gì, khám sức khỏe ở đâu?
Nên xin cơ sở trả lời bằng tin nhắn để cả nhà cùng xem lại, và hỏi rõ họ dựa vào văn bản nào.
Người thân giúp được gì, và chỗ nào phải để người thi tự làm
Người thân giúp được nhiều việc: đọc giấy hẹn, đưa đi khám, nhắc lịch học. Nhưng có mấy chỗ nên để người thi tự làm:
- Tự hiểu luật đi đường. Mỗi biển báo, mỗi quy tắc nhường đường nên được giảng đến khi người học nói lại được bằng lời của mình.
- Tự xác nhận giấy tờ. Trước khi ký hoặc điểm chỉ vào giấy nào, hãy đọc to toàn bộ nội dung cho người thi nghe. Đừng ký thay.
- Không nhận lời mời làm bằng hộ. Ai nói “không cần học, không cần thi, cứ đưa tiền là có bằng” thì nên tránh xa. Điểm b khoản 5 Điều 62 quy định giấy phép bị thu hồi khi người được cấp có hành vi gian dối để được cấp. Bài lời mời làm bằng không cần thi nói rõ hậu quả.
Hãy giúp với thái độ tôn trọng: nhiều người đã đi xe nhiều năm, thuộc đường làng rất rõ, họ chỉ cần cách học hợp với mình.
Học lý thuyết bằng mắt và tai: cách luyện ở nhà
Phần lý thuyết thực chất là hiểu luật đi đường, nên vẫn học được nếu đổi cách học:
- Học biển báo bằng hình. Tập nhìn hình dạng, màu sắc của biển và nói ý nghĩa, không cần đọc chữ.
- Học theo tình huống thật. Khi đi cùng xe ra phố Sơn Tây, người thân chỉ từng biển, từng vạch, hỏi “chỗ này phải làm gì”.
- Nghe nhiều lần. Người thân đọc câu hỏi luyện tập, người học trả lời bằng lời, mỗi buổi một nhóm.
Những phần nên tự học và phần nào cần theo lớp có ở bài tự học lý thuyết bằng A1 tại nhà.
Phần thực hành và ngày thi
Khoản 2 Điều 61 yêu cầu nội dung sát hạch phù hợp với hạng giấy phép và chương trình đào tạo. Khoản 3 Điều 61 cho phép sát hạch lái xe mô tô tại trung tâm sát hạch hoặc tại sân tập lái đáp ứng điều kiện. Bài thi cụ thể do văn bản của Bộ Công an quy định, nên hỏi lại nơi tổ chức.
Những thứ cần mang và nội quy phòng thi có ở bài ngày đi thi sát hạch bằng A1. Phần khám sức khỏe trước khi nộp hồ sơ xem thêm bài khám sức khỏe để thi bằng A1 ở Hà Nội.
Nguồn tham khảo và lưu ý
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025: Điều 59, Điều 60, Điều 61, Điều 62.
- Văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH, đã gồm sửa đổi theo Luật số 118/2025/QH15.
- Thông tư số 108/2026/TT-BCA của Bộ Công an về sát hạch, cấp giấy phép lái xe, thay thế Thông tư số 12/2025/TT-BCA từ ngày 1 tháng 7 năm 2026; nguyên văn chưa được đối chiếu trong bài này.
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi; hãy xác nhận hình thức học và sát hạch tại cơ sở đào tạo, trung tâm sát hạch hoặc cơ quan cấp giấy phép lái xe.
Tóm lại
Luật không bắt phải biết đọc, viết tiếng Việt mới được thi bằng A1. Hình thức thi lý thuyết do Bộ Công an quy định, nên hãy hỏi rõ nơi đào tạo xem có cách phù hợp, nhờ người thân hỗ trợ nhưng để người thi tự hiểu và tự quyết. Các bài khác ở mục giấy phép lái xe và chuyên mục an toàn và pháp lý.